Η κρίση με τον φακό ξένων αναλυτών

Η προσφυγή της Ελλάδας στον μηχανισμό στήριξης της Ευρωπαϊκής Ενωσης και του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου εξακολουθεί να απασχολεί έντονα τη διεθνή κοινή γνώμη και τα μέσα ενημέρωσης. «ΤΑ ΝΕΑ» σταχυολόγησαν και δημοσιεύουν σήμερα τις απόψεις τριών παρατηρητών της ελληνικής επικαιρότητας, οι οποίοι εκ θέσεως προσεγγίζουν το θέμα από διαφορετική οπτική γωνία, συνθέτουν όμως από κοινού μια εικόνα της χώρας μας εκτός συνόρων.


«Αγοράζετε ανακούφιση για έναν χρόνο»
TΗΕ ΤΙΜΕS , Αρθρο της , Βronwen Μaddox

ΟΥΔΕΙΣ απορεί γιατί ο Γιώργος Παπανδρέου επέλεξε το υπέροχο Καστελλόριζο για την ομιλία του που μεταδόθηκε απευθείας την περασμένη Παρασκευή, όταν ζήτησε επιτέλους από τον κόσμο έκτακτη χρηματοπιστωτική βοήθεια.

Το φόντο ήταν η καλύτερη διαφήμιση που θα μπορούσε να βρει για το ενεργητικό της Ελλάδας. Επίσης απείχε πολύ από τις διαδηλώσεις και τις απεργίες κατά των μέτρων λιτότητας που συγκλονίζουν την Αθήνα και άλλες πόλεις.

Χρειάστηκε πολύ χρόνο για να πατήσει το κουμπί ο κ. Παπανδρέου· και μπορεί να χρειαστεί να το ξανακάνει. Ακόμη κι αν υποθέσουμε ότι η διάσωση αυτή θα εγκριθεί από τη Γερμανία και το ΔΝΤ, φαίνεται ότι αγοράζει ανακούφιση μόνον ενός χρόνου.

Αυτό είναι το χρονικό διάστημα που διαθέτουν η ευρωζώνη και το ΔΝΤ για να μελετήσουν αν είναι έτοιμοι για περαιτέρω σχέδια διάσωσης της Ελλάδας ή άλλων μελών του νομισματικού συνασπισμού που θα ζητήσουν βοήθεια. Από την Ελλάδα εξακολουθεί να λείπει ένα αξιόπιστο σχέδιο για την αποπληρωμή των 300 δισ. ευρώ του χρέους της και τραπεζικοί αναλυτές προβλέπουν ότι οι δανειστές θα υποστούν ένα «κούρεμα» της μισής αξίας του. Διότι παρά τις επίσημες διαψεύσεις περί αναδιάρθρωσης, καταβάλλονται μεγάλες νομικές προσπάθειες για να βρεθούν οι όροι μιας εθελοντικής αναδιάρθρωσης που δεν θα συνεπάγεται την εφαρμογή διατάξεων περί χρεοκοπίας. Το δάνειο που θα λάβει η Ελλάδα δεν φαίνεται ότι είναι αρκετό. Ο Αξελ Βέμπερ, επικεφαλής της Μπούντεσμπανκ, της κεντρικής τράπεζας της Γερμανίας, έχει δηλώσει ότι η συνολική ανάγκη χρηματοδότησης της Ελλάδας μπορεί να φτάνει τα 80 δισ. ευρώ. Μερικοί αναλυτές παραδέχονται ότι μπορεί να χρειαστεί τρεις φορές το υφιστάμενο πακέτο. Αυτό το τελευταίο μπορεί να μην καλύψει καν τα 39 δισ. δολάρια των χρεών που λήγουν τους επόμενους 12 μήνες, συν τα άλλα κόστη από το φετινό σχέδιο αναδιάρθρωσης, χωρίς να μιλήσουμε για τη χρηματοδότηση των αναγκών για το 2011 και μετά.

Η αναδιάρθρωση
Αν περάσει αυτό το σχέδιο διάσωσης, η προσοχή θα επικεντρωθεί στο αν η Ελλάδα μπορεί να αποπληρώσει το χρέος της ή θα είναι απαραίτητη η αναδιάρθρωσή του- και ποιος θα είναι στην περίπτωση αυτή περισσότερο εκτεθειμένος. Η Τράπεζα Διεθνών Διακανονισμών έχει υπολογίσει ότι η έκθεση των γαλλικών τραπεζών στο ελληνικό χρέος είναι 79 δισ. δολάρια, όπως και των ελβετικών, και ότι ακολουθούν οι Γερμανοί με 45 δισ. Οι ελληνικές τράπεζες έχουν μόνο γύρω στα 40 δισ. από το συνολικό ποσό. Ομως είναι κι αυτές ευάλωτες στις επισφαλείς απαιτήσεις από προσωπικούς πελάτες. Είχαν ενθαρρύνει μια κουλτούρα δανεισμού, όμως η ανεργία αναμένεται ότι θα αυξηθεί και το αποτέλεσμα θα είναι αδυναμία αποπληρωμής ενυπόθηκων και άλλων προσωπικών δανείων.

Ο κ. Παπανδρέου και οι συνάδελφοί του της ευρωζώνης μπορεί να αγόρασαν περίοδο ενός χρόνου για να βρουν πώς θα σωθεί η Ελλάδα και ίσως η Πορτογαλία και η Ισπανία, όμως δεν έχουν δώσει απάντηση στο ερώτημα.


Η Ανατολή είναι Ανατολή και η Δύση είναι Δύση
TΗΕ ΝΕW ΥΟRΚ ΤΙΜΕS , Αρθρο του , Robert D. Κaplan

Η ΚΡΙΣΗ, λόγω του χρέους, που ανάγκασε την Ελλάδα να ζητήσει τη διεθνή βοήθεια, την Παρασκευή, έχει αποδοθεί σε πολλούς παράγοντες, όλους οικονομικούς: τα ελλείμματα του προϋπολογισμού, την έλλειψη διαφάνειας και την εκτεταμένη διαφθορά. Υπάρχει όμως ένας πιο βαθύς λόγος της ελληνικής κρίσης, τον οποίο κανείς δεν τολμά να αναφέρει επειδή ενέχει την αποδοχή της μοίρας: η γεωγραφία.

Η Ελλάδα βρίσκεται εκεί όπου συναντώνται οι ιστορικά υπανάπτυκτοι κόσμοι της Μεσογείου και των Βαλκανίων. Το να περιλάβουν οι Βορειοευρωπαίοι μια χώρα, όπως η Ελλάδα, στη νομισματική τους ένωση δείχνει πόσο πραγματικά φιλόδοξο είναι το σχέδιο της ευρωπαϊκής ενοποίησης. Οι προβληματικές οικονομίες της Ευρώπης- Ελλάδα, Ιταλία, Ισπανία και Πορτογαλία- βρίσκονται όλες στον Νότο και αυτό δεν είναι σύμπτωση. Οι μεσογειακές κοινωνίες, παρά τις καινοτομίες στην πολιτική (την αθηναϊκή δημοκρατία και τη ρωμαϊκή δημοκρατία), χαρακτηρίζονται, σύμφωνα με τον γάλλο ιστορικό Φερνάν Μπροντέλ, «από παραδοσιοκρατία και ακαμψία».

Η σχετικά κακή ποιότητα των εδαφών στη Μεσόγειο απαιτούσε μεγάλα τσιφλίκια για μαζική παραγωγή και, έτσι, ήρθαν στα χέρια των πλουσίων. Αυτό συνέβαλε σε μια άκαμπτη κοινωνική διαστρωμάτωση, στην οποία οι μεσαίες τάξεις αναπτύχθηκαν πολύ αργότερα από ό,τι στη Βόρεια Ευρώπη και οδήγησε σε οικονομικές και πολιτικές παθολογίες, όπως ο κρατισμός και η αυταρχικότητα. Δεν είναι τυχαίο ότι τα τελευταία 50 χρόνια η ελληνική πολιτική κυριαρχείται από δύο οικογένειες: Καραμανλή και Παπανδρέου.

Ακριβώς επειδή η Ευρώπη, για πρώτη φορά στην ιστορία της, δεν αντιμετωπίζει κάποια εξωτερική απειλή μπορεί να πέσει θύμα στον ναρκισσισμό των εσωτερικών της αντιφάσεων. Οι Γερμανοί θα πρέπει να κατανοήσουν ότι η Ελλάδα είναι το μοναδικό μέρος των Βαλκανίων με πρόσβαση από πολλές πλευρές της Μεσογείου και απέχει εξίσου από τις Βρυξέλλες και τη Μόσχα- και θα παίξει σημαντικό ρόλο, καθώς η ενίσχυση της Ρωσίας ασκεί πίεση στην Ευρώπη.

Τα καλά νέα είναι ότι οι Βορειοευρωπαίοι τα γνωρίζουν αυτά και δεν θα αφήσουν την Ελλάδα να αποτύχει. Εάν η Αθήνα αφεθεί να στραφεί πολιτικά προς την Ανατολή θα χαθεί οποιαδήποτε ελπίδα για μια μεγάλη και ενιαία Ευρώπη- γεωγραφικά, πολιτικά και πολιτισμικά. Αυτό που θα μείνει θα είναι η αυτοκρατορία του Καρλομάγνου που θα προσποιείται ότι είναι η Ρώμη.

Ο Ρόμπερτ Κάπλαν είναι δημοσιογράφος του μηνιαίου περιοδικού «Αtlantic» και μέλος του Κέντρου Νέας Αμερικανικής Ασφάλειας.


Μια ελληνική οικογενειακή τραγωδία
TΗΕ ΝΕW ΥΟRΚ ΤΙΜΕS , Αρθρο της , Φιλομήλας Τσουκαλά

ΕΠΕΙΤΑ από μήνες αύξησης της φορολογίας και περικοπών του προϋπολογισμού, ο έλληνας Πρωθυπουργός ανακοίνωσε την Παρασκευή πως η χώρα χρειάζεται επισήμως ένα διεθνές πακέτο διάσωσης. Το σχέδιο διάσωσης της Ε.Ε. και του ΔΝΤ αναμένεται να επιβάλει περαιτέρω περικοπές στις δημόσιες δαπάνες, τους μισθούς και τις συντάξεις των δημοσίων υπαλλήλων, καθώς και αλλαγές που θα αυξήσουν την «ελαστικότητα» της αγοράς εργασίας, αποδυναμώνοντας τα μέτρα προστασίας των εργαζομένων.

Τα σχέδια όμως αυτά παραβλέπουν τη βασική οργανωτική αρχή της ελληνικής κοινωνίας, την οικογένεια, και την εξουθενωτική επίδρασή της στην οικονομία.

Τα προγράμματα κοινωνικής πρόνοιας είναι ήδη σημαντικά χαμηλότερα στην Ελλάδα από ό,τι στην υπόλοιπη Ευρώπη· οι Ελληνες βασίζονται αντ΄ αυτών σε κυβερνητικές θέσεις και στις οικογένειές τους για στήριξη. Είναι γεγονός πως ο δημόσιος τομέας της Ελλάδας είναι ακριβός, έρμαιο της ρουσφετολογίας και χρειάζεται μεταρρύθμιση. Η διόρθωσή του όμως δεν θα διορθώσει και τα προβλήματα της Ελλάδας.

Το πιο πιεστικό ζήτημα είναι πως ο ιδιωτικός τομέας της χώρας αποτελείται κατά κύριο λόγο από οικογενειακές επιχειρήσεις που παρεμποδίζουν την καινοτομία και πιέζουν τους μισθούς προς τα κάτω. Οσοι νέοι είναι τυχεροί βρίσκουν κυβερνητικές θέσεις μέσω οικογενειακών γνωριμιών ή εργάζονται σε κάποια οικογενειακή επιχείρηση, «βοηθώντας» αμισθί ενώ επισήμως είναι άνεργοι. Οι άτυχοι μοχθούν για έναν ισχνό μισθό στην οικογενειακή επιχείρηση κάποιου άλλου, χωρίς καμία σχεδόν ελπίδα ανέλιξης. Πολλοί αναγκάζονται να ζήσουν με τους γονείς τους έως τα 35. Οσοι επιθυμούν ανεξαρτησία, γίνονται μέλη της ακμάζουσας ελληνικής διασποράς στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ. Εγκατέλειψα την Ελλάδα όταν συνειδητοποίησα πως, ως επίδοξη δικηγόρος χωρίς οικογενειακές γνωριμίες, θα περνούσα πιθανότατα τα πρώτα χρόνια της νομικής μου καριέρας σερβίροντας καφέ στον πατέρα ή τον γιο κάποιου.

Καμιά διαφορά
Ωσπου να μπορέσει η Ελλάδα να βρει κάποιον τρόπο να διαχωρίσει τον ιδιωτικό τομέα από την οικογένεια και να βρει έναν άλλο τρόπο κατανομής των πόρων, όσες μεταρρυθμίσεις και να γίνουν δεν θα κάνουν καμία διαφορά. Ο δημόσιος τομέας χρειάζεται αναδιάρθρωση αλλά η ανεργία που θα προκύψει απλώς θα ενισχύσει την κυριαρχία της οικογένειας. Μια καλύτερη λύση θα ήταν η δημιουργία ενός πραγματικού δικτύου κοινωνικής ασφάλειας που θα βοηθούσε τους νέους Ελληνες να απελευθερωθούν από την υποστηρικτική αλλά ασφυκτική αγκάλη των οικογενειών τους. Φυσικά αυτό δεν θα λύσει την οικονομική κρίση της Ελλάδας άμεσα, όμως υπάρχει μια γενιά νέων εργαζομένων που φυτοζωούν στο καθιστικό των γονιών τους και που, αν απελευθερωθούν, μπορεί να βοηθήσουν στην ανάκαμψη της ελληνικής οικονομίας.

Η Φιλομήλα Τσουκαλά είναι καθηγήτρια Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Georgetown της Ουάσιγκτον.