[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] «Ταΐζοντας λύκους»

ΟΜax Weber, διάσηµος κοινωνιολόγος, χρησιµοποίησε τον όρο vielseitigkeit για να περιγράψει την πολυπλοκότητα των εννοιών στην κοινωνία, ή, µε άλλα λόγια, τις όψεις της πολύπλευρης πραγµατικότητας. Οι σχετικές µε το έγκληµα έννοιες και πραγµατικότητες συνιστούν κοινωνικές, ιδεολογικές και πολιτισµικές κατασκευές. Αυτό αντανακλάται στη σχετικότητα των εννοιών και των πρακτικών καταπολέµησης του εγκλήµατος διαχρονικά και διατοπικά. Σε µιαν άλλη προσέγγιση, µπορεί κανείς να εντάξει και τις πολιτικές µάχες που συχνά δίδονται στο όνοµα της πάταξης της εγκληµατικότητας (φανερές κυρίως στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού), αφού το ζήτηµα αυτό παραµένει σταθερά στις προεκλογι κές ατζέντες και επιπροσθέτως στη διαµόρφωση δογµάτων του τύπου τάξη και νόµος (law and order) που κυριάρχησαν τη δεκαετία του ’80 στη θατσερική Αγγλία.

Βεβαίως, θα πρέπει να διακρίνουµε και να διερευνήσουµε τις στάσεις τιµωρητικό τητας, αυστηροποίησης των ποινών και κοι νωνικού στιγµατισµού σε διαφορετικά επί πεδα και πραγµατικότητες: στις στάσεις των πολιτών, στην πολιτική ρητορεία, τις δηµό σιες πολιτικές και τις ποινικές πρακτικές.

Σε διαφορετικές επίσης εποχές και σε δια φορετικά κοινωνικά, οικονοµικά και πολιτι σµικά πλαίσια.

Για τη Ελλάδα σήµερα, που εγκλωβίζεται ολοένα και περισσότερο στη δίνη της οικονοµικής κρίσης και στις πολλαπλές επιδράσεις της τελευταίας σε υποκειµενικό και συλλογικό επίπεδο, οι στάσεις τιµωρητικότητας και κοινωνικού στιγµατισµού που διαµορφώνονται µε αφετηρία µόλις την υποψία ή την καταγγελία διάπραξης παράνοµης πράξης διογκώνονται και εντείνονται. Ο ρόλος των µέσων µαζικής επικοινωνίας δεν είναι αµελητέος ού τε στη διαµόρφωση ούτε στην αναπαραγω γή των συλλογικών στάσεων και αναπαρα στάσεων, στον βαθµό που συνιστούν το βα σικό µέσο πληροφόρησης και διαµόρφωσης της κοινής γνώµης (ή καλύτερα των κοινών γνωµών). Σήµερα µάλιστα, τείνουµε να πα ραβλέπουµε – ή, καλύτερα, να παραγράψουµε – και τις ευθύνες των µίντια σε µιαν ανα δροµική εκτίµηση των αιτιών της οικονοµι κής κρίσης, τότε που προέβαλλαν αποκλει στικά το life style, το star system και την εξωπραγµατική ευδαιµονική εικόνα της ελληνι κής κοινωνίας.

Τώρα, τα πράγµατα άλλαξαν. Η τιµωρία προβάλλει ως κοινωνικό αίτηµα και φαντάζει ως το ζητούµενο για την εξυγίανση της οικονοµίας και της κοινωνίας. Η ευθύνη, από εκεί που συγκεχυµένα διαχέονταν στο σύνολο των µελών της κοινωνίας και των θεσµών, τώρα αρχίζει να προσδιορίζεται εί τε σε άτοµα (πολιτικοί και οι επονοµαζόµενοι επώνυµοι) είτε σε θεσµούς (η χαµένη αξιοπιστία του κοµµατικού συστήµατος).

Σε αυτή την προοπτική, τα όρια ανοχής των πολιτών φαίνεται να έχουν αλλάξει. Από πολύ χαλαρά σε αυτά που σήµερα αποκαλούνται λάθη του παρελθόντος, τα όρια µεταβάλλονται σε πολύ αυστηρά. Η µεταβολή αυτή συµπυ κνώνει και την ευρύτερη παθολογία του πα ρελθόντος, περιλαµβάνοντας και την ατιµω ρησία, αλλά όχι αποκλειστικά αυτή. Η αναγωγή όλης της προϊούσας κατάστασης στη θο λή έννοια της γενικευµένης ατιµωρησίας εί ναι όχι µόνο λανθασµένη, αλλά και επικίνδυνη. Κατ’ επέκταση, η εκ των υστέρων και αναδροµική ενοχοποίηση φαίνεται σαν µια διαδικασία επιφανειακής καθαριότητας, που δεν αγγίζει ούτε την έννοια ούτε και το περιεχόµενο της ουσιαστικής κάθαρσης.

Σε αυτές τις συγκυρίες, πρέπει να επι κρατήσει ο ορθός λόγος, η δίκαιη αποτίµηση, η ψυχραιµία και κυρίως η (υπο) στήριξη των βασικών κοινωνικών και πολι τικών θεσµών, όπως είναι το κράτος δικαί ου και οι αρχές της ευνοµούµενης πολιτεί ας, ο σεβασµός των ανθρωπίνων δικαιωµά των. Διαφορετικά, η κοινωνική βουλιµία για τιµωρία, παραβλέποντας ή αδιαφορώντας για θεσµικές αλλαγές και εξυγιάνσεις, θυµίζει τον εύστοχο τίτλο ενός ενδιαφέροντος άρθρου του David Α. Green µε τίτλο «Ταΐζοντας λύ κους – Τιµωρητικότητα και πολιτισµός». Και οι λύκοι δεν χορταίνουν ποτέ… [(«Feeding Wolves, Ρunitiveness and Culture», «Εuropean Journal of Criminology», Vol. 6, Νo. 6, 517-536 (2009)].

Η Βάσω Αρτινοπούλου είναι αν.

καθηγήτρια Εγκληµατολογίας στο Τµήµα Κοινωνιολογίας, αντιπρύτανης Παντείου Πανεπιστηµίου

ΤΑ ΟΡΙΑ ΑΝΟΧΗΣ

Των πολιτών έχουν αλλάξει. Από πολύ χαλαρά, µεταβάλλονται σε πολύ σκληρά