[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Πέρα από το Μνηµόνιο

Το φθινόπωρο που αρχίζει όλοι γνωρίζουµε ότι θα είναι αποφασιστικό, όπως όλοι γνωρίζουµε και τα τρία πράγµατα που αναµένονται από την κυβέρνηση: αποτελέσµατα, αποτελέσµατα, αποτελέσµατα.

Εύκολη διαπίστωση αλλά δυσκολότατο έργο σε µια πρωτοφανή από πολλές απόψεις περίοδο. Πώς µπορεί να συνδυασθεί µια πολύ σκληρή – αλλά και εξίσου απαραίτητη – δηµοσιονοµική εξυγίανση µε την αποφυγή διάρρηξης του κοινωνικού ιστού; Πώς µπορεί µία κυβέρνηση που δεν είναι κυρία των επιλογών της να δηµιουργήσει στο κοινωνικό σώµα την αίσθηση ότι ακούει και λαµβάνει υπόψη τις αγωνίες του (πόσω µάλλον όταν πρόκειται για αγωνίες επιβίωσης); Και πώς µπορεί αυτό το κοινωνικό σώµα να αποφασίσει να µπει αποφασιστικά στο παιχνίδι (το οποίο, αλλιώς, δεν υπάρχει ούτε η µικρότερη πιθανότητα να κερδηθεί), όταν από αυτό µέχρι στιγµής βλέπει 99% πόνο και δάκρυα και 1% ελπίδα; (Οι φίλοι µου ανέκαθεν µε θεωρούσαν αισιόδοξο)

Προσωπικά έναν µόνο τρόπο βλέπω: να αντικατασταθεί η συζήτηση και η µέριµνα για το Μνηµόνιο από τη συζήτηση και την πράξη για υπέρβαση του Μνηµονίου.

Ωραία ενδεχοµένως θεωρητικολογία, τι σηµαίνει όµως πρακτικά; Ας ξεκαθαρίσω αρχικά ότι υπέρβαση δεν σηµαίνει κατάλυση. Ο λώρος που µας δένει µε τους δανειστές µας είναι τόσο ζωτικός που οποιαδήποτε σκέψη για κόψιµό του θα µας έστελνε αµέσως πίσω στην Εντατική. Η κυβέρνηση δεν έχει περιθώρια «εκ των υστέρων διαπραγµάτευσης» τύπου Ουγγαρίας και γιατί η οικονοµική κατάσταση της χώρας µας είναι χειρότερη και το δάνειο µεγαλύτερο και γιατί η ανάµειξη της Ευρωπαϊκής Ενωσης είναι τόσο άµεση, που δεν µας επιτρέπει να παίξουµε το ουγγρικό παιχνίδι µε την καλή Ευρώπη και το κακό ΔΝΤ (ας µην ξεχνάµε πάντως µια χαριτωµένη λεπτοµέρεια: στη µέχρι στιγµής εξέλιξη των πραγµάτων, το ΔΝΤ είναι, µε διαφορά, ο «καλός» της υπόθεσης). Η χώρα δεν έχει περιθώρια για παλικαρισµούς τύπου ΚΚΕ – ΣΥΝ – ΠΑΜΕ, γιατί δεν απαντούν στο κρίσιµο ερώτηµα µε ποια άλλη λύση, εδώ που φθάσαµε, θα συνεχίζαµε να υπάρχουµε (δηλαδή, να πληρώνει το κράτος µας µισθούς, περίθαλψη, συντάξεις). Από την άλλη, όσο κι αν δεν θα σταµατήσω να ισχυρίζοµαι πως η δι’ αυτού του τρόπου επιβολή ενός εξωτερικού καταναγκασµού αποτελεί µέγα και διαχρονικό κόλαφο για όλο το πολιτικό µας σύστηµα, το ίδιο το Μνηµόνιο περιλαµβάνει και µια σειρά από γνωστές, παραδεκτές από όλους και απαραίτητες για την είσοδο της χώρας στον αιώνα µας µεταρρυθµίσεις. Με το Μνηµόνιο, λοιπόν, αλλά – αντίθετα από ό,τι συχνά µας διαβεβαιώνει ο κυβερνητικός εκπρόσωπος – όχι µόνο µε το Μνηµόνιο. Και όχι µε ένα «ακίνητο» Μνηµόνιο.

Τι µπορεί να προσθέσει µια κυβέρνηση υπό τους γνωστούς καταναγκασµούς της συγκυρίας; Θα έλεγα: θάρρος, φαντασία και παράδειγµα. Οχι, το «επικαιροποιηµένο Μνηµόνιο» δεν είναι νέο Μνηµόνιο, αλλά ορισµένες διατάξεις του βρίσκονται µεν µέσα στα επιτρεπτά πλαίσια, συγκεκριµενοποιούν δε την απαραίτητη λόγω των οικονοµικών επιδόσεων της πρώτης περιόδου «σκλήρυνση» των δηµοσιονοµικών περιορισµών – κάποια στιγµή, όµως, άλλη «σκλήρυνση» δεν θα αντέχεται. Οχι, το Μνηµόνιο δεν εκτείνεται στο σύνολο της κυβερνητικής πολιτικής: οι δύο ανταγωνιστικότεροι τοµείς της ελληνικής οικονοµίας, ο τουρισµός και η ναυτιλία, δεν επηρεάζονται στο ελάχιστο από αυτό – και όµως η µέχρι στιγµής ώθηση που έχει δοθεί είναι πολύ µικρή.

Ναι, υπάρχουν µεγάλα περιθώρια δράσης και αρωγής µέσω του ΕΣΠΑ αλλά και µέσω ενίσχυσης (και πέραν του ΕΣΠΑ) της λεγόµενης ιδιωτικής πρωτοβουλίας (που πάντως, για να δικαιώσει το όνοµά της, θα πρέπει και αυτή να επιχειρήσει κάποια στιγµή να απαγκιστρωθεί από το κράτος).

Και φυσικά: τίποτα στο Μνηµόνιο δεν εµποδίζει την κυβέρνηση να κόψει περισσότερο από τις ψηλές συντάξεις, ώστε να µην κόψει τίποτα από τις πολύ χαµηλές, ούτε να κάνει πράξη την «πράσινη ανάπτυξη» (για την οποία το κυβερνών κόµµα είναι έτοιµο από χρόνια). Ούτε, βέβαια, να κάνει µε τρόπο ορατό στον πολίτη πράξη την αξιοκρατία και την ισοπολιτεία, χωρίς τις οποίες ο αγώνας δεν θα γίνει ποτέ πραγµατικά συλλογικός.

ΤΟ ΤΡΙΠΤΥΧΟ

Τι µπορεί να προσθέσει η κυβέρνηση υπό τους γνωστούς καταναγκασµούς της συγκυρίας;
Θάρρος, φαντασία και παράδειγµα

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγµατολόγος, µέλος του Εθνικού Συµβουλίου ΠΑΣΟΚ.