Χυτήρης – Φιλιππίδου

Περίεργη που είναι, αλήθεια, η ζωή! Με έναν άνθρωπο που διαθέτει πολύ χιούμορ όπως ο Τηλέμαχος Χυτήρης και μια ηθοποιό, τη Σοφία Φιλιππίδου, που έχει κάνει χιλιάδες θεατές να μειδιάσουν, να γελάσουν ή να ξεκαρδιστούν στα γέλια, η συνομιλία τους δεν ιλαρύνεται ούτε για μια στιγμή. Εχεις την εντύπωση, αν δεν τους γνωρίζεις, πως πρόκειται για ένα είδος θύραθεν κοινωνιολόγων που η κατάσταση του κόσμου μας τους κρατάει ανήσυχους και προβληματισμένους. Κάτι που σημαίνει ή πως τα πράγματα του κόσμου μας είναι πολύ σοβαρά ή πως αποδεικνύεται, ακόμη μία φορά, ότι ο τρόπος που εκλαμβάνουμε τους άλλους δεν είναι ούτε η μισή τους αλήθεια. Ή, μήπως, στην περίπτωσή μας συμβαίνει κάτι άλλο και ο Τηλέμαχος Χυτήρης, ως πολιτικός, προσπαθεί να αποσείσει μια κατηγορία που απευθύνεται στους συναδέλφους του, δηλαδή ότι πρόκειται για ελάχιστα ή καθόλου ευαίσθητους ανθρώπους;

Ενώ η Σοφία Φιλιππίδου «καταγγέλλει» τη δημόσια εικόνα της προκειμένου να πείσει ότι ένα πρόσωπο «γελαστικό» μπορεί να είναι αφαντάστως πιο πολιτικοποιημένο σε σχέση με έναν «μπρεχτικό» ηθοποιό. Τελικά, έτσι ή αλλιώς, ένα είναι γεγονός, ότι τα δημόσια πρόσωπα πολύ λίγη σχέση έχουν με την εικόνα τους, καθώς η τελευταία είναι στη διάθεση του οποιουδήποτε για να της δώσει τη μορφή και το περιεχόμενο που θέλει.

Kάθε συνέντευξη έχει την πρωτοτυπία της. Στη σημερινή η πρωτοτυπία έγκειται στο γεγονός ότι ο υπουργός Τηλέμαχος Χυτήρης δεν ξεκινάει μόνο τη συνέντευξη, αλλά «ναρκοθετεί» και το πόστο του με μια αλησμόνητη κουβέντα του Μάνου Χατζιδάκι.

Τηλέμαχος Χυτήρης: Θυμάμαι τον απαξιωτικό τρόπο που μιλούσε ο Μάνος Χατζιδάκις για το υπουργείο Πολιτισμού. Ελεγε: «Τι είναι το ΥΠΠΟ; Ενας γραφειοκρατικός μηχανισμός που δεν έχει καμιά σχέση με την τέχνη. Ξέρετε κανέναν μεγάλο καλλιτέχνη που να τον έχει δημιουργήσει το ΥΠΠΟ; Αφού δεν χρειάζεται, λοιπόν, να το γκρεμίσουμε». Σήμερα στο ΥΠΠΟ έρχονται μόνο για χρήματα. Αλλοι δικαιολογημένα, άλλοι αδικαιολόγητα. Οτιδήποτε ονομάζεται πολιτιστικό ή το ονομάζουν πολιτιστικό, ζητάει ενίσχυση. Ηρθε ευτυχώς η οικονομική κρίση, ώστε τα λίγα που υπάρχουν, προσπαθούμε όσο γίνεται, να πάνε προς τη σωστή κατεύθυνση.

Τόσο εσείς κυρία Φιλιππίδου όσο και σεις κύριε υπουργέ, ως νέοι, ξεκινήσατε να κάνετε κάτι άλλο σε σχέση με κείνο με το οποίο καταπιαστήκατε μεταγενέστερα.

Σοφία Φιλιππίδου: Παρά το γεγονός ότι το θέατρο ήταν και είναι ο ζωτικός μου χώρος, το ότι στράφηκα προς αυτό ήταν για μένα θέμα επιβίωσης. Είναι κάτι, ωστόσο, που δεν έγινε συνειδητά, πιο πολύ το θελήσανε οι άλλοι για μένα. Επειδή όμως ήμουν εξαιρετικά ανασφαλής, παράλληλα με το θέατρο έκανα γερμανική φιλολογία. Ενώ σπούδαζα, δούλευα στο θέατρο, συνεργαζόμουν στην Θεσσαλονίκη με τις γνωστές ομάδες της «Πειραματικής Σκηνής» και του «Θεατρικού Εργαστηρίου». Κάποια στιγμή κατάλαβα ότι δεν μπορώ να ζήσω κάνοντας και την καθηγήτρια και το θέατρο. Ετσι επέλεξα για να ζήσω αυτό που μου έδινε το πιο πολύ οξυγόνο, την πιο πολλή χαρά.

Τ.Χ.: Οταν ήμουν νέος, η πολιτική συμμετοχή υπήρξε μια αυθόρμητη στάση, που απέκτησε όμως οργανωμένο χαρακτήρα όταν πήγα στην Ιταλία για να σπουδάσω γεωπόνος, όπως είπατε. Εχω μάλιστα πτυχίο Γεωπονικής. Ενώ σπούδαζα, λοιπόν, στην Ιταλία, έγινε η δικτατορία στην Ελλάδα και αυτό είχε ως αποτέλεσμα να οργανωθώ σε ιταλικούς συλλόγους που κάνανε αντιδικτατορικό αγώνα. Ετσι όταν το ΄81 έγινε το ΠΑΣΟΚ για πρώτη φορά, κυβέρνηση, με φωνάξανε άνθρωποι που με γνωρίζανε από τα χρόνια της Ιταλίας και μου είπανε ότι πρέπει να βοηθήσω κι εγώ με τον τρόπο μου. Πήγα λοιπόν στο Γραφείο Τύπου της ελληνικής πρεσβείας στο Βουκουρέστι, επί Τσαουσέσκου. Τούτο όμως δεν σημαίνει ότι είχα εμπλακεί με την πολιτική, όπως σήμερα. Η ανάμειξή μου αυτή καθεαυτήν με την πολιτική έγινε πολλά χρόνια αργότερα, όταν ο ίδιος ο Ανδρέας Παπανδρέου που με είχε καλέσει και δούλευα μαζί του, μου είπε, παραμονές εκλογών του ΄93, «δεν μπορείς να είσαι πολιτικός γραφείου, είναι υποτιμητικό, είναι βρισιά το να είσαι πολιτικός γραφείου». Μ΄ έσπρωξε λοιπόν και κατέβηκα, σχεδόν με το ζόρι, στη Β΄ Αθηνών.

Κυρία Φιλιππίδου, τόσο εσείς όσο και ο υπουργός ανήκετε σε μια γενιά που εξέφρασε μια πολύ σωστή έννοια της πολιτικοποίησης. Πού οφείλεται, κατά τη γνώμη σας, το σημερινό αδιέδο;
Σ.Φ.: Δεν είναι σχεδόν αδιέξοδο, είναι εντελώς αδιέξοδο. Διανύουμε μια νύχτα χωρίς καν την προσδοκία της ανατολής του ήλιου, μιλώ γι΄ αυτό το συνεχές και ωραίο πράγμα που κάνει τους ανθρώπους να νιώθουν ασφαλείς. Τα πράγματα έχουνε βαλτώσει κι υπάρχει μεγάλη ανάγκη για καθαρόν αέρα στα δωμάτιά μας, αλλά και στις ψυχές μας. Κάναμε μεγάλη κατάχρηση του δώρου που είναι η ελευθερία, ίσως γιατί είμαστε μια γενιά που καθώς μεγάλωσε μέσα στη χούντα, νιώσαμε πάρα πολύ έντονα το τι σημαίνει να μην είσαι ελεύθερος να μιλήσεις, να τραγουδήσεις, ακόμη και να ερωτευθείς. Η ανελευθερία της εποχής εκείνης είχε ως αποτέλεσμα το ξέφρενο πάρτι της μεταπολίτευσης, που μας παρέσυρε όλους στην ευκολία, την καλοπέραση, το life style. Ξεκοπήκαμε άγαρμπα κι αιφνίδια από το δέντρο μας, από τη ρίζα μας, που είναι οι πρόγονοί μας, οι μπαμπάδες μας και οι μαμάδες μας. Γίναμε κλαδιά στον άνεμο, χωρίς σώμα. Και όσοι συνειδητοποιήσανε τι συμβαίνει και προσπαθήσανε να συγκρουστούνε χτυπήσανε πάνω σ΄ αυτό το στέρεο και ακλόνητο τείχος της ισχύος που είναι η δύναμη του άλλου, είτε πολιτικός, είτε σκηνοθέτης, είτε δημοσιογράφος, είτε γιατρός, είτε επιχειρηματίας είναι αυτός. Μια ισχύς που σε ρίχνει ανήμπορο κάτω.

Με την ιδιότητά σας, ως ποιητή, να μας πείτε κύριε υπουργέ πού οφείλεται η κρίση που πλήττει την ανθρωπότητα;

Τ.Χ.: Οποιαδήποτε ιδιότητα κι αν έχει κανείς, δεν μπορεί να μην παραδεχτεί πως η κρίση είναι γενικότερη, κι ότι η οικονομική κρίση μάς την δείχνει πιο καθαρά. Είναι λοιπόν γιατί η πλεονεξία και η αλαζονεία επικρατήσανε του κάθε μέτρου και, κυρίως, της πνευματικότητας. Οταν όμως χάνονται το μέτρο και η εσωτερική καλλιέργεια, επέρχεται πάντα η νέμεση. Ο άνθρωπος σήμερα καταστρέφει το ίδιο του το σπίτι που είναι η γη. Και μάλιστα ασχέτως πολιτικών συστημάτων, αφού είδαμε όλα τα πολιτικά συστήματα να αποτυχαίνουν. Εμείς που γεννηθήκαμε μέσα σε ιδεολογίες κραταιές, όπως ο κομμουνισμός και ο καπιταλισμός, είδαμε στη διαδρομή μας ότι η μία κατέρρευσε, ενώ η άλλη έφερε με την πλεονεξία της τα πράγματα στο σημείο όπου βρίσκονται. Αν θα μπορούσε να εξαγάγει κανείς ένα συμπέρασμα, θα έλεγε πως χρειάζεται να γίνουμε περισσότερο ανθρωποκεντρικοί και να καταλάβει ο καθένας μας ότι η ζωή έχει τους κύκλους της, όπως και η ίδια είναι ένας κύκλος περατός.

Κυρία Φιλιππίδου, συμβαίνει να κατοικείτε στα Εξάρχεια, όπως και το γραφείο του υπουργού είναι επίσης στα Εξάρχεια. Πώς είναι τα πράγματα όσον αφορά στη συνοίκηση με τους μετανάστες.

Σ.Φ.: Το ότι ζω στα Εξάρχεια δεν σημαίνει ότι δεν βιώνω το πρόβλημα σ΄ έναν πολύ μικρό βαθμό, αν αναλογιστεί κανείς το μέγεθός του. Για να καταλάβετε ωστόσο το πρόβλημα- η λέξη πρόβλημα να διαβαστεί μέσα σε εισαγωγικά – όπως το ζω εγώ, στην πολυκατοικία που κατοικώ, στο ισόγειο ζούνε είκοσι περίπου Πακιστανοί, δεν ξέρω αν είναι ακριβώς Πακιστανοί, πάντως είναι μελαψοί. Η πόρτα της εισόδου είναι μονίμως ανοιχτή με το τσουλάκι για να μπορούν να μπαινοβγαίνουν, γιατί δεν

Ο ίδιος ο Ανδρέας Παπανδρέου που με είχε καλέσει και δούλευα μαζί του, μου είπε, παραμονές εκλογών του ΄93, «δεν μπορείς να είσαι πολιτικός γραφείου, είναι υποτιμητικό, είναι βρισιά το να είσαι πολιτικός γραφείου»

έχουν όλοι τους κλειδιά. Στον 1ο όροφο μένουνε Αλβανοί, ενώ στον 2ο και τον 3ο ξένοι επίσης. Οσο ανεβαίνουμε προς τα πάνω, έτσι όπως συμπιεζόμαστε προς τον ουρανό, αλλά είναι ωραίο, γιατί οι «άλλοι» είναι κάτω (εγώ μάλιστα είμαι τυχερή γιατί μέσω στον 5ο και βλέπω την Πάρνηθα), γινόμαστε Ελληνες. Οι Αλβανοί όμως έχουν θυμώσει πάρα πολύ, γιατί ήρθανε κάποιοι πιο σκούροι στο ισόγειο και θέλουν να τους διώξουνε. Εμείς σαν πιο μορφωμένοι άνθρωποι και πιο επιεικείς προς την ιδιαιτερότητα, αλλά και με συμπόνια για τον ξένο, τους έχουμε δεχτεί. Τα πράγματα όμως στην πολυκατοικία μου τα πήρανε οι Αλβανοί στα χέρια τους και πρέπει να τους συγκρατώ για να μην είναι επιθετικοί προς τους μαύρους- αυτό πραγματικά με φοβίζει. Δεν ξέρω αν κατάλαβα καλά το ερώτημά σας κι αν απάντησα σωστά σ΄ αυτό.

Κύριε Χυτήρη πώς αισθάνεστε που όσοι σας γνωρίζουν σάς γνωρίζουν ως πολιτικό, αλλά ελάχιστοι ως ποιητή;
Τ.Χ.: Είμαι απόλυτα συμφιλιωμένος με τον εαυτό μου, αλλά και με τις καταστάσεις που τις γνωρίζω πολύ καλά και τις αντιμετωπίζω με χιούμορ. Οι πολιτικοί συνάδελφοί μου λένε «πολύ καλός ο Τηλέμαχος, ποιητής», ενώ οι ποιητές λένε «πολύ καλός ο Τηλέμαχος, πολιτικός». Προσωπικά δεν αισθάνομαι κανένα διχασμό, δεν ανακατεύω αυτές τις δύο ιδιότητες μεταξύ τους. Ξέρω να κάνω, δηλαδή, το περίφημο «cut» κι αυτό που θεωρεί ως κάτι πολύ δύσκολο ένας τρίτος, το να συνυπάρχουν δηλαδή δυο αντίθετες ιδιότητες, για μένα είναι κάτι φυσιολογικό. Ακόμη κι αν ζούσα στην Αμερική, δεν θα πήγαινα σε ψυχολόγο. Βέβαια η πολιτική θα σταματήσει πρώτη, για την ποίηση ελπίζω να μην σταματήσει ποτέ.

Κυρία Φιλιππίδου, τι αισθήματα σάς δημιουργεί το γεγονός ότι το πλείστον των θεατών σάς θεωρεί κωμική ηθοποιό;

Σ.Φ.: Αυτή είναι μια κλασική ερώτηση. Το θέμα όμως είναι να αναβαθμίσουμε το θέατρο, είτε δραματικό είτε κωμικό είναι αυτό. Κυρίως, όμως, το θέμα είναι να γνωρίσουμε και να αγαπήσουμε την αρχαία τραγωδία, που είναι το μεγαλύτερο και σπουδαιότερο παγκοσμίως θεατρικό είδος. Προς τα κει χρειάζεται να στρεφόμαστε κι όχι κατά πόσον μια ηθοποιός λίγο χαριτωμένη ή λιγότερο ταλαντούχα είναι κωμική ή δραματική. Τώρα όσον με αφορά, όταν ξεκίνησα, οι δάσκαλοί μου με στρέψανε στο δράμα, γιατί είδανε σε μένα κάτι το τραγικό. Αρχικά όμως, γιατί αργότερα διαπίστωσαν πως, επειδή έχω ένα μικρό ελάττωμα, δεν λέω δηλαδή το «ρ», δεν θα μπορούσε η ανθρωπότητα να δεχτεί την τραγικότητά μου με το ελάττωμα αυτό. Επομένως, για να επιβιώσω σ΄ αυτόν τον δύσκολο χώρο, θα έπρεπε να κάνω κωμωδία, γιατί η κωμωδία δέχεται τα μικρά ελαττώματα. Η τραγωδία, υποστηρίζουν οι ειδικοί, δεν τα δέχεται, ωσάν οι τραγικοί άνθρωποι να είναι τέλειοι. Το θέμα, ωστόσο, για μένα, δεν είναι να είμαι δραματική, τραγική ή κωμική ηθοποιός. Θέλω να είμαι καλή ηθοποιός και καλός άνθρωπος. Αν επιφυλασσόταν μια ερώτηση της Σοφίας Φιλιππίδου προς τον Τηλέμαχο Χυτήρη και μια ερώτηση του Τηλέμαχου Χυτήρη προς τη Σοφία Φιλιππίδου, ποιες θα ήταν οι ερωτήσεις που θ΄ ακούγαμε;- και οι απαντήσεις βέβαια.

Σ.Φ.: Κύριε Χυτήρη, όσο είμαστε παιδιά, αλλά κι ενώ μεγαλώνουμε, συχνά έχουμε μέσα μας την παιδική διάθεση που εμπεριέχει την περιέργεια, την απορία, το να πάω προς το άγνωστο κι ας καώ. Εσείς διατηρείτε μέσα σας αυτή τη διάθεση, προσπαθείτε να κρατήσετε ζωντανή τη χαρά;

Τ.Χ.: «Ελληνες αεί παίδες». Ενώ περνάνε τα χρόνια, υπάρχει ένα ταξίδι του φαίνεσθαι προς την ολοκλήρωση και προς το τέρμα της ζωής. Αλλά το εσωτερικό ταξίδι του ανθρώπου διαγράφει την αντίστροφη πορεία. Δεν είναι τυχαίο που ξαναγυρνάμε εσωτερικά, όλο και περισσότερο, προς τα παιδικά μας χρόνια. Στην ουσία δεν είναι τίποτε άλλο παρά μια ανάγκη για αθωότητα και ποίηση, που έχει επιπλέον το μεγάλο πλεονέκτημα να μας συγκρατεί.

Η ερώτηση τώρα του Τηλέμαχου Χυτήρη προς τη Σοφία Φιλιππίδου.

Τ.Χ.: Για να αποδώσει ένας ηθοποιός, χρειάζεται μάλλον να ταυτίζεται με τον ρόλο του. Κατά πόσο επηρεάζει την αυθεντική προσωπικότητα ενός ηθοποιού η εναλλαγή των ρόλων;

Σ.Φ.: Προσωπικά γυρνώντας προς τα πίσω, πιο πολύ βλέπω κάτι κοριτσάκια ή μια γυναίκα που είμαι εγώ, σε διάφορες φάσεις της ζωής, που τα αγαπώ όλα και προσπαθώ να τα κατανοήσω, παρά που βλέπω τους ρόλους μου. Ισως γιατί δεν ακολούθησα τη μέθοδο της ταύτισης. Αν και πηγαίνω ερωτικά προς τους ρόλους μου, να τους αγαπήσω δηλαδή, να τους καταλάβω, και μετά να βάλω τα ρούχα τους, να ενστερνισθώ το βάδισμά τους και τον τρόπο που μιλάνε, δεν παύω ταυτόχρονα να τους βλέπω και σαν ξένους. Τους ρόλους μου δεν τους κουβαλάω μαζί μου, ούτε τις συμπεριφορές τους ούτε τον τρόπο που σκέφτονται. Απλώς όταν καμιά φορά οι συγγραφείς είναι μεγάλοι και σπουδαίοι, τότε προσπαθώ να πάρω κάτι από τη σοφία τους.