Η κρίση ευνοεί τη συντροφικότητα…

«Η δική μας γενιά δεν έχει φθαρεί ακόμα, δεν πρόλαβε να τη ρουφήξει το σύστημα που οδήγησε στην κρίση.
Μας δίνεται η δυνατότητα και η καθαρότητα, λοιπόν, η οικονομική κρίση να λειτουργήσει ως σοκ» λέει στα «ΝΕΑ» ο Νίκος Φερτάκης, απόφοιτος του Τμήματος Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.
Oπως υποστηρίζει, το τελευταίο διάστημα βλέπει παιδιά της ηλικίας του τα οποία ακόμα δεν έχουν επηρεαστεί άμεσα από την κρίση να στρέφονται σε πιο συντηρητικές επιλογές, συνειδητοποιώντας ότι ήρθε η ώρα για περισσότερο ώριμες αποφάσεις.

«Πιθανότατα να είναι ένα σημάδι της ηλικίας μας, σίγουρα όμως είναι και μια γενικότερη συνειδητοποίηση για το πού ρίχνουμε το βάρος» λέει ο Ν. Φερτάκης. Και προσθέτει: «Το γεγονός ότι σιγά σιγά σταματάμε να σκεφτόμαστε ως μονάδες είναι ένα πρώτο θετικό δείγμα. Μέχρι τώρα καθένας νοιαζόταν για την πάρτη του και πώς θα βολέψει τους δικούς του. Η συλλογική σκέψη μπορεί να είναι ένα από τα καλά της κρίσης αλλά για να φτάσουμε εκεί θα πρέπει πρώτα να υπάρξει συνειδητοποίηση: να καταλάβουμε τι έφταιξε και καταλήξαμε ώς εδώ, να κάνουμε κριτική στον εαυτό μας και στις επιλογές μας». Συμπληρώνει δε ότι από αυτή την ιστορία μπορεί να βγουν περισσότερο συνειδητοποιημένοι, εργατικοί και σοβαροί άνθρωποι: «Οικονομικά σε καμία περίπτωση δεν φαίνεται πως θα μπορέσουμε να ζήσουμε καλύτερα. Θεωρητικά όμως, ίσως καταφέρουμε να “εκμεταλλευτούμε” οι ίδιοι την κρίση».

Σύμφωνα με τον κοινωνιολόγο Χαράλαμπο Στέρτζο, η οικονομική κρίση μπορεί να περιγραφεί καλύτερα στην κινεζική γλώσσα. «Για τους Κινέζους “βέι τζι” είναι η λέξη κρίση και έχει διττή σημασία, κίνδυνος και ευκαιρία. Και πράγματι, σε καιρό κρίσης ελλοχεύουν πολλοί κίνδυνοι αλλά υπάρχουν και ευκαιρίες. Αν η κοινωνία είναι έξυπνη, δηλαδή μπορεί να προσαρμόζεται, τότε η κρίση θα ξεπεραστεί» λέει και επισημαίνει ότι ένα από τα «καλά» της είναι η επιστροφή των ανθρώπων στις παραδοσιακές σχέσεις αλληλεγγύης.

«ΝΑ ΞΥΠΝΗΣΟΥΜΕ»

Η κακή οικονομική συγκυρία θα μας βοηθήσει να εγκαταλείψουμε το μοντέλο του υπερκαταναλωτισμού

…αλλά βλάπτει την υγεία
ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Μιχάλης Μητσός

ΟΙ ΕΥΡΩΠΑΙΟΙ ΗΓΕΤΕΣ που εφαρμόζουν μέτρα λιτότητας για την αντιμετώπιση της κρίσης υποστηρίζουν ότι η υγεία του λαού είναι ιερή. Στην πραγματικότητα, οι περικοπές στο κοινωνικό κράτος και άλλα κρατικά προγράμματα έχουν επιπτώσεις σε πολλούς τομείς, από τις συντάξεις μέχρι τη στέγη, με αποτέλεσμα να επηρεάζεται άμεσα η υγεία των πολιτών.

«Οι περικοπές αυτές θα πλήξουν καίρια την υγεία των ανθρώπων», λέει ο Ντέιβιντ Στάκλερ από το Τμήμα Κοινωνιολογίας του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης. «Οι άρρωστοι δεν χρειάζονται μόνο γιατρούς και φάρμακα. Η κοινωνική περίθαλψη και υποστήριξη έχει ζωτική σημασία για την αποτροπή των ασθενειών».

Σε μια έρευνα που δημοσιεύτηκε την περασμένη εβδομάδα στη «Βρετανική Ιατρική Επιθεώρηση» (ΒΜJ), ο Στάκλερ και οι συνεργάτες του υπολόγισαν ότι για κάθε 80 ευρώ που περικόπτονται κατ΄ άτομο με τη μορφή των κοινωνικών δαπανών, οι θάνατοι που σχετίζονται με το αλκοόλ μπορεί να αυξηθούν κατά 2,8% και οι θάνατοι από καρδιακά νοσήματα κατά 1,2%.

«Μέχρι τώρα, η συζήτηση για τις δραστικές περικοπές των κοινωνικών δαπανών έχει επικεντρωθεί στη βελτίωση της οικονομίας», τονίζει ο Στάκλερ. «Αν επισημάνουμε στους πολιτικούς ότι αυτές οι περικοπές θα προκαλέσουν πραγματικά προβλήματα στους ανθρώπους, ίσως οι δεκαετίες πόνου και λιτότητας που εξετάζονται, να αποκτήσουν ένα ανθρώπινο πρόσωπο».

Οι μελέτες
Προηγούμενες μελέτες έχουν δείξει ότι οι δείκτες της ανεργίας έχουν άμεση σχέση με την πνευματική υγεία και τα ποσοστά των αυτοκτονιών. «Είναι εξαιρετικά δύσκολο να συνδέσεις αυτό που γίνεται φέτος ή του χρόνου στις κοινωνικές δαπάνες με αυτό που παθαίνει κάποια στιγμή η υγεία ενός ανθρώπου», λέει ο Τζον Απλμπαϊ, οικονομολόγος στο ίδρυμα Κing΄s Fund του Λονδίνου. «Αυτό που ξέρουμε όμως, με βάση όλες τις μελέτες που έχουν γίνει, είναι ότι η ανεργία δεν κάνει καλό στην υγεία. Θα υπάρξει λοιπόν μια μικρή αναλογία ανθρώπων που θα υποστούν καταστροφικές συνέπειεςμε άλλα λόγια θα πεθάνουν. Οι πολιτικοί απλώς υπολογίζουν πως όταν συμβεί αυτό, δεν θα βρίσκονται πια στην εξουσία».

Οι πολιτικοί που προσπαθούν να πάρουν αποστάσεις από την ιδέα ότι οι περικοπές των δαπανών ίσως να οδηγούν σε περισσότερους θανάτους, ρίχνουν την ευθύνη στην ίδια την ύφεση. Οι επιστήμονες έχουν διαπιστώσει, για παράδειγμα, ότι υπάρχει άμεση σχέση ανάμεσα στη μεγαλύτερη οικονομική ανάπτυξη και τα μικρότερα ποσοστά θνησιμότητας.

Οπως υπογραμμίζει όμως ο Στάκλερ, υπάρχουν ενδείξεις ότι αυτή η σχέση μπορεί να διαρραγεί αν τα μέτρα κοινωνικής στήριξης εκμηδενιστούν από τα μέτρα λιτότητας. Στις αρχές της δεκαετίας του ΄90, για παράδειγμα, η «θεραπείασοκ» που επιβλήθηκε στη Ρωσία για να τη μετατρέψει σε μια καπιταλιστική χώρα κατάργησε πολλές από τις ρυθμίσεις του κοινωνικού κράτους για τους εργαζόμενους, τις οικογένειες και τα παιδιά.

«Οι ταχείες αυτές οικονομικές αλλαγές και τα προγράμματα αυστηρής λιτότητας οδήγησαν σε μια κάθετη αύξηση της θνησιμότητας, μια δραματική αύξηση των αυτοκτονιών, των εμφραγμάτων και των θανάτων από αλκοόλ, καθώς και στην αδυναμία να ανακοπεί η αύξηση των κρουσμάτων ΑΙDS, φυματίωσης και των μορφών τους που αντιστέκονταν στα φάρμακα», λέει ο Στάκλερ. «Οι συνέπειες αυτής της πολιτικής είναι αισθητές ακόμη και σήμερα».

Από την άλλη πλευρά, οι συνέπειες της Υφεσης κατά τη δεκαετία του ΄30 μετριάστηκαν από το γεγονός ότι συνέπεσαν με τη γέννηση του αμερικανικού κοινωνικού κράτους.


Επιστροφή στις παρέες και τη φύση

«Η ΝΕΑ ΓΕΝΙΑ θα αναγκαστεί και θα μάθει να οργανώνει τη ζωή της ορθολογικά. Για παράδειγμα δεν θα δανείζεται για να πάει διακοπές αλλά θα λειτουργεί με βάση την αποταμίευση, όπως κάνουν και οι υπόλοιποι λαοί της Ευρώπης» υποστηρίζει ο κ. Στέρτζος.

«Ισως να είναι ένας τρόπος για να μάθουμε να ζούμε με λιγότερα, όχι με λίγα και στα όρια της φτώχειας, αλλά να μπει ένα φράγμα σε αυτόν τον άσκοπο υπερκαταναλωτισμό. Τόσα χρόνια οι περισσότεροι είχαμε μάθει να ζούμε με περισσότερα από όσα διέθετε η τσέπη μας. Δεν το λέω αυτό με τη μίζερη έννοια που ενδεχομένως να ακούγεται αλλά κάποια πράγματα θα πρέπει να είναι περισσότερο ελεγχόμενα» λέει ο Γιώργος Σπανός, τελειόφοιτος της Σχολής Ναυπηγών Μηχανολόγων Μηχανικών του ΕΜΠ. «Ισως όλη αυτή η ιστορία να λειτουργήσει σαν μπούσουλας για το πώς πρέπει να κερδίσει και να ξοδέψει κανείς τα χρήματά του».

Η στροφή της διασκέδασης σε σπίτια με παρέες, η επιλογή φτηνότερων προορισμών για διακοπές και η επιστροφή στη φύση είναι για τον κοινωνιολόγο κ. Στέρτζο τα πρώτα σημάδια της αλλαγής.

«Ιδιαίτερα στην περιφέρεια, αρχίζουν να καλλιεργούν περισσότερο. Από απλοί καταναλωτές πάμε να γίνουμε παραγωγοί- καταναλωτές, δηλαδή να παράγουμε και να καταναλώνουμε μόνοι μας». Η κοινωνία έχει αποδείξει ότι σε δύσκολους καιρούς έχει καλά αντανακλαστικά, τονίζονται η ενότητα και η ταυτότητα. «Η νέα γενιά είναι επαναστατική, όταν είναι επαναστατικές και οι συνθήκες».

Ο Γιώργος λέει πως είναι οικονομικό ρίσκο να συνεχίζει κάποιος τις σπουδές «γιατί με τις σημερινές συνθήκες ίσως και να μην αποσβέσεις ποτέ αυτά τα χρήματα. Ξέρω πολλά παιδιά που παρατούν τις σπουδές και πιάνουν δουλειά για να τα βγάλουν πέρα, ενώ άλλοι πιέζονται να τελειώσουν για να βρουν δουλειά. “Να το πάρω, να τελειώνω!” λένε».

«Ισως μας δίνεται η ευκαιρία να επαναπροσδιορίσουμε τις πραγματικές αξίες των αγαθών και των υπηρεσιών και να αλλάξουμε τη νοοτροπία μας.

Οταν η εικόνα που είχαμε ήταν ότι υπάρχουν λεφτά που περιμένουν εμάς χωρίς αντάλλαγμα. Οταν στον δημόσιο τομέα απασχολούνται πολλοί περισσότεροι από όσοι χρειάζονται και όταν ακόμα και ύστερα από όλα αυτά βγαίνουν στη φόρα πολιτικά σκάνδαλα, τότε η κρίση είναι πιθανότατα η μοναδική ευκαιρία για να αλλάξουμε». Ο Αλέξης Νικολάου είναι απόφοιτος του ΤΕΙ Ενεργειακής Τεχνολογίας και συνεχίζει τις σπουδές του στο εξωτερικό. Ευκαιρία… για σπουδές
Οπως λέει, τελειώνοντας τη σχολή του βγήκε στην αγορά εργασίας και η πραγματικότητα της κρίσης τον έβαλε σε μια διαδικασία να δει την κατάσταση ως ευκαιρία να κάνει το όνειρό του πραγματικότητα, να γίνει μηχανολόγος. «Ετσι αποφάσισα χωρίς να είμαι σίγουρος ότι θα μου βγει σε καλό να συνεχίσω τις σπουδές μου και να γυρίσω στην Ελλάδα σε δύο χρόνια, ελπίζοντας τότε η κατάσταση να είναι καλύτερη με χαμηλότερα ποσοστά ανεργίας και περισσότερες ευκαιρίες για τους νέους. Δυστυχώς δεν έχουν όλοι την πολυτέλεια να κυνηγούν το όνειρό τους, όταν έχουν να σκεφτούν πώς θα εξασφαλίσουν τα προς το ζην και βλέπουν τα εισοδήματα και τις συντάξεις τους να μειώνονται μέρα με τη μέρα.

Γι΄ αυτό ίσως χρειάζεται αισιοδοξία για να ανακαλύψουμε τα θετικά της κρίσης», λέει.