«Εδώ Βρυξέλλες, εδώ Βρυξέλλες»

«Εδώ Πολυτεχνείο, εδώ Πολυτεχνείο, σαςµιλά οραδιοφωνικόςσταθµός τωνελεύθερων αγωνιζόµενων φοιτητών, των ελεύθερων αγωνιζόµενων Ελλήνων» (Απότις εκποµπέςτου ραδιοποµπού της εξέγερσης).

«∆ιάλεξες µια θέση στο Επικρατείας / µπήκες στοπαλάτιτηςµεγάληςεξουσίας/∆ενµε νοιάζει που άλλαξες πίστη και θρησκεία / µόνο σκέφτοµαι τηντύχη σου Μαρία»(Από ένα τραγούδι του Θόδωρου Θεοδωρίδη).

Ανάµεσα σ’ αυτά τα δύο αποσπάσµατα µεσολαβούν τρεις δεκαετίες και µια γυναίκα: η Μαρία Δαµανάκη. Η θρυλική φωνή του Πολυτεχνείου προσωποποιεί µε τον πιο αξιόπιστο τρόπο τη διαδροµή της γενιάς της, από την εξέγερση ώς την εξουσία. Ισως κανείς άλλος δεν µπορεί να αφηγηθεί µε πιο βιωµατικό τρόπο το µυθιστόρηµα της Μεταπολίτευσης. Οπως στη Γαλλία ο Μισέλ Ροκάρ από τα οδοφράγµατα του Μάη στο Καρτιέ Λατέν έγινε πρωθυπουργός, στην Ελλάδα η Δαµανάκη έγινε βουλευτής, αρχηγός κόµµατος, υποψήφια δήµαρχος και αντιπρόεδρος της Βουλής – µε τρία διαφορετικά κόµµατα. Συνεχίζει στην Ευρώπη ως επίτροπος, ενώ τα «ανδρικά ισοδύναµά» της, όπως ο Κώστας Λαλιώτης και ο Στέφανος Τζουµάκας, βρίσκονται στην περιφέρεια του κόµµατός τους.

Η Μαρία παραµένει στην πρώτη γραµµή της πολιτικής, συχνά «χορεύοντας µε τους λύκους». Από τα χρόνια της ΚΝΕ µε την αντίσταση στη χούντα και τη φυλακή, ώς την επαναστατική θητεία στο ΚΚΕ και την πατροκτονία των γερόντων του Περισσού, ώς την ανάληψη αξιωµάτων στην κεντρική πολιτική σκηνή. Υπήρξε η νεώτερη βουλευτής του Κοινοβουλίου «έβερ», η πρώτη γυναίκα αρχηγός κόµµατος,η πρώτη γυναίκα αντιπρόεδρος της Βουλής και ήταν παρούσα στις ιστορικές συσκέψεις υπό τον Κωνσταντίνο Καραµανλή για το «Μακεδονικό». Σήµερακατασταλαγµένη,µε τρεις γάµους, τρία παιδιά, τρία διαζύγια και τέσσερα βιβλία, βλέπει τον ταραγµένο κόσµο από το γραφείο της στον 9ο όροφο στο Μπερλεµόντ, ως επίτροπος Θαλάσσιων Υποθέσεων.

Οι πρώην και η επ όµενη. Αν η παρουσία µιας γυναίκας στο Κολέγιο των Επιτρόπων ήταν πρωτοτυπία το 1990, όταν ο Ανδρέας Παπανδρέου έστειλε τη Βάσω Παπανδρέου, η πρώην κοµµουνίστρια από µη πρώην κοµµουνιστική χώρα που έστειλε ο γιος του, ήταν έκπληξη.

Ωστόσο µπήκε στον ευρωπαϊκό ρόλο της νωρίτερα απ’ ό,τι περίµεναν οι συνάδελφοί της. Είναι το είδος της ελληνίδας πολιτικού που δεν ήξεραν – άλλωστε δεν ξέρουν και πολλές. Δεν είναι αυστηρή σαν τη Βάσω, δεν βγάζει τα παπούτσια της στις συνεδριάσεις όπως η Μελίνα, αλλά χαµογελάει σαν τη Μούσχουρη και πάσχει από εργασιοµανία τύπου Διαµαντοπούλου.

Προσαρµόσθηκε εύκολα γιατί έχει κουλτούρα προσαρµογής στο πολιτικό περιβάλλον που επιλέγει κάθε φορά. Αντέχει τόσο την επιτυχία όσο και την αποτυχία – εκ πείρας. Ως αρχηγός του Συνασπισµού δεν κατάφερε να τον κρατήσει στη Βουλή το 1993, αλλά η ίδια επιβίωσε στην πολιτική ζούγκλα της Αθήνας.

Το 1998, ο Σηµίτης την υποστήριξε ως υποψήφια του ΠΑΣΟΚ στον Δήµο Αθηναίων, όπου είχε πολιτευτεί και το 1994 µε τον Συνασπισµό. «Η Μαρία είναι το χαµόγελο της γενιάς µας», είπε τότε ο Δηµήτρης Ρέππας για να προλειάνει το έδαφος. Ηταν το µεγαλύτερο λάθος της. Η κοµµατική βάση του ΠΑΣΟΚ δεν θα ψήφιζε ποτέ κάποια που συντάχθηκε µε την παραποµπή του Ανδρέα Παπανδρέου το 1989. Η υποψηφιότητά της αποδοκιµάσθηκε από το κόµµα που την κατέβασε!

Αλλά και µε το δικό της κόµµα, οι σχέσεις της άρχισαν να τρίζουν.

Το 2003 εγκατέλειψε την Κουµουνδούρου µαζί µε τη βουλευτική έδρα που είχε από το 2000. Για καιρό η επικαιρότητα αναφερόταν σε επικείµενη απόφαση του Σηµίτη για αµφίπλευρη διεύρυνση: «Σουφλιάς από τη µία, Δαµανάκη από την άλλη». Ο τότε πρωθυπουργός δεν έκανε ποτέ αυτό το βήµα. Το έκανε όµως, όταν ήλθε η σειρά του, ο Γ. Παπανδρέου. Το 2004 η Μαρία, µε τον Μίµη Ανδρουλάκη, ήταν το «αριστερό άνοιγµα» του ΠΑΣΟΚ, ως βουλευτές Επικρατείας. Ηταν όµως τόσο ερασιτεχνικά στηµένο, ώστε φάνηκε περισσότερο σαν άλλοθι για την παράλληλη ενσωµάτωση των πρωτοπαλίκαρων του νεοφιλελευθερισµού Ανδρέα Ανδριανόπουλου και Στέφανου Μάνου.

Παρ’ ότι στη συνέχεια µπήκε στο Εκτελεστικό Γραφείο, το νέοΠΑΣΟΚ έδειχνε να µην τη χρειάζεται ιδιαίτερα. Ωστόσο κράτησε ανοιχτή γραµµή µε τον ίδιο τον Γιώργο και τον υποστήριξε το 2007 στην αναµέτρηση µε τον Βενιζέλο, έχοντας εν τω µεταξύ εκλεγεί άνετα στη Β’ Αθήνας. Στην πρώτη κυβέρνηση Παπανδρέου, πολλοί την περίµεναν στο υπουργείο Πολιτισµού. Της προτάθηκε µια θέση υφυπουργού στο… υπουργείο Δηµόσιας Τάξης, την όποια φυσικά και αρνήθηκε. Δεν θα µπορούσε να συλλαµβάνει διαδηλωτές στη Σταδίου και να διευθύνει τα ΜΑΤ στις οδοµαχίες πέριξ του Πολυτεχνείου. Οταν της έδειξαν τον δρόµο για τις Βρυξέλλες δέχθηκε την πρόκληση, στρώθηκε στο διάβασµα και στα «χίαρινγκς» του Ευρωκοινοβουλίου ήταν ξεφτέρι. Ωστόσο η Ελλάδα δεν ήταν πλέον σε θέση να διεκδικήσει µεγάλα χαρτοφυλάκια. Οι «Θαλάσσιες Υποθέσεις» ήταν η φυσιολογική κατάληξη µιας διαπραγµάτευσης που έγινε από δυσµενή θέση.

Η εγκατάστα ση. Παρ’ όλα αυτά, οργανωτική καθώς είναι η Μαρία άρχισε να κολυµπάει και σ’ αυτή τη θάλασσα. Πήρε διευθυντή στο γραφείο της τον έµπειρο Γιώργο Μαρκοπουλιώτη, που είχε χρηµατίσει διευθυντής της Αντιπροσωπείας της Κοµισιόν στην Αθήνα, και άρχισε να κινείται µεθοδικά στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Το ταµείο θα γίνει όταν λήξει η θητεία της. Σε τελευταία ανάλυση ποιος θα µπορούσε να φανταστεί πριν από 37 χρόνια ότι η αποφασισµένη φοιτήτρια των Χηµικών του ΕΜΠ θα κυβερνούσε την Ευρώπη από το στρογγυλό γραφείο συνεδριάσεων της Κοµισιόν;

Η Μαρία Δαµανάκη ανήκει στους πρωταγωνιστές του µύθου µιας γενιάς που πίστεψε ότι θα έπαιρνε τις εξελίξεις στα χέρια της και θα άλλαζε την κατάσταση των πραγµάτων. Δεν έγινε έτσι.Μπήκαν στα κόµµατα αλλά ως γενιάεξουσίας δεν επιβλήθηκαν ποτέ. Το σηµερινό ΠΑΣΟΚ έχει όλο και λιγότερη ανάγκη από την αίγλη της εξέγερσης του 1973 και στρέφεται στους «γιάπις» και τις γενιές του Γέιλ και του Χάρβαρντ. Οπως το παλιότερο είχε στραφεί στους «κεντρώους» και µετά στους «τεχνοκράτες». Αλλωστε ο µύθος του Πολυτεχνείου συχνά ανασκευάστηκε από τους δηµιουργούς του. Για τη σηµερινή κατάσταση, «η απόδοση ευθυνών περιλαµβάνει και τη λεγόµενη γενιά του Πολυτεχνείου», είπε στην τελευταία της συνέντευξη στο «Βήµα».

ΕΙΠΕ

null Η λύση του Μνηµονίου έδωσε µια ανάσα. Οφείλουµε ευγνωµοσύνη σε όσους εργάστηκαν σκληρά για να την εξασφαλίσουν. Και πρώτα απ’ όλα στον Γιώργο Παπανδρέου

ΕΙΠAN ΓΙ’ΑΥΤΗΝ

Η Μαρία ήταν το χαµόγελο της γενιάς µας

Δηµήτρης Ρέππας