[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Χρηµατοδότηση και αυτοτέλεια

Τα πανεπιστήµια σε όλο τον κόσµο χρειάζονται δύο βασικές προϋποθέσεις προκειµένου να επιτελέσουν επιτυχώς την αποστολή της παραγωγής και της µετάδοσης της επιστηµονικής γνώσης: επαρκή χρηµατοδότηση αφενός και διοικητική, οικονοµική και ακαδηµαϊκή αυτοτέλεια και αυτοδιοίκηση αφετέρου.

Χωρίς επαρκή χρηµατοδότηση ένα πανεπιστήµιο δεν µπορεί να αναπτύξει τις υψηλού κόστους κτιριακές και εργαστηριακές υποδοµές που απαιτούνται τόσο για τη διεξαγωγή της βασικής και της εφαρµοσµένης έρευνας όσο και για την άρτια εκπαίδευση των φοιτητών. Χωρίς επαρκή χρηµατοδότηση ακόµη ένα πανεπιστήµιο δεν µπορεί να αποκτήσει το έµπειρο και υψηλής στάθµης επιστηµονικό, τεχνικό και διοικητικό προσωπικό που θα δώσει πνοή στις υποδοµές και θα οδηγήσει σε υψηλές ερευνητικές και εκπαιδευτικές επιδόσεις. Η υστέρηση των ελληνικών πανεπιστηµίων, όπως αυτή προκύπτει από τις διεθνείς κατατάξεις που συχνά βλέπουν το φως της δηµοσιότητας, οφείλεται κατά βάση στο γεγονός ότι τα δικά µας ΑΕΙ δεν έχουν αναπτύξει στον ίδιο βαθµό µε τα ευρωπαϊκά και αµερικανικά ιδρύµατα µε τα οποία συνήθως συγκρίνονται ούτε τις υποδοµές, ούτε όµως και το προσωπικό τους.

Οι λίγες δεκαετίες ζωής των ελληνικών πανεπιστηµίων ωχριούν σε σχέση µε τους αιώνες ιστορίας και παράδοσης των αντίστοιχων ξένων ιδρυµάτων. Αν µάλιστα λάβει κανείς υπόψη του την πρόσφατη ιστορία της χώρας µας, αντιλαµβάνεται ότι τα ελληνικά πανεπιστήµια άρχισαν ουσιαστικά να αναπτύσσονται µετά τη Μεταπολίτευση κι αυτό σε όχι εύκολες οικονοµικά συνθήκες. Με αποτέλεσµα τη συστηµατική µέχρι τώρα υποχρηµατοδότηση τόσο των υποδοµών όσο και του προσωπικού. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι πριν ακόµη από την οικονοµική κρίση, σε κάθε έλληνα φοιτητή αναλογούσαν 4.000 ευρώ δηµόσιας χρηµατοδότησης ετησίως, τη στιγµή που στον µέσο ευρωπαίο φοιτητή αναλογούσαν 10.000 ευρώ. Η µεγάλη διαφορά οφείλεται και στη χαµηλή χρηµατοδότηση των δικών µας ιδρυµάτων, αλλά και στο µεγάλο πλήθος των φοιτητών µας. Η διαφορά αυτή εκτοξεύεται αν η χρηµατοδότηση των ελληνικών πανεπιστηµίων συγκριθεί µε εκείνη των αντίστοιχων σε µέγεθος αµερικανικών.

Την πραγµατικότητα αυτή σπάνια την παραδέχονται οι κυβερνήσεις, οι οποίες συνηθίζουν να αποδίδουν τα κακώς κείµενα των ελληνικών πανεπιστηµίων στη µη ορθολογική αξιοποίηση των διαθέσιµων πόρων, καθώς και στις εσωτερικές παθογένειές τους. Γεγονός που ακόµη κι αν συµβαίνει, δεν αρκεί για να δικαιολογήσει τις µεγάλες ελλείψεις των ελληνικών ιδρυµάτων σε εγκαταστάσεις, εργαστήρια και εξειδικευµένο επιστηµονικό, αλλά και τεχνικό και διοικητικό προσωπικό.

Στη σηµερινή δύσκολη οικονοµικά συγκυρία, ασφαλώς και τα πράγµατα γίνονται κατά πολύ χειρότερα για τα πανεπιστήµια. Θα πρέπει όµως κάποτε να αποφασίσουµε αν ως κράτος θα εξακολουθούµε να µην επενδύουµε στο µέλλον, ανατροφοδοτώντας πεισµατικά την ύφεση. Καθώς είναι διεθνώς γνωστό ότι στην εποχή της οικονοµίας της γνώσης, η εκπαίδευση, η επιστηµονική έρευνα και η καινοτοµία αποτελούν τη µόνη οδό για τη δηµιουργία ενός νέου µοντέλου οικονοµικής ανάπτυξης.

Η δεύτερη προϋπόθεση για να επιτελέσει ένα πανεπιστήµιο τον ρόλο του είναι η διοικητική, οικονοµική και ακαδηµαϊκή αυτοτέλεια και αυτοδιοίκησή του. Η θεσµική δηλαδή αποδέσµευση των δραστηριοτήτων της παραγωγής και της µετάδοσης της επιστηµονικής γνώσης από κρατικά, κοµµατικά, οικονοµικά ή όποια άλλα συµφέροντα επιδιώκουν τον έλεγχο και την καθοδήγησή τους. Αυτοδιοίκηση βεβαίως δεν σηµαίνει την πλήρη αυτονόµηση των πανεπιστηµίων, αλλά τη σταδιακή µετατροπή τους από κρατικά που είναι σήµερα στη χώρα µας, σε δηµόσια ιδρύµατα που θα λογοδοτούν στην κοινωνία για τη δράση τους. Η αυτοδιοίκηση ενός δηµόσιου πανεπιστηµίου σύµφωνα µε τη διεθνή εµπειρία επιτυγχάνεται:

α) Με τη διασφάλιση της δηµόσιας χρηµατοδότησης και την απόδοση στα ιδρύµατα της δυνατότητας εύρεσης συµπληρωµατικών πηγών από την αξιοποίηση της περιουσίας τους και από την παροχή ερευνητικών υπηρεσιών.

β) Με την εκλογή των οργάνων διοίκησης των ιδρυµάτων από την ίδια την πανεπιστηµιακή κοινότητα. Η απαίτηση αυτή, η οποία είναι και συνταγµατικά κατοχυρωµένη, δεν πληρούται στις προτάσεις που κατέθεσε η κυβέρνηση για τα πανεπιστήµια, όπου προβλέπεται οι πρυτάνεις να επιλέγονται µε διεθνή προκήρυξη, ανοικτή σε υποψηφιότητες και εκτός των ίδιων των πανεπιστηµίων. γ) Με την αποκοπή του οµφάλιου λώρου που συνδέει το κράτος µε τα πανεπιστήµια, µε ταυτόχρονη θεσµοθέτηση συµβουλίων ελέγχου και κοινωνικής λογοδοσίας. Και αυτό το ζήτηµα αποτελεί σηµείο αιχµής στις προτάσεις που παρουσίασε η κυβέρνηση, καθώς επιδιώκεται στα συµβούλια αυτά να µεταφερθούν αρµοδιότητες εκτός από την κυβέρνηση και από τα όργανα διοίκησης των ιδρυµάτων, γεγονός που παραπέµπει ευθέως σε σύστηµα… ετεροδιοίκησης αντί για αυτοδιοίκησής τους.

Αν υπάρχει τέλος κάτι που οπωσδήποτε δεν αποτελεί προϋπόθεση βελτίωσης για το ελληνικό πανεπιστήµιο, είναι ακόµη ένας πόλεµος φθοράς από τους επίδοξους µεταρρυθµιστές του, µε στόχο την αποδυνάµωσή του και δι’ αυτής την ευκολότερη επικράτηση των όποιων µεταρρυθµιστικών προσπαθειών. Τα µεγάλα πανεπιστήµια του εξωτερικού που όλοι έχουµε ως πρότυπα, αν έχουν κάτι κοινό µεταξύ τους, είναι ότι ανέκαθεν περιβάλλονταν µε τη φροντίδα και την αποδοχή τόσο της Πολιτείας όσο και της κοινωνίας προς όφελος της οποίας λειτουργούν.

ΕΠΕΝΔΥΣΗ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ

Θα πρέπει να αποφασίσουµε αν ως κράτος θα εξακολουθούµε να µην επενδύουµε στο µέλλον, ανατροφοδοτώντας πεισµατικά την ύφεση

Ο Γιάννης Α. Μυλόπουλος είναι πρύτανης του ΑΠΘ.