Το νέο τοπίο στο ρεύμα

1Πότε άρχισε η απελευθέρωση της ελληνικής αγοράς ηλεκτρισμού; Τυπικά το 1999 με την ψήφιση του πρώτου νόμου. Τότε καθιερώθηκε η λεγόμενη αγορά χονδρικής.

2Πώς λειτουργεί η αγορά χονδρικής; Η χονδρεμπορική λειτουργεί σαν ένα είδος χρηματιστηρίου και σε αυτήν πωλούν μεγάλες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας οι παραγωγοί και οι εισαγωγείς, με την τιμή να διαμορφώνεται ανάλογα με την προσφορά και τη ζήτηση. Τις ώρες αιχμής και τις ημέρες του καλοκαιριού με μεγάλη ζήτηση, η τιμή είναι υψηλότερη. Στην αγορά χονδρικής πωλούν ενέργεια η ΔΕΗ, οι ιδιωτικές μονάδες των ομίλων ΤΕΡΝΑ, Μυτιληναίου και Εlpedison, αλλά ο μόνος που αγοράζει με σκοπό να την πουλήσει στη λιανική, στους καταναλωτές δηλαδή, είναι και πάλι η ΔΕΗ. Αγοράζουν και λίγοι ιδιώτες προμηθευτές που εισήλθαν πριν από έναν χρόνο στη λιανική, προκειμένου όμως να το πουλήσουν σε συγκεκριμένες κατηγορίες καταναλωτών, δηλαδή εμπορικούς πελάτες και μεγάλους οικιακούς (βίλες, εξοχικά, κ.λπ.).

3Γιατί στην πλειονότητα των νοικοκυριών πουλάει ρεύμα μόνο η ΔΕΗ και όχι άλλοι πάροχοι (γιατί δηλαδή δεν υπάρχει ένα μοντέλο όπως στη σταθερή τηλεφωνία όπου εκτός του ΟΤΕ, υπάρχουν και άλλοι παίκτες); Διότι τα οικιακά τιμολόγια ανέκαθεν διατηρούνταν πολύ χαμηλά, για κοινωνικούς λόγους. Η ΔΕΗ πουλάει σε τιμές κάτω του κόστους παραγωγής, έχει δηλαδή ζημιά από τη δραστηριότητα αυτή. Γιατί ενώ η αγορά χονδρικής είναι ελεύθερη και οι τιμές διαμορφώνονται βάσει της προσφοράς και της ζήτησης, στη λιανική τα τιμολόγια ρυθμίζονται από υπουργικές αποφάσεις. Επομένως δεν υπάρχει περιθώριο κέρδους για έναν ιδιώτη, γι΄ αυτό και ουδείς έχει μέχρι σήμερα ενδιαφερθεί. Αυτή είναι και μια από τις βασικές στρεβλώσεις που η τρόικα ζητάει από την ελληνική κυβέρνηση να αλλάξει: τα τιμολόγια ηλεκτρικού ρεύματος να αντανακλούν το πραγματικό κόστος παραγωγής, όχι όπως γίνεται σήμερα.

4Και τότε,πώς καταφέρνει να έχει κέρδη η ΔΕΗ; Επιδοτεί τη «χασούρα» της από τα οικιακά τιμολόγια, με τα εμπορικά της τιμολόγια, τα οποία εδώ και πολλά χρόνια διατηρεί- ακριβώς γι΄ αυτόν τον λόγο- σε ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα, προκαλώντας τις διαμαρτυρίες των εμπόρων. Εδώ δημιουργείται η επόμενη στρέβλωση: επειδή τα εμπορικά είναι υψηλά, βρήκαν ευκαιρία προ ενός έτους οι πρώτοι ιδιώτες προμηθευτές να εισέλθουν στη λιανική και προσφέροντας εκπτώσεις 10%-15% κατάφεραν να της αποσπάσουν σημαντικό αριθμό κυρίως εμπορικών πελατών. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο διαμαρτύρεται η ΔΕΗ και ζητάει τόσο καιρό από την πολιτεία να της επιτρέψει να άρει τις στρεβλώσεις στα τιμολόγιά της: να μειώσει δηλαδή τα εμπορικά, ώστε να εμποδίσει τη περαιτέρω φυγή πελατών της προς τους ανταγωνιστές της (έχει χάσει περί τους 30.000) και να αυξήσει ταυτόχρονα τα οικιακά. Διότι αν μειώσει τις τιμές στα εμπορικά, ναι μεν μπορεί να συγκρατήσει τους πελάτες της, αλλά τα έσοδα που θα εισπράττει θα είναι μειωμένα, δημιουργώντας στα οικονομικά της μαύρη τρύπα. Αυτή την τρύπα θα καλύψει με την αύξηση από τα ζημιογόνα σήμερα οικιακά.

5Εφόσον λοιπόν αυξηθούν τα οικιακά, θα δοθεί κίνητρο σε άλλους παρόχους να εισέλθουν στην αγορά; Αυτό περιμένουν όλοι. Σήμερα στην Ελλάδα μόνο το 3% των καταναλωτών ρεύματος ανήκει σε άλλον πάροχο, ενώ στη Γερμανία το ποσοστό αυτό φτάνει ή ξεπερνά το 10%, καθώς σε ολόκληρη τη χώρα τουλάχιστον 900 διαφορετικές εταιρείες προσφέρουν ενέργεια στα νοικοκυριά. Στο Βερολίνο δραστηριοποιούνται 20 εταιρείες και ο κάτοικος της γερμανικής πρωτεύουσας έχει να επιλέξει ανάμεσα σε 120 διαφορετικά τιμολόγια εκείνο που ταιριάζει στις ανάγκες του σπιτιού του και της τσέπης του.

6Τα τιμολόγια θα αυξηθούν ή θα μειωθούν; Ούτως ή άλλως θα αυξηθούν για τον λόγο που είπαμε, για να αντανακλούν στο εξής το κόστος παραγωγής, κάτι που αποτελεί δέσμευση της χώρας στο Μνημόνιο έναντι της τρόικας. Το πόσο θα αυξηθούν είναι κάτι που θα κρίνει η κυβέρνηση. 7Αλλες στρεβλώσεις υπάρχουν; Ναι, μια άλλη σοβαρή στρέβλωση αφορά το κόστος των ρύπων. Το κόστος αυτό δεν συνυπολογίζεται σήμερα στις τιμές χονδρικής, παρ΄ ότι θα έπρεπε. Η ΡΑΕ εισηγήθηκε πρόσφατα ο συνυπολογισμός αυτός να αρχίσει από τον Ιανουάριο του 2011 και να ολοκληρωθεί σταδιακά μέχρι και το τέλος του 2012, γεγονός που σημαίνει ότι σταδιακά από του χρόνου οι τιμές χονδρικής θα αρχίσουν να αυξάνονται. Με τον συνυπολογισμό του κόστους ρύπων στις τιμές χονδρικής των λιγνιτικών μονάδων της ΔΕΗ, αυτές αυτόματα θα αυξηθούν, γεγονός που συνεπάγεται ότι θα χάσει ένα ανταγωνιστικό πλεονέκτημα που έχει σήμερα έναντι των ιδιωτών. Επειδή οι μονάδες των τελευταίων χρησιμοποιούν ως καύσιμο το «ακριβότερο» φυσικό αέριο, αναγκάζονται να πωλούν σε υψηλότερες τιμές την ενέργειά τους από εκείνες της ΔΕΗ. Αυτή είναι μια από τις βασικές στρεβλώσεις της αγοράς χονδρικής, για την οποία μας εγκαλεί η Κομισιόν και εκτιμάται ότι σταδιακά θα πάψει να υφίσταται.

8Τι θα συμβεί από το 2013 όσον αφορά το κόστος των ρύπων; Απλά θα συνυπολογίζεται στις τιμές των δικαιωμάτων εκπομπών ρύπων και θα πάψουν οι κυβερνήσεις να παραχωρούν δωρεάν δικαιώματα ρύπων στις ενεργοβόρες εταιρείες, όπως συμβαίνει σήμερα, μέσω του Εθνικού Σχεδίου Κατανομής.

9Γιατί η τρόικα έθεσε θέμα διαχωρισμού των δικτύων της ΔΕΗ; Γιατί όσο το μάνατζμεντ των δικτύων παραμένει στην κυριότητα της κυρίαρχης επιχείρησης τόσο ο διαχειριστής, ο λεγόμενος Διαχειριστής Εθνικού Συστήματος Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΔΕΣΜΗΕ), μεροληπτεί υπέρ της. Δεν είναι τυχαίο ότι η ΡΑΕ εξετάζει καταγγελίες εναντίον της προηγούμενης διοίκησης του ΔΕΣΜΗΕ, ότι ο τελευταίος δήλωνε πως θα παρήγαν ρεύμα περισσότερα υδροηλεκτρικά εργοστάσια της ΔΕΗ απ΄ όσα τελικά λειτούργησαν.