Κοζάκοι, Αρβανιτόβλαχοι και ο Μάρκος Μπότσαρης

Ντεµπούτο για 20 έργα του σπουδαίου λαϊκού ζωγράφου από τη συλλογή της Εµπορικής Τράπεζας στο Μουσείο Μπενάκη
Ο«Μάρκος Μπότσαρης µαχόµενος» στέκει απέναντι από έναν «Ναύτη µε το κορίτσι του». Και δίπλα σ’ ένα «Τούρκικο πεταλοποιείο στη Σµύρνη». Πρόσωπα που στέκονται… ντροπαλά κάτω από τα χαµηλά φώτα της αίθουσας περιοδικών του Μουσείου Μπενάκη, καθώς δεν έχουν συνηθίσει να εκτίθενται στο κοινό. Μορφές που κάνουν το ντεµπούτο τους (εκτός τριών έργων – την απεικόνιση της Λάρισας, τους Χωροφύλακες και τους Αλβανιτόβλαχους – τα υπόλοιπα παρουσιάζονται για πρώτη φορά). Και ποζάρουν µέσα από τα κάδρα τους – 20 συνολικά από τη συλλογή της Εµπορικής Τράπεζας _ ρίχνοντας φως στον αυτοδίδακτο αριστερόχειρα καλλιτέχνη που ζωγράφιζε σε φούρνους και µπακάλικα για ένα κοµµάτι ψωµί, στον σπουδαιότερο ίσως λαϊκό ζωγράφο, τον Θεόφιλο Χατζηµιχαήλ.

«Στον Θεόφιλο χρωστάµε κοµµάτι της αυτογνωσίας µας. Το έργο του ανήκει στην τάξη των αξιών για τις οποίες έχουν µιλήσει ο Σεφέρης, ο Τσαρούχης, ο Τεριάντ», λέει ο διευθυντής του Μουσείου Μπενάκη, Αγγελος Δεληβορριάς. Ισως επειδή «ο Θεόφιλος δεν ζωγράφιζε τα πράγµατα, αλλά τον ενθουσιασµό που του προκαλούσαν τα πράγµατα», όπως έλεγε για τον µυτιληνιό καλλιτέχνη ο Γιάννης Τσαρούχης. Πού είδε ο Θεόφιλος την «Αγρα των Αρκτων υπό των Κοζάκων Ρώσων» – το έργο που µας υποδέχεται στην έκθεση – ενώ εκείνος είχε ζήσει στη Λέσβο, τον Βόλο και τη Σµύρνη; «Είναι ένα από τα “περίεργα” θέµατα που ζωγράφιζε εµπνεόµενος από ταχυδροµικά δελτάρια, φωτογραφίες και λιθογραφίες της εποχής», εξηγεί η επιµελήτρια του Μουσείου Μπενάκη, Ξένια Πολίτη. «Υλικό αυτού του είδους µάλιστα εντοπίστηκε στο κασελάκι του, το οποίο διέσωσε ο Εµπειρίκος».

Καθώς πολλά από τα έργα δεν είναι χρονολογηµένα, η παρουσίαση τους είναι θεµατική. Μετά τα «περίεργα» θέµατα, ακολουθούν τα ειδύλλια, µε το γνωστό ζευγάρι του Ερωτόκριτου και της Αρετούσας να πρωταγωνιστεί. Τη σκυτάλη παίρνουν σκηνές από την καθηµερινή ζωή: «Αλβανιτόβλαχοι εν Θεσσαλία κάτοικοι µε τα γίδια τους και Αγελάδας κατασκευάζοντες τυρίον και βούτυρον» και τις «Πρόσφυγες Ελληνίδες εκ της Αγχιάλου της Βουλγαρίας» – ενώ ακολουθούν τοπία – «Η πρωτεύουσα της Θεσσαλίας Λάρισα και ο Πηνειός ποταµός» και «Η Αγία πόλις Ιερουσαλήµ», για να κλείσει η έκθεση µε τα πατριωτικά θέµατα, όπως ο Μάρκος Μπότσαρης.

Ενα µυστικό για να ανακαλύψουµε τον κόσµο του Θεόφιλου είναι τα χρώµατα. Τα µουντά παραπέµπουν σε πρώιµα έργα του, όταν δεν είχε βρει ακόµη τη χρωµατική του παλέτα και η ψυχική του διάθεση ήταν κακή. Τα έντονα χρώµατα µαρτυρούν τα ύστερα έργα του, όταν ήρθε η αναγνώριση και ο Θεόφιλος είχε κατασταλάξει ως καλλιτέχνης. Εκτός από τα έργα του Θεόφιλου οι επισκέπτες µπορούν να δουν την προτοµή του καλλιτέχνη διά χειρός Μιχάλη Τόµπρου, καθώς και το αφιέρωµα στην εκποµπή «Παρασκήνιο» υπό τον τίτλο «2003 – Θεόφιλος ξανά;», σε σκηνοθεσία Λάκη Παπαστάθη.

ΙΝFΟ

Θεόφιλος: έργα από τη συλλογή της Εµπορικής Τράπεζας στο Μουσείο Μπενάκη (Κουµπάρη 1, τηλ.
210-3671.000). Εως 31 Οκτωβρίου.

Κλειστόν λόγω έλλειψης φυλάκων

Την ώρα που στην Αθήνα η Εµπορική Τράπεζα – µε τη συλλογή των 600 και πλέον έργων τέχνης και αντικειµένων – παρουσιάζει το σύνολο των έργων του λαϊκού ζωγράφου Θεόφιλου στο Μουσείο Μπενάκη, η οικία Κοντού στην Ανακασιά (Δήµος Ιωλκού) που είναι γεµάτη τοιχογραφίες του Θεόφιλου, παρέµεινε όλο το καλοκαίρι κλειστή.

Ως αιτία φέρεται η έλλειψη 1.000 ευρώ τον µήνα, ποσό που αντιστοιχεί στη µισθοδοσία δύο φυλάκων ώστε το µουσείο να παραµείνει ανοιχτό.