[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Εσοδο υπέρ αδυνάτων

Οπως γίνεται σε όλες τις περιπτώσεις προσφυγής µιας χώρας στο ΔΝΤ, έτσι και στην Ελλάδα πρωταρχικός στόχος του Μνηµονίου είναι η είσπραξη κρατικών εσόδων για να γίνει δυνατή η εξόφληση των πιστωτών και σταδιακά να αποκατασταθεί η ρευστότητα των αγορών. Ανάπτυξη και κοινωνική συνοχή µπαίνουν σε δεύτερη µοίρα, η αγνόησή τους όµως για µεγάλο διάστηµα µπορεί να προκαλέσει σοβαρές εσωτερικές εντάσεις, να εξασθενίσει τον κοινωνικό ιστό µιας χώρας και τελικά να καθηλώσει την οικονοµία σε µακροχρόνια ύφεση.

Η µονοµερής εισπρακτική προσήλωση έχει κατά καιρούς οδηγήσει πολλές παρεµβάσεις του ΔΝΤ σε αποτυχία, γιατί απλούστατα αν οι περίφηµες αγορές δεν πειστούν για τη µελλοντική σταθερότητα της οικονοµίας θα συνεχίσουν να είναι απρόθυµες να της δανείσουν µε κανονικά επιτόκια.

Η κυβέρνηση έχει εξαπολύσει κυνηγητό για τα έσοδα, αλλά ταυτόχρονα πρέπει να βρει τρόπο να ελαφρύνει την πίεση που δηµιουργούν οι περικοπές µισθών στα χαµηλότερα εισοδήµατα και να διορθώσει την ύφεση που προκαλεί η δηµοσιονοµική κρίση. Η κινητοποίηση των ελεγκτικών αρχών εναντίον πλούσιων κοινωνικών οµάδων που φοροδιαφεύγουν έχει θετική απήχηση στους κανονικά φορολογούµενους, ακριβώς επειδή τους δίνει την ελπίδα ότι δεν θα πληρώνουν µόνο αυτοί τις έκτακτες εισφορές όπως σταθερά γίνεται από την κρίση του 2008 και µετά.

Η προσπάθεια θα κριθεί φυσικά από τα έσοδα που θα καταφέρει τελικά να µαζέψει και από τη διαµόρφωση ενός δικαιότερου φορολογικού συστήµατος σε µόνιµη βάση. Αυτό όµως θα πάρει χρόνο και η κοινωνική στήριξη µπορεί στο µεταξύ να εξασθενίσει όταν γενικευθεί η αβεβαιότητα και ο φόβος της ύφεσης. Η στήριξη της κοινωνίας είναι απαραίτητη στη µάχη κατά της φοροδιαφυγής, γιατί τα µέτωπα συνεχώς διευρύνονται από την επινοητικότητα των φοροφυγάδων.

Για παράδειγµα, µετά την αύξηση του ΦΠΑ στο 23% έχουν στηθεί στην αγορά νέα κυκλώµατα φοροκλοπής για να ενθυλακώνουν ακόµα περισσότερα από τα έσοδα που θα έπρεπε να πηγαίνουν στο κράτος. Τα νέα κυκλώµατα βασίζονται στη διακίνηση προϊόντων από τις αποθήκες στα καταστήµατα πώλησης µε τιµολόγια όπου αναγράφεται η µισή τιµή της πραγµατικής και η διαφορά κανονίζεται σε «µαύρα» µετρητά. Το κράτος χάνει έτσι σε έσοδα άνω του 10% του πραγµατικού τζίρου σε κάθε τέτοια διακίνηση εµπορευµάτων.

Για να κρατηθεί η µάχη κατά της φοροδιαφυγής ως πρώτη κοινωνική προτεραιότητα, η κυβέρνηση έχει µια απλή και ξεκάθαρη επιλογή: Να δεσµευτεί ότι όλα τα πρόσθετα έσοδα που ανακαλύπτει από φοροδιαφυγή, θα τα διαθέτει µέσα στο ίδιο έτος σε προγράµµατα ενίσχυσης χαµηλόµισθων και φτωχών συνταξιούχων.

Ο Αριστοτέλης δίδασκε ότι προϋπόθεση για µια νικηφόρα µάχη είναι να ξέρουν οι πολεµιστές ότι τα λάφυρα θα µοιραστούν δίκαια, και είχε µάλιστα προτείνει κανόνες διανοµής εµπνευσµένους από τα µαθηµατικά του Πυθαγόρα. Ετσι και σήµερα, η άµεση ανταποδοτική σύνδεση ανάµεσα στο κυνήγι της φοροδιαφυγής και τις κοινωνικές παροχές θα έχει πολλαπλά οφέλη: Οι πολίτες θα αισθάνονται ότι «η προσπάθεια πιάνει τόπο» και ότι η συνοχή της κοινωνίας προστατεύεται όσο είναι δυνατόν στη δύσκολη σηµερινή συγκυρία. Οι χαµηλόµισθοι θα αποφύγουν την ακραία εισοδηµατική συµπίεση που προκαλούν οι περικοπές και η ανεργία και οι κοινωνικές εντάσεις θα γίνουν λιγότερο απειλητικές. Οι οµάδες των φοροφυγάδων δεν θα έχουν επιχειρήµατα να εξορκίζουν τον φορολογικό έλεγχο µε το πρόσχηµα ότι έτσι βαθαίνει η κρίση στην αγορά, αφού τα χρήµατα θα πηγαίνουν τώρα σε πολύ πιο αποτελεσµατική κατανάλωση και όχι σε αποθησαύριση. Η ζήτηση θα ενισχυθεί αµέσως και αυτό µε τη σειρά του θα µετριάσει την ύφεση.

Τέλος, η κυβέρνηση θα έχει αυξηµένα κίνητρα να εντείνει τη µάχη κατά της φοροδιαφυγής βάζοντας ακόµα πιο φιλόδοξους στόχους, γιατί έτσι θα µπορεί αυτόµατα να διευρύνεται η κοινωνική της πολιτική χωρίς τις ασφυκτικές απαγορεύσεις του Μνηµονίου, αφού τα χρήµατα αυτά προέρχονται από µη προϋπολογισθέντα έσοδα. Ισως παλιότερα ήταν δύσκολο να φανταστούµε ότι το ΣΔΟΕ θα γινόταν ο αιµοδότης του ΕΚΑΣ, αλλά σήµερα είναι µια ευκαιρία που δεν πρέπει να χαθεί.

ΝΑ Η ΕΥΚΑΙΡΙΑ

Παλιότερα ήταν δύσκολο να φανταστούµε ότι το ΣΔΟΕ θα γινόταν ο αιµοδότης του ΕΚΑΣ. Σήµερα είναι µια ευκαιρία που δεν πρέπει να χαθεί

Ο Νίκος Χριστοδουλάκης είναι καθηγη τής στο Οικονοµικό Πανεπιστήµιο Αθηνών, πρώην υπουργός Οικονοµίας και Οικονοµικών.