Οι ειδικοί συμβουλεύουν

ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΟΥ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΥ
(ΑΔΕΙΕΣ, ΕΠΙΔΟΜΑΤΑ, ΩΡΑΡΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ)
ΤΑ ΩΡΑΡΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
Τι προβλέπει η εργατική νομοθεσία για το ωράριο εργασίας;

Ωράριο εργασίας θεωρείται ο αριθμός των ωρών, για τις οποίες επιτρέπεται να προσφέρει ο εργαζόμενος τις υπηρεσίες του σε ημερήσια και εβδομαδιαία βάση. Με νομοθετικές διατάξεις καθορίζεται υποχρεωτικό «νόμιμο ωράριο», δηλαδή ανώτατο όριο ωρών απασχόλησης, του οποίου απαγορεύεται κατ΄ αρχήν η υπέρβαση, ακόμη και αν συμφωνεί ο εργαζόμενος ή του παρέχονται οικονομικά ανταλλάγματα. Πάντως, συμφωνία μεταξύ εργοδότη και εργαζομένου για τη μείωση του χρόνου εργασίας κάτω από τα όρια του νόμιμου ωραρίου είναι καθ΄ όλα δυνατή και έγκυρη. Μάλιστα, εργαζόμενοι που απασχολούνται με συμβατικό ωράριο μικρότερο του νόμιμου δικαιούνται ολόκληρο τον νόμιμο μισθό τους, εκτός αν υπάρχει ρητή συμφωνία για ανάλογη μείωση του μισθού.

ΤΟ ΑΝΩΤΑΤΟ ΝΟΜΙΜΟ ΩΡΑΡΙΟ
Ποιο είναι το ανώτατο νόμιμο ωράριο;
Το ανώτατο όριο νόμιμης απασχόλησης των εργαζομένων καθορίζεται ήδη από το 1932 σε 8 ώρες την ημέρα και 48 ώρες την εβδομάδα. Για τους μισθωτούς των καταστημάτων ο Νόμος 1892/1990 καθιέρωσε το πενθήμερο.

Ωστόσο, με την Εθνική Γενική Συλλογική Σύμβαση Εργασίας της 14/2/1984 καθιερώθηκε από 1/1/1984 η εβδομάδα των 40 εργάσιμων ωρών για τους εργαζομένους που απασχολούνται σε οποιονδήποτε εργοδότη με σχέση εργασίας ιδιωτικού δικαίου. Μετά την καθιέρωση της εβδομαδιαίας εργασίας των 40 ωρών, η σημασία των διατάξεων για το ανώτατο νόμιμο ωράριο περιορίζεται πλέον στον τρόπο πρόσθετης αμοιβής των ωρών εργασίας που υπερβαίνουν τις 40 ανά εβδομάδα. Ετσι, π.χ., για τους εργαζομένους με σύστημα πενθήμερης εργασίας το ανώτατο συμβατικό ωράριο είναι πλέον 40 ώρες και το νόμιμο 45 ώρες (μετά και τον πρόσφατο Νόμο 3863/2010). Η διαφορά 40-45, δηλαδή οι 5 ώρες εβδομαδιαίως, ονομάζονται υπερεργασία και η προσαύξηση της αμοιβής τους είναι 20% (άρθρο 74 του Ν. 3863/2010). Σημειώνεται ότι τυχόν ευνοϊκότερη για τον εργαζόμενο ρύθμιση από ειδικότερες διατάξεις (συλλογικές ή ατομικές συμβάσεις εργασίας, διαιτητικές αποφάσεις, κανονισμούς εργασίας κ.λπ.) υπερισχύει των παραπάνω γενικών ρυθμίσεων.

Η ΥΠΕΡΒΑΣΗ ΤΟΥ ΝΟΜΙΜΟΥ ΩΡΑΡΙΟΥ
Τι συνέπειες έχει η υπέρβαση του νόμιμου ωραρίου ημερήσιας ή εβδομαδιαίας εργασίας;
Κατ΄ αρχάς απαγορεύεται η υπέρβαση του νόμιμου ωραρίου εργασίας και η εκτέλεση υπερωριών κατ΄ εντολήν του εργοδότη. Η πραγματοποίηση παράνομων υπερωριών συνεπάγεται ποινική ευθύνη για τον εργοδότη ή τον αρμόδιο διευθύνοντα υπάλληλο της επιχείρησης, ενώ προβλέπεται και δικαίωμα αποζημίωσης του εργαζομένου για κάθε ώρα παράνομης υπερωριακής εργασίας ίση με το ωρομίσθιό του προσαυξημένο κατά 80% (αντί του 100% που ίσχυε παλαιότερα). Ωστόσο, η υπερωριακή απασχόληση (δηλαδή η υπέρβαση του νόμιμου ωραρίου εργασίας) είναι κατ΄ εξαίρεση νόμιμη, αν επιβάλλεται από σοβαρή και επείγουσα ανάγκη και ο εργοδότης έχει τηρήσει ορισμένες διατυπώσεις, δηλαδή έχει αναγγείλει την πραγματοποίησή τους στην Αρμόδια Επιθεώρηση Εργασίας και τηρείται στην επιχείρηση βιβλίο υπερωριών, θεωρημένο από την Επιθεώρηση Εργασίας. Ο νόμος θέτει ανώτατα όρια υπερωριών, τα οποία δεν επιτρέπεται να ξεπεραστούν σε καμία περίπτωση (στη βιομηχανία π.χ. η υπερωριακή απασχόληση δεν μπορεί να ξεπερνά τις 3 ώρες την ημέρα). Πάντως, η υπερωριακή απασχόληση ανηλίκων απαγορεύεται σε κάθε περίπτωση και συνιστά μάλιστα ποινικό αδίκημα.

Η ΠΛΗΡΩΜΗ ΤΩΝ ΥΠΕΡΩΡΙΩΝ
Πώς αμείβονται οι υπερωρίες;
Με τον Νόμο 3863/2010 επήλθαν αλλαγές στο καθεστώς πληρωμής των υπερωριών με στόχο την υλοποίηση των προβλέψεων του Μνημονίου και την αύξηση της ευελιξίας στο ωράριο εργασίας. Συγκεκριμένα προβλέπεται ότι μισθωτοί απασχολούμενοι υπερωριακά δικαιούνται για κάθε ώρα νόμιμης υπερωρίας και μέχρι τη συμπλήρωση 120 ωρών ετησίως αμοιβή ίση με το καταβαλλόμενο ωρομίσθιο προσαυξημένο κατά 40%. Η αμοιβή για την πέραν των 120 ωρών ετησίως νόμιμη υπερωριακή απασχόληση είναι το καταβαλλόμενο ωρομίσθιο προσαυξημένο κατά 60%. Για κάθε ώρα «κατ΄ εξαίρεση» (δηλαδή παράνομης) υπερωρίας ο μισθωτός δικαιούται αποζημίωση ίση με το καταβαλλόμενο ωρομίσθιο προσαυξημένο κατά 80%. Πρέπει να σημειωθεί ότι οι αξιώσεις των εργαζομένων για αμοιβή υπερωριών διατηρούνται και όταν αμείβονται με αποδοχές μεγαλύτερες από τις νόμιμες (κατώτατες) που προβλέπουν οι ΣΣΕ. Τυχόν συμφωνία μεταξύ εργοδότη και μισθωτού, σύμφωνα με την οποία το σύνολο ή μέρος των αξιώσεων του τελευταίου από υπερωριακή εργασία θα καλύπτονται από τις μεγαλύτερες αποδοχές του, είναι άκυρη.

Η ΔΙΑΦΟΡΑ ΥΠΕΡΩΡΙΑΣΥΠΕΡΕΡΓΑΣΙΑΣ
Τι είναι η «υπερεργασία» και ποια η διαφορά της από την «υπερωρία»;

Κατ΄ αρχάς, για υπερεργασία γίνεται λόγος όταν το ωράριο που ισχύει σε μια επιχείρηση (με βάση τον κανονισμό εργασίας ή κάποια συλλογική σύμβαση εργασίας) είναι μικρότερο από το νόμιμο και οι εργαζόμενοι απασχολούνται περισσότερο χρόνο από όσο ορίζει το ωρά ριο αυτό αλλά μέσα στα χρονικά πλαίσια του νόμιμου ωραρίου. Αντίθετα, υπερωρία είναι η απασχόληση που υπερβαίνει τα χρονικά όρια του νόμιμου ωραρίου εργασίας. Διευκρινίζεται ότι ως υπερωρία θεωρείται η υπέρβαση του ημερήσιου νόμιμου ωραρίου, ακόμη και αν δεν σημειώνεται υπέρβαση του ωραρίου εβδομαδιαίας απασχόλησης.

Η ΕΠΙΤΡΕΠΟΜΕΝΗ ΥΠΕΡΕΡΓΑΣΙΑ
Τι άλλαξε με τον νέο Νόμο 3863/2010 όσον αφορά την επιτρεπόμενη υπερεργασία;

Με τον πρόσφατο Νόμο 3863/2010 ορίστηκε ότι σε επιχειρήσεις στις οποίες εφαρμόζεται συμβατικό ωράριο εργασίας έως 40 ώρες την εβδομάδα ο εργαζόμενος μπορεί να απασχολείται 5 επιπλέον ώρες την εβδομάδα κατά την κρίση του εργοδότη (υπερεργασία). Οι ώρες αυτές υπερεργασίας (41η, 42η, 43η, 44η, 45η ώρα) αμείβονται με το καταβαλλόμενο ωρομίσθιο προσαυξημένο κατά 20%, αντί του ισχύοντος μέχρι τότε 25%, και δεν συνυπολογίζονται στα επιτρεπόμενα, σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις, όρια υπερωριακής απασχόλησης. Για όσους εργαζομένους ισχύει σύστημα εργασίας 6 εργάσιμων ημερών την εβδομάδα, η υπερεργασία ανέρχεται, σύμφωνα με τη νέα ρύθμιση, σε 8 ώρες την εβδομάδα (από 41η έως 48η ώρα).

ΑΝΑΓΚΑΣΤΙΚΗ ΥΠΕΡΕΡΓΑΣΙΑ
Μπορεί ο εργοδότης μου να με αναγκάσει σε υπερεργασία;

Υποχρέωση για υπερεργασία κατ΄ αρχάς δεν υπάρχει, γι΄ αυτό και δεν οφείλετε να εργαστείτε περισσότερο από όσο προβλέπει το συμβατικό σας ωράριο, ακόμη και αν είναι μειωμένο σε σχέση με το νόμιμο. Κατ΄ εξαίρεση όμως, αν προκύψει ανάγκη για περισσότερη εργασία, τότε έχετε υποχρέωση να εργαστείτε πέρα από το συμβατικό σας ωράριο, εφόσον το ζητήσει ο εργοδότης και η τυχόν άρνησή σας θα προσέκρουε, ενόψει των περιστάσεων, στην καλή πίστη (άρθρο 659 του Αστικού Κώδικα).

ΑΝΑΓΚΑΣΤΙΚΕΣ ΥΠΕΡΩΡΙΕΣ
Μπορεί ο εργοδότης μου να με αναγκάσει να κάνω υπερωρίες;

Oχι, ο εργοδότης δεν μπορεί να σας επιβάλει μονομερώς την υπερωριακή απασχόληση. Εξαίρεση προβλέπεται σε περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης για επιπλέον εργασία (π.χ. εξαιρετικά επείγουσα ανάγκη να εξυπηρετηθεί το κοινό, διενέργεια απογραφής σε κατάστημα, παράταση της λειτουργίας καταστημάτων την περίοδο 20-31 Δεκεμβρίου), την οποία μπορεί να εκτελέσει ο εργαζόμενος, οπότε η τυχόν άρνησή του θα ήταν αντίθετη με την καλή πίστη. Πάντως και σε αυτές τις περιπτώσεις θα πρέπει να πληρούνται όλες οι προϋποθέσεις για τη νομιμότητα των υπερωριών.

ΤΙ ΠΡΟΒΛΕΠΕΤΑΙ ΓΙΑ ΤΑ ΕΠΙΔΟΜΑΤΑ ΕΟΡΤΩΝ
Τι προβλέπεται τελικά στη νέα Εθνική Γενική Συλλογική Σύμβαση Εργασίας για τα επιδόματα Χριστουγέννων και Πάσχα;

Στη νέα Σύμβαση ορίζεται ρητώς ότι τα επιδόματα των εορτών Χριστουγέννων και Πάσχα αποτελούν τακτικές αποδοχές του μισθωτού και καταβάλλονται στο ακέραιο, εφόσον η εργασιακή σχέση διήρκεσε καθ΄ όλη τη χρονική περίοδο, για μεν την περίπτωση του επιδόματος Πάσχα από την 1η Ιανουαρίου μέχρι την 30ή Απριλίου, για δε την περίπτωση του επιδόματος Χριστουγέννων από την 1η Μαΐου μέχρι την 31η Δεκεμβρίου κάθε χρόνου. Προβλέπεται επίσης ρητά ότι το επίδομα Χριστουγέννων ανέρχεται σε έναν μηνιαίο μισθό για τους αμειβόμενους με μισθό και σε 25 ημερομίσθια για τους αμειβόμενους με ημερομίσθιο, ενώ το επίδομα Πάσχα ανέρχεται σε μισό μηνιαίο μισθό για τους αμειβόμενους με μισθό και σε 15 ημερομίσθια για τους αμειβόμενους με ημερομίσθιο.

ΠΟΙΑ ΣΥΜΒΑΣΗ ΥΠΕΡΙΣΧΥΕΙ
Εάν η συλλογική σύμβαση εργασίας του κλάδου μου προβλέπει ευνοϊκότερους όρους για τα επιδόματα εορτών, έχω δικαίωμα να την επικαλεστώ ή υπερισχύει η Εθνική Συλλογική Σύμβαση Εργασίας;

ΗΕθνική Γενική Συλλογική Σύμβαση Εργασίας θέτει τα κατώτατα πλαίσια προστασίας των εργαζομένων. Επομένως, διατάξεις κλαδικών, επιχειρησιακών ή ομοιοεπαγγελματικών συλλογικών συμβάσεων εργασίας, διαιτητικών αποφάσεων, κανονισμών εργασίας και λοιπών κανονιστικών πράξεων που καθορίζουν ευνοϊκότερους τρόπους υπολογισμού, καταβολής και γενικά παροχής των επιδομάτων αυτών υπερισχύουν της Εθνικής Γενικής ΣΣΕ. ΠΑΡΑΒΙΑΣΗ ΕΡΓΑΤΙΚΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ
Αν ο εργοδότης παραβιάσει τα δικαιώματά μου, τι μπορώ να κάνω;

Αρχικά, μπορείτε να κάνετε καταγγελία στην αρμόδια Επιθεώρηση Εργασίας. Τηλέφωνα και διευθύνσεις των κατά τόπους ΣΕΤΕ θα βρείτε στην ηλεκτρονική διεύθυνση του υπουργείου Απασχόλησης και Κοινωνικής Προστασίας (www. ypakp.gr). Μπορείτε επίσης να κάνετε αγωγή για να καταδικαστεί ο εργοδότης σας σε τήρηση των υποχρεώσεών του από τον νόμο και τη σύμβαση εργασίας. Πρέπει να διευκρινισθεί ότι η επίλυση των εργατικών διαφορών δεν έχει ανατεθεί σε ειδικά εργατικά δικαστήρια, όπως συμβαίνει σε άλλες χώρες, αλλά οι εργατικές διαφορές υπάγονται στα τακτικά πολιτικά δικαστήρια, που δικάζουν όμως με ειδική διαδικασία, απλουστευμένη και ταχύτερη σε σχέση με την τακτική. Μάλιστα, κατ΄ εξαίρεση από τον κανόνα ότι για τη διενέργεια των διαδικαστικών πράξεων ενώπιον των δικαστηρίων χρειάζεται δικηγόρος, ειδικά για τις εργατικές διαφορές ο νόμος προβλέπει ότι οι διάδικοι μπορούν να καταθέτουν τα δικόγραφα και να παρίστανται στο ακροατήριο αυτοπροσώπως ή να εκπροσωπούνται οι εργαζόμενοι από άλλον εργαζόμενο που ασκεί το ίδιο είδος επαγγέλματος και οι εργοδότες από υπάλληλό τους.

ΑΔΕΙΑ ΘΑΝΑΤΟΥ ΣΥΓΓΕΝΟΥΣ
Δικαιούμαι άδεια, αν πεθάνει κάποιος συγγενής μου;

Κάθε εργαζόμενος δικαιούται άδεια 2 ημερών σε περίπτωση θανάτου στενού συγγενικού του προσώπου (συζύγου, γονέων, αδερφών και τέκνων). Με τη νέα Εθνική Συλλογική Σύμβαση Εργασίας διευκρινίστηκε ότι η άδεια αυτή χορηγείται όχι μόνο στους εξ αίματος συγγενείς αλλά και στους εξ αγχιστείας συγγενείς της ίδιας γραμμής και του ίδιου βαθμού.

ΑΣΘΕΝΕΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΑΔΕΙΑ
Τι γίνεται αν αρρωστήσω κατά τη διάρκεια της άδειάς μου;

Σύμφωνα με την εργατική νομοθεσία, σε περίπτωση ασθένειας του μισθωτού, δεν υπολογίζονται στην άδεια οι ημέρες της ασθένειάς του. Επομένως, δικαιούστε να παρατείνετε τον χρόνο απουσίας σας από την εργασία για όσες ημέρες διήρκεσε η ασθένειά σας.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Στις ερωτήσεις σας απαντούν οι νομικοί Μαριλένα Ζηδιανάκη και Κίμωνας Σαϊτάκης