[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Ο άγγλος ασθενής

Αυτή την εποχή δεν δοκιµάζεται µόνο η παγκόσµια οικονοµία. Υπάρχουν και τροµερές ανθρώπινες ιστορίες που προκαλούν ηθική κρίση. Και τέτοια είναι η φοβερή ιστορία του άγγλου µηχανικού Τony Wilkinson που έπαθε ισχυρό εγκεφαλικό επεισόδιο το 2005 στην Αθήνα και έκτοτε ζει παράλυτος µέχρι τον λαιµό!

Σήµερα ο άγγλος ασθενής έπειτα από πέντε χρόνια δηλώνει ότι είναι αηδιασµένος µε τη ζωή του, γιατί δεν µπορεί να κάνει τίποτε µόνος του, αφού διατρέφεται µε παιδικές τροφές και αφού άλλοι τον ντύνουν και τον πλένουν, γεγονός που του δίνει την αίσθηση ότι ζει µια ζωή χωρίς νόηµα, «κλειδωµένος» ή ακρωτηριασµένος µέσα στη φρικτή αναπηρία του και χωρίς καµία ελπίδα θεραπείας («Locked-in» syndrome man demands right to die, «Guardian», 19/7/2010). Μέσα σε αυτές τις άθλιες υπαρξιακές συνθήκες που βιώνει, ο Wilkinson ζητεί από τον ανώτερο βρετανό εισαγγελέα να του επιτραπεί να πεθάνει ήρεµα στο σπίτι, κοντά στους δικούς του, µε τη χορήγηση µιας θανατηφόρας ένεσης, απαιτώντας παράλληλα να µην αντιµετωπίσει η γυναίκα του οποιαδήποτε µορφή ποινικής κατηγορίας (αν η τελευταία τον βοηθήσει να φύγει από αυτή την ανυπόφορη κατάσταση).

Οι θρησκευτικές οργανώσεις αντιδρούν σφόδρα µπροστά σε ένα τέτοιο ενδεχόµενο, γιατί λένε ότι µόνο ο Θεός, ως δωρεοδότης της ζωής, µπορεί να αποφασίζει για το τέλος κάθε ανθρώπου και έτσι η θλιβερή τούτη ιστορία ξαναφέρνει στην επιφάνεια ένα πολυσυζητηµένο – και από αυτή τη στήλη – ζήτηµα, δηλαδή αν υφίσταται ένα στοιχειώδες ανθρώπινο δικαίωµα «στον αξιοπρεπή θάνατο».

Και η συνοπτική τούτη προσέγγιση δεν θα γίνει µόνο µε νοµικούς όρους, αφού υπό το πρίσµα της δικής µας (αναχρονιστικής ίσως;) ποινικής νοµοθεσίας η οποιαδήποτε πράξη της διακοπής της τροφοδοσίας ή της θανατηφόρας ένεσης θα ήταν σίγουρα αξιόποινη, στον βαθµό που ο έλληνας νοµοθέτης τιµωρεί ακόµη και τη θανάτωση που γίνεται έπειτα από επίµονη απαίτηση του ίδιου του ασθενούς που θέλει να απαλλαγεί από το µαρτύριό του (consensual killing). Ετσι λοιπόν θα καταγράψω το εξής γεγονός: το 1920, ένας αξιοσέβαστος καθηγητής του Ποινικού Δικαίου στη Γερµανία, ο Κarl Βinding, λίγο πριν πεθάνει υποστήριξε ότι υπάρχουν ανθρώπινες ζωές οι οποίες – είτε λόγω ανίατης ασθένειας είτε λόγω ατυχήµατος – έχουν χάσει σε τέτοιον βαθµό την ιδιότητα του «δικαιικού αγαθού», ώστε η συνέχισή τους, τόσο για τον φορέα της ζωής όσο και για την κοινωνία, να έχει χάσει πλέον κάθε αξία!

Ετσι ο παραπάνω θεωρητικός πλάσαρε για πρώτη φορά την ιδέα της ζωής που δεν αξίζει να τη ζει κανείς ή της ανάξιας να βιωθεί ζωής (Βinding, «Die Freigabe der Vernichtung lebensunwerten Lebens»).

Και υπ’ αυτήν την έννοια έλεγε ότι η πράξη της θανάτωσης ή της ηθικής λύτρωσης αυτών των δυστυχισµένων ανθρώπων (Εrloesung)

δεν µπορεί να συνιστά έγκληµα.

Γιατί τα λέω αυτά; Γιατί το ίδιο πράγµα δεν λέει µε τον δικό του τρόπο και ο δυστυχισµένος Αγγλος της υπόθεσής µας, δηλαδή ότι περνάει µια άθλια ζωή χωρίς νόηµα και ότι αν µπορούσε να γυρίσει τον χρόνο πίσω δεν θα φώναζε το ασθενοφόρο στην Αθήνα και θα άφηνε την ίδια τη φύση να τον οδηγήσει στον θάνατο («Guardian», 19/10/2010); Μήπως λοιπόν υπάρχει πράγµατι ένα στοιχειώδες ανθρώπινο δικαίωµα στον αξιοπρεπή θάνατο (όπως αποδέχθηκε πρόσφατα και το Ανώτατο Δικαστήριο της Γερµανίας);

Βεβαίως ο κίνδυνος των καταχρήσεων από την άλλη πλευρά είναι έντονος, όπως το γεγονός λ.χ. ότι υπάρχουν κάποια ελβετικά ιδρύµατα που εκµεταλλεύονται χυδαία τον ανθρώπινο πόνο και προσφέρουν µακάβρια (και ιατρικά ανεξέλεγκτα) πακέτα «διακοπών» για βαρέως πάσχοντα ζευγάρια που θέλουν να κάνουν ευθανασία!

Ποιο είναι το συµπέρασµα; Η θλιβερή ιστορία του Τony Wilkinson µε κάνει να πιστεύω ότι µάλλον υπάρχει ένα στοιχειώδες ανθρώπινο δικαίωµα στον αξιοπρεπή θάνατο! Τι κρατώ από αυτή την υπόθεση; Τα συγκινητικά λόγια του ίδιου του Αγγλου: «Δεν µου έχει µείνει ίχνος αξιοπρέπειας και ιδιωτικότητας»!

Ο Γρηγόρης Καλφέλης είναι καθηγητής στη Νοµική Σχολή του ΑΠΘ

ΣΥΓΚΙΝΗΣΗ

Συγκινητικά τα λόγια του άγγλου ασθενούς: «Δεν µου έχει µείνει ίχνος αξιοπρέπειας και ιδιωτικότητας»