Να ξεφύγουμε από την παγίδα της ύφεσης

Με την εφαρμογή του πακέτου Ε.Ε.- ΔΝΤ η Ελλάδα εισήλθε σε μια μακρά περίοδο αυστηρών δημοσιονομικών περικοπών, οικονομικής εποπτείας και υποχρεωτικών μεταρρυθμίσεων με αποκλειστικό στόχο την εξυπηρέτηση του βεβαρημένου δημόσιου χρέους. Επειδή η δημιουργία νέων φορολογικών εσόδων και η αποφυγή κάθε δυνατής δαπάνης είναι τα κύρια εργαλεία του πακέτου, υπάρχει κίνδυνος η ύφεση της ελληνικής οικονομίας να παραταθεί και πέραν της διετίας προκαλώντας ισχυρά ρήγματα στην κοινωνική συνοχή.

Επειτα από μια δεκαπενταετία αδιάκοπης ανάπτυξης, η ελληνική κοινωνία έχει «ξεμάθει» πώς να διαχειρίζεται μια βαθιά ύφεση και δεν διαθέτει επαρκείς αμυντικούς μηχανισμούς που περιορίζουν τις συνέπειες της κρίσης, αλλά ούτε και θεσμούς προετοιμασίας των πληττομένων για ταχεία επανένταξη στον οικονομικό ιστό.

Το γεγονός επίσης ότι πολλές μεταρρυθμίσεις θα είναι καθοδηγούμενες, θα πυροδοτήσει μια εύκολη πολεμική εναντίον τους με το επιχείρημα ότι επιβάλλονται «έξωθεν» και ως εκ τούτου η αντίδραση σε αυτές θα εκλαμβάνεται σαν «εθνική άμυνα» στα ξένα διευθυντήρια. Φυσικά, από τη στιγμή που η προσφυγή στον μηχανισμό κατέστη αναπόφευκτη, η ακύρωσή του θα είχε καταστροφικές συνέπειες πρώτα από όλα στα στρώματα των εργαζομένων και των συνταξιούχων που σήμερα δοκιμάζονται περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον. Αν για παράδειγμα η Ελλάδα εγκατέλειπε το ευρώ, όπως προπαγανδίζουν διάφοροι αυτόκλητοι σωτήρες και είχαμε ως νόμισμα τη δραχμή, θα γινόταν μια δραστική υποτίμηση και αυτόματα οι μισθοί και οι συντάξεις θα έχαναν την αγοραστική τους αξία, ενώ οι επιχειρήσεις θα πουλούσαν σε πιο ανταγωνιστικές τιμές χωρίς να θίξουν την κερδοφορία τους. Το χρέος όχι μόνο δεν θα γινόταν ελαφρύτερο, αλλά θα αυξανόταν κατά το ίδιο το ποσοστό υποτίμησης και θα επιβάρυνε ακόμα περισσότερο τα εισοδήματα των πολλών για πολλές δεκαετίες.

Δεν φτάνει όμως αυτό το ακλόνητο επιχείρημα για να δεχθεί η κοινωνία την αναγκαιότητα του πολυετούς πακέτου. Χρειάζεται να συνοδευτεί από την πρώτη στιγμή από δύο παράλληλες στρατηγικές, που δημιουργούν μια θετική δυναμική για τον τόπο και εγγυώνται ότι οι θυσίες δεν θα εξαερωθούν στον επόμενο κύκλο των πελατειακών σχέσεων:

Πρώτον, χρειάζεται να σχεδιαστεί μια πορεία οικονομικής ανάπτυξης από τώρα που θα συμβαδίζει και θα αξιοποιεί την πρόοδο στα δημοσιονομικά. Το ΕΣΠΑ είναι ο βασικός μηχανισμός για νέες δημόσιες υποδομές, αλλά με την προϋπόθεση ότι ξεφεύγει από την παρατεταμένη στασιμότητα. Οι ξένες μεγάλες επενδύσεις είναι το μεγάλο ζητούμενο, καθώς μόνο αυτές μπορούν όχι μόνο να τονώσουν την ανάπτυξη, αλλά και να ξανακάνουν την Ελλάδα πόλο θετικής αναφοράς στη διεθνή οικονομική σκηνή.

Δεύτερον, η εξάλειψη των πελατειακών δικτύων ανάμεσα στο κράτος και στο πολιτικό σύστημα. Αυτό όμως δεν μπορεί να αφεθεί στην διακριτική ευχέρεια του ίδιου του συστήματος, απλούστατα γιατί αντί να συρρικνωθεί μπορεί να επανακάμψει δριμύτερο όταν περάσει η «μπόρα του ΔΝΤ». Μια πιο αξιόπιστη μέθοδος είναι η θέσπιση συνταγματικών κανόνων που αποτρέπουν τον αλόγιστο δανεισμό και απαγορεύουν οριστικά την προεκλογική έφοδο στο δημόσιο ταμείο.

Ετσι η κοινωνία θα βρει μια αναπτυξιακή διέξοδο, ενώ ταυτόχρονα θα αισθάνεται μεγαλύτερη σιγουριά ότι η κακοδιοίκηση των τελευταίων ετών δεν θα επαναληφθεί. Αλλιώς μπορεί να πετύχει μεν το πρόγραμμα, αλλά η κοινωνία να βρίσκεται αλλού έχοντας χάσει την εμπιστοσύνη στη δυνατότητα ενός εξυγιαντικού αναπροσανατολισμού τον οποίο όλοι τώρα ομνύουν ότι επιδιώκουν.

Αν η Ελλάδα εγκατέλειπε το ευρώ, όπως προπαγανδίζουν διάφοροι αυτόκλητοι σωτήρες, θα γινόταν μια δραστική υποτίμηση και αυτόματα οι μισθοί και οι συντάξεις θα έχαναν την αγοραστική τους αξία