Ο Πικάσο όπως τον έζησαν τα μοντέλα του

Απιστος και βασανιστικός σύζυγος, τρυφερός και ντροπαλός εραστής, πατρική φιγούρα- τα πολλά πρόσωπα του μεγάλου ζωγράφου μέσα από τα μάτια των γυναικών που ποζάρισαν για κείνον
O Πάμπλο Πικάσο συνέκρινε τους πίνακές του με τις σελίδες ημερολογίου. Ταυτόχρονα σιχαινόταν την ιδέα ότι οι ιστορικοί της τέχνης και οι βιογράφοι θα χωρούσαν το σύνολο του έργου του ή της ζωής του σε ένα βιβλίο. Για να μην προσκολλάται σε επαναληπτικές μανιέρες, άλλαζε φίλους, τρόπο ζωής, κατοικίδια, σπίτια και γυναίκες. Ο Πικάσο ήταν για όποιον βρισκόταν κοντά του σαν τον ήλιο. Φωτεινός, καυτός, ρουφούσε, έκαιγε και κατέκαιγε όποιον τον πλησίαζε. Είναι η εκτίμηση μιας από τις πολλές ερωμένες του διάσημου ζωγράφου, ο οποίος θα είναι «παρών» στην Αγγλία μέσα από εκθέσεις έργων του και ένα νέο ντοκιμαντέρ του ΒΒC.

Ο Αλαστερ Σουκ, δημιουργός της σειράς ντοκιμαντέρ «Μodern Μasters», επεδίωξε να δει τον Πικάσο μέσα από τα μάτια και τις διηγήσεις των γυναικών που τον έζησαν τη δεκαετία του ΄50. Εντόπισε εν ζωή τρεις. Και μαζί τους προσπάθησε να βρει ποιος πραγματικά ήταν. Η ζωγράφος Φρανσουάζ Ζιλό ήταν εκείνη που τον εγκατέλειψε ύστερα από δέκα χρόνια, επειδή δεν ανέχτηκε τη συμπεριφορά του και την απιστία του. Η νεώτερή του ποιήτρια Ζενεβιέβ Λαπόρτ υπήρξε η αιτία της απομάκρυνσης της Ζιλό. Και το μοντέλο Σιλβέτ Ντέιβιντ ήταν εκείνη που γνώρισε τον ζωγράφο σε προχωρημένη ηλικία κι ανέπτυξε μαζί του μία φιλική σχέση που δεν εξελίχθηκε σε ερωτική.

Το κορίτσι με την αλογοουρά

Οι μήνες μετά τη Ζιλό και τη Λαπόρτ ήταν δύσκολοι για τον ζωγράφο καθώς δεν ήταν συνηθισμένος να ζει μόνος.

Την άνοιξη του 1954 στην κοιλάδα Βαλόρις στην Ισπανία εντοπίζει το γεμάτο φακίδες πρόσωπο και το ευλύγιστο σώμα της Σιλβέτ Ντέιβιντ. Ηταν μία τυχαία συνάντηση λέει στο ντοκιμαντέρ η σημερινή 73χρονη καλλιτέχνις, που άλλαξε το όνομά της σε Λίντια Κορμπέτ και ζει στην αγροτική περιοχή Ντέβον της Αγγλίας.

«Αγαπούσε την αλογοουρά μου και τον μακρύ λαιμό μου.

Για πολλούς μήνες επισκεπτόμουν το στούντιό του μία με δύο φορές την εβδομάδα και έμενα περίπου τρεις ώρες. Υπήρχε πάντα ένα βουνό από πακέτα τσιγάρων Gitanes στον χώρο. Θα ήταν τότε γύρω στα 73, αλλά όταν με κοιτούσε ένιωθα τη νιότη του. Ημουν πολύ σοβαρή και δεν τολμούσα ν΄ ανοίξω το στόμα μου. Ετσι προσπαθούσε να με κάνει να γελάσω πηδώντας πάνω σε ένα κρεβάτι και καλώντας με να κάνω το ίδιο για να χοροπηδάμε σαν τα παιδιά. Ομως δεν το έκανα και κατάλαβε ότι δεν ήθελα παιχνίδια».

Η Κορμπέτ εξηγεί ότι δεν δέχτηκε να πάρει χρήματα για να ποζάρει ως μοντέλο στον ζωγράφο γιατί θα της ζητούσε να ποζάρει γυμνή.

«Οι ηλικιωμένοι άνδρες συχνά γίνονται πιεστικοί κορτάκηδες.

Ο Πικάσο δεν ήταν έτσι, ήταν αξιολάτρευτος. Ηταν πάντα μια πατρική φιγούρα, αληθινά γλυκός.

Με απαθανάτισε. Είμαι κάτι σαν τη Μόνα Λίζα (ένα πορτρέτο της θα εκτεθεί στην έκθεση των έργων του Πικάσο στην Τέιτ του Λίβερπουλ, που ανοίγει στις 21 Μαΐου). Εκείνη την εποχή ένιωθα να χορεύω στα σύννεφα».


Η χαμογελαστή γυναίκα

Η ερωμένη του Πικάσο Ζενεβιέβ Λαπόρτ, που έβλεπε τον ζωγράφο όταν ακόμη εκείνος ζούσε με τη Ζιλό, παρουσιάζει μία άλλη εικόνα για εκείνον. Το 2005 έβγαλε σε δημοπρασία 20 σχέδιά του. «Ηταν ντροπαλός, γεμάτος τρυφερότητα και πολύ ευαίσθητος». Σήμερα που η Ζενεβιέβ Λαπόρτ έχει μπει στα ογδόντα κι έχει αφήσει πίσω της μία καριέρα κινηματογραφίστριας ντοκιμαντέρ καθώς και αρκετές ποιητικές συλλογές, αφηγείται τη γνωριμία τους. Αφορμή ήταν μια συνέντευξή του για τη μαθητική εφημερίδα στην οποία έγραφε το 1946 η μαθήτρια τότε Λαπόρτ. Η νεαρά δημοσιογράφος εξόργισε τον ζωγράφο όταν του είπε πως οι νέοι δεν καταλάβαιναν το νόημα της ζωγραφικής του. «Η ζωγραφική δεν υπάρχει για να γίνεται κατανοητή. Η ζωγραφική μου δεν είναι μαθηματικά. Καταλαβαίνεις το τραγούδι των πουλιών; Καταλαβαίνεις τις πατάτες;». Επτά χρόνια αργότερα κι όταν ο Πικάσο ήταν 70, έγιναν εραστές. «Ομως η συμπεριφορά του ήταν πολύ νεανική. Γελάγαμε πολύ. Μου έλεγε: “Ολοι νομίζουν ότι είμαι δραματικός, αλλά εγώ θέλω να γελάω”. Επίσης έλεγε ότι η ζωή του με τη Ζιλό ήταν κόλαση.

Και στον φίλο του τον Πολ Ελιάρ είχε εκμυστηρευθεί ότι του έσωσα τη ζωή. Οταν έφυγε η Ζιλό, ύστερα από λίγο σταματήσαμε να βλεπόμαστε. Ισως η σχέση να έληγε έτσι κι αλλιώς. Ομως δεν ζωγράφισε ποτέ μια χαμογελαστή γυναίκα εκτός από μένα. Τα πορτρέτα του άλλων γυναικών είναι συχνά πολύ σκληρά. Βλέπω τα σχέδια που έκανε για μένα σαν την τρυφερή περίοδο του Πικάσο».


«Για σένα η πραγματικότητα τελείωσε»

Σήμερα η Φρανσουάζ Ζιλό είναι 88 ετών και ζει σε ένα διαμέρισμα του Μανχάταν παρέα με τους δικούς της πίνακες. Το πλατύ της πρόσωπο, γράφει ο Αλαστερ Σουκ στην «Daily Τelegraph», έδειχνε μελαγχολικό. Τα πεσμένο περίγραμμα των χειλιών της έδινε την εντύπωση ενός αναποδογυρισμένου χαμόγελου θυμίζοντας την κατάρα που της έδωσε ο Πικάσο όταν τον παράτησε: «Ακόμα κι αν νομίζεις ότι ο κόσμος σε συμπαθεί, θα είναι μόνο ένα είδος περιέργειας προς κάποια της οποίας η ζωή άγγιξε τη δική μου τόσο βαθιά. Για σένα η πραγματικότητα τελείωσε. Πας γραμμή για την έρημο».

Η Ζιλό μιλά στο ντοκιμαντέρ για τη γνωριμία τους το 1943 στο κατεχόμενο από τους ναζί Παρίσι, για την πρώτη της επίσκεψη στο ατελιέ του στην Αριστερή Οχθη, «τον ναό του Πικάσο». Τρία χρόνια αργότερα ο Πικάσο συνόδευσε τη Φρανσουάζ Ζιλό στο ατελιέ του φίλου του Ανρί Ματίς, τον οποίο εκείνη θαύμαζε πολύ. Ο Ματίς πρότεινε στην κοκκινομάλλα γυναίκα να της κάνει το πορτρέτο. «Ο Πικάσο παραξενεύτηκε- διηγείται η Ζιλό-, γιατί μέχρι τότε δε με είχε ζωγραφίσει. Ο Ματίς όμως, για να τον πειράξει και να τον προκαλέσει, πρότεινε να βάψει μπλε παστέλ το δέρμα μου και πράσινα τα μαλλιά μου». Η συνάντησή τους παρακίνησε τελικά τον Πικάσο να χρησιμοποιήσει μία παλέτα από ψυχρές μπλε και πράσινες αποχρώσεις για να κάνει ένα χρόνο αργότερα το βασικό πορτρέτο της, τη «Γυναίκα λουλούδι».

Αραγε, εκείνη νιώθει να ζει στη βαριά σκιά του; «Κάθε άλλο» απαντά με σθένος στην κάμερα και με βλέμμα μαχητικό. «Διαφορετικά θα είχα μείνει εκεί που βρισκόμουν. Ομως δεν έμεινα γιατί είχα δικαίωμα να ζήσω τις δικές μου εμπειρίες. Δεν μπορείς να ζήσεις τη ζωή ενός άλλου. Πάντα μου άρεσε η ελευθερία μου και την κράτησα. Αυτό ήταν το πιο σημαντικό, και όχι να γινόμουν ο φύλακας σε ένα μουσείο».