[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Για µια επανάσταση του καλού

Υπάρχουν κάποιοι που, µέσα στη θύελλα που περνάµε, πιστεύουν ότι «η Ελλάδα κατέβηκε και το τελευταίο σκαλοπάτι της εθνικής ταπείνωσης», «το πολιτικό σύστηµα µας οδήγησε, χωρίς επιστροφή, στην καταστροφή και την υποδούλωση». Εκ του αποτελέσµατος συνοδοιπορούν µαζί τους όσοι, αντισυστηµικοί ή εκ των έσω πολέµιοι του συστήµατος, θεωρούν ότι η παρούσα κρίση έχει σηµάνει το τέλος της µεταπολίτευσης, των πολιτικών, της πολιτικής, της κοινωνικής συνοχής και ότι µόνη λύση είναι ανατροπές και ρήξεις που δεν αποκλείουν τη χρήση κάποιου είδους βίας – αν όχι επί ανθρώπων, πάντως σίγουρα επί θεσµών. Θα ήθελα να πιστεύω, τουλάχιστον για το αµέσως επόµενο διάστηµα, ότι υπάρχει και ένας τρίτος δρόµος πέρα από την ισοπέδωση και την αποσάθρωση: µια δηµιουργική συλλογική ανάταση που θα έκανε την κρίση επίπονη απαρχή και όχι οδυνηρό τέλος.

Το ζητούµενο βέβαια είναι µε ποιους όρους θα µπορούσε να επιτευχθεί – και αυτοί είναι πολλοί και δύσκολοι.

Η πρώτη σειρά προϋποθέσεων αφορά την απόδοση ευθυνών και εγκαλεί την πολιτική τάξη και τους κάθε είδους διαµορφωτές γνώµης. Δύο βασικές διακρίσεις είναι απαραίτητες: αφενός ανάµεσα στο πολιτικό σύστηµα και το κοινωνικό σώµα και αφετέρου στο εσωτερικό του καθενός συνόλου. Προφανώς, είναι άλλη η ευθύνη όσων κυβέρνησαν, πήραν αποφάσεις και συσσώρευσαν ελλείµµατα και προβλήµατα και άλλη η συµβολή του κοινωνικού σώµατος, παρά τον καταναλωτικό ατοµισµό και την τάση των περισσοτέρων για κάθε είδους δολιχοδροµήσεις. Και είναι, εξίσου προφανώς, ιδιαίτερο το µερίδιο ευθύνης εκείνων που πήραν µια στρεβλή αλλά βιώσιµη κατάσταση και την έριξαν στον γκρεµό – θυµίζω: µόνο τη διετία 2008-2009, σε περίοδο παγκόσµιας και ελληνικής ύφεσης, ο ρυθµός αύξησης του χρέους τριπλασιάστηκε και των µη αναπτυξιακών δηµοσίων δαπανών διπλασιάστηκε. Εντός δε του κοινωνικού σώµατος, είναι ασφαλώς αυξηµένη η συµβολή στην – όχι µόνο ανήθικη αλλά και δαπανηρή – διαφθορά και αδιαφάνεια όσων από επάγγελµα, δυνατότητα, σχέσεις ή ιδιοσυγκρασία «έπαιξαν» µε το κράτος και τις αδυναµίες του. Δεν έχω δει την προηγούµενη κυβέρνηση να πληρώνει – πέρα από την απλή καταψήφισή της – µε τον τρόπο που αρµόζει στις επιδόσεις της. Και δεν έχω ακούσει κανέναν σηµερινό αρµόδιο να λέει ότι το µεγαλύτερο µέρος του ελληνικού λαού ούτε έκλεψε ούτε έκρυψε, άρα δεν έχει λόγο να ντρέπεται, κι όµως αυτό καλείται να πληρώσει βαρύτερα µια νύφη που δεν ήθελε κανείς. Φοβάµαι ότι αν δεν γίνουν άµεσες κινήσεις και στα δύο µέτωπα (διερεύνησης και κολασµού στο πρώτο, αναγνώρισης και διαφοροποίησης στο δεύτερο), καµία ανορθωτική προσπάθεια δεν µπορεί να βρει χώµα να καρπίσει. Η δεύτερη κατηγορία αναγκαίων αλλαγών είναι της αποκλειστικής αρµοδιότητας της κυβέρνησης. Κανείς, στο ΠΑΣΟΚ ή στην κοινωνία, δεν ισχυρίζεται ότι αυτοί που σηκώνουν το τεράστιο βάρος των ευθυνών συγκροτούν µια πραγµατική «ντριµ τιµ» του Κινήµατος ή της χώρας. Χρέος είναι, τώρα που µπήκαµε και επισήµως στη στενωπό, η αλλαγή ρυθµού, το βάρος στη λεπτοµέρεια και την πράξη, το ξεπέρασµα κάθε άλλου κριτηρίου επιλογής από τη βέβαιη αξία (είµαστε µικρή κοινωνία και ακόµα στενότερο πολιτικό σύστηµα, κανένα ταλέντο δεν περνά απαρατήρητο), το άνοιγµα, όπως υποσχόταν προεκλογικά ο Πρωθυπουργός, σε όλες τις ανανεωτικές και τίµιες πολιτικές και κοινωνικές δυνάµεις. Το πέρασµα από τον πειραµατισµό στη συστράτευση των αρίστων θα δώσει ισχυρότατο µήνυµα – και κίνητρο – στην κοινωνία.

Η ίδια αυτή κοινωνία, τρίτη αλλά διόλου ύστατη, έχει επίσης βαριά αποστολή: αυστηρό έλεγχο της εξουσίας χωρίς ξεπέρασµα των ορίων της δηµοκρατίας, απαίτηση ισότητας και δικαιότητας χωρίς µετάθεση της ατοµικής ευθύνης, αλλαγή συνηθειών χωρίς απεµπόληση της αίσθησης συλλογικότητας. Από τη µέχρι στιγµής στάση του, το κοινωνικό σώµα δείχνει ότι, αν πειστεί – από παράδειγµα και έργα, όχι από λόγια και «οράµατα» -, είναι έτοιµο να αγωνιστεί και να υποµείνει. Αρκεί να µην το κοροϊδέψουν, να µην το αδικήσουν και να µην το ξεχάσουν. Γιατί τότε θα έχουν οριστικά κερδίσει οι επαγγελµατίες της άρνησης και του σκότους.

ΕΙΝΑΙ ΕΤΟΙΜΟΙ ΑΛΛΑ…

Το κοινωνικό σώµα είναι έτοιµο να αγωνιστεί και να υποµείνει. Αρκεί να µην το κοροϊδέψουν και το αδικήσουν

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι Συνταγµατολόγος, µέλος Εθνικού Συµβουλίου ΠΑΣΟΚ