Σκουλήκι για όλες τις εποχές

Νo 32
«Ο κονφορµίστας»
Την ώρα που η dream team του ιταλικού σινεµά _ Βισκόντι, Φελίνι, Αντονιόνι και Παζολίνι _ πορευόταν προς την κατιούσα, άρχιζε να λάµπει το αστέρι ενός bambino µε το όνοµα Μπερνάρντο Μπερτολούτσι. Από µόνος του µια ολόκληρη κατηγορία. Και τη στιγµή που πατούσε το τριακοστό έτος της ηλικίας του υπέγραψε το καλύτερό του, τον «Κονφορµίστα» Αυτός και ο αληθινός τελευταίος της ρωµαϊκής κινηµατογραφικής αυτοκρατορίας. Εκτοτε άπαντες οι ξεχωριστοί µεσαίας κατηγορίας. Δηλαδή Τζιάνι Αµέλιο µε το εξαιρετικό «Lamerica» του 1994. Ο Νάνι Μορέτι µε το «Δωµάτιο του γιου µου» (La stanza del figlio – 2001), το πιο λιτό δράµα που πραγµατεύεται την οικογενειακή τραγωδία µιας απώλειας. Και Τζουζέπε Τορνατόρε µε «Σινεµά ο παράδεισος» (Cinema Ρaradiso – 1988). Τίποτα µα τίποτα ακούνητο και σταθερό.

Ο,τι είναι ο Ορσον Γουέλς (1915-1985) για τον αµερικανικό κινηµατογράφο, είναι ο Μπερτολούτσι για τον ιταλικό.

Τηρουµένων, φυσικά, των δυσθεώρητων αναλογιών. Ο Ορσον όµως πλακώθηκε µε την RΚΟ (την εταιρεία) και ταλαιπωρήθηκε αφάνταστα παίζοντας τον ηθοποιό σε δεκάδες πατάτες, για να βγάλει το ψωµί του και για να εξασφαλίσει κάποιες επενδύσεις έτσι ώστε να σκηνοθετήσει τα όνειρά του. Ο Μπ. Μπ. ο κανακάρης των Ιταλών.

Λογικό. Με την αχόρταγη βουλιµία οι αµερικανοί businessmen. Με την κουλτούρα οι Ευρωπαίοι. Θα µπορούσε ποτέ να υπάρξει στο Αmerica ένας Μικελάντζελο Αντονιόνι ή ένας Αντρέι Ταρκόφσκι; Ούτε µε σφαίρες και βόµβες ναπάλµ.

Ο Μπερτολούτσι από µεγαλοαστική φαµίλια και µε σπουδές σε πρωτοκλασάτα θρανία, εξέρχεται φουριόζος στο κουρµπέτι σε ηλικία µόλις είκοσι δύο ετών. Αν είναι δυνατόν. Οι Ιταλοί ανακαλύπτουν ταλεντάρα και θριαµβολογούν και το 1964, δύο χρόνια µετά, ο Μπ.

Μπ. υπογράφει το «Ρrima della Rivoluzione» (Πριν την επανάσταση) και αφήνει τον κόσµο µε το στόµα ανοιχτό. Για δύο λόγους. Ο πρώτος µε θαυµασµό: «Τι σκηνοθετάρα ο µικρός». Η δεύτερος µε απορία: «Μα κοµµουνιστής αυτός ο µπουρζουάς!». Λογικό. Η µισή σχεδόν Ιταλία και ολόκληρη η αφρόκρεµα της Cinecitta µε το ΡCΙ (Ρartito Communista Ιtaliano). Εκείνη την εποχή. Εκτοτε, αντιός συντρόφια. Αnyway.

Οι ρυθµοί του, διαστηµικοί. Ο µόνος Ιταλός που µονοκοπανιά, για το «Τhe last emperor» (Ο τελευταίος αυτοκράτορας), σαρώνει εννιά Οσκαρ από τον χρυσό κύκλο των ακαδηµαϊκών. Τους πήρε τα σώβρακα. Οµως ο Μπερτολούτσι της δεκαετίας του εβδοµήντα, από τον εκείνον του ογδόντα και του ενενήντα, δύο πρόσωπα εχθρικά. Ουδεµία σχέση ο «Κονφορµίστας» µε τον «Αυτοκράτορα». Γιατί ο Αλµπέρτο Μοράβια (1907-1990) είχε υπογράψει ένα µυθιστόρηµα που έβαζε σφραγίδα στον κονφορµισµό και τον παροιµιώδη µικροαστισµό. Γιατί η φωτογραφία του Βιτόριο Στοράρο έκανε τις αµερικανικές εποποιίες και διάφορες χάρτινες τοιχογραφίες να µοιάζουν µε εκείνους τους πίνακες που απεικονίζουν έναν γραφικό θαλασσινό (παρεµπιπτόντως ο Ιταλός Στοράρο µε τρία Οσκαρ στην κωλότσεπη, για τον «Τελευταίο αυτοκράτορα», τους «Κόκκινους» του Ουόρεν Μπίτι και για το «Αποκάλυψη τώρα» του Φράνσις Φορντ Κόπολα).

Αλλά και γιατί ο Ζαν Λουί Τρε ντινιάν, τότε σαράντα, σε µεγάλες φόρµες. Γιατί η Στεφανία Σαντρέλι, µόλις 24, ένα από τα πιο λαχταριστά θηλυκά της ευρωπαϊκής οθόνης. Και γιατί, on top of that, η ιστορία, η ίντριγκα και η διαπλοκή χορεύουν καντρίλιες το µυαλό και τις αισθήσεις του θεατή.

Ο Μαρτσέλο Κλέριτσι (Ζαν Λουί Τρεντινιάν) µικροαστός, εύκαµπτος, ολίγον διανοούµενος, ολίγον έντιµος, ολίγον άτακτος, ολίγον επαναστάτης και εντελώς προσαρµόσιµος σε κάθε εποχή, κάθε εξουσία και για κάθε χρήση. Μετά την άνοδο στην εξουσία του Μπενίτο Μουσολίνι, ο Μαρτσέλο µε δύο κινήσεις κάνει µατ. Πρώτα παντρεύεται την επίσης µικροαστούλα Τζούλια (Στεφανία Σαντρέλι). Γατούλα στην κουζίνα, πόρνη στο κρεβάτι. Ταυτόχρονα µε τον πρώτο, τον εκκλησιαστικό, συνάπτει έναν δεύτερο εντελώς πολιτικό. Περίπου χαφιές του Ντούτσε. Οχι, χαζός ήταν. Με αποστολή ένα γαµήλιο ταξίδι στο Παρίσι. Εκεί θα συναντηθεί µε έναν διάσηµο αντικαθεστωτικό και πρώην καθηγητή του, τον Κουάντρι (Εντσο Ταράσιο) και αφού εξασφαλίσει του διανοούµενου την εµπιστοσύνη, να τον παρασύρει στο δάσος ώστε οι µπράβοι και οι δολοφόνοι του φασιστικού καθεστώτος να τον εκτελέσουν και να του κλείσουν το στόµα οριστικά. Περίφηµα.

Οι σκηνές του χορού, του τρελοκοµείου όπου νοσηλεύεται ο πατέρας του, των ατελείωτων σε ρωµαϊκό στυλ γραφείων, αιθουσών και διαδρόµων της εξουσίας, και όλες οι σκηνές στο δάσος όπου λαµβάνει χώρα η εκτέλεση, όπως ο Βρούτος δολοφονεί τον Ιούλιο Καίσαρα, αναβαθµίζουν το είδος της «τοιχογραφίας» σε πρωτοφανή ύψη για την εποχή τους.

Ταυτόχρονα η κίνηση της µηχανής να γλιστράει σαν αίλουρος και µε βελούδινη κόψη να διασχίζει και να ανατέµνει έναν χαρακτήρα που βρίσκεται µέσα σε κάθε ανθρώπινη µικροαστική ευκαµψία. Ενα σκουλήκι έγινε αριστοτεχνική τραγωδία!