Φαινόμενα

Μνήμες πολύτιμες
, Της Πόπης Διαμαντάκου diaman@dolnet.gr

Ενα ταξίδι μνήμης στην πολύ κοντινή μας Ιστορία του τόπου έκανε η εκπομπή «Η μηχανή του χρόνου»
Λίγα τα αφιερώματα μνήμης στη μαύρη εποχή της χούντας, αλλά δεν πειράζει. Καλύτερο αφιέρωμα άλλωστε- στην αισθητική της κιτσάτης κενότητας, με την οποία σφράγισε τον σύγχρονο ελληνικό πολιτισμό- από το «διάγγελμα Τζούλιας», δεν θα μπορούσε να γίνει. Με τις κάμερες της μισής τηλεόρασης κρεμασμένες από το βρακί της, να «ενημερώνουν» το φιλοθέαμον για το τίποτε του τίποτε, τάχα με ύφος σκωπτικό. Αηδίες.

Αλλά ο θρίαμβος του αφασικού χουντικού κιτς ήταν εκεί, στις οθόνες, σχεδόν μισό αιώνα μετά και έβγαζε μεγαλοπρεπώς τη γλώσσα στο κοινό. Το εκπροσωπούσε επάξια το θέαμα της απόλυτης ηλιθιότητας που προβαλλόταν από τη μεσημεριανάδικη τηλεόραση, με μια τηλεπορνοστάρ να ανακοινώνει με τάχα σοβαρό ύφος ότι θα «ακολουθήσει τα βήματα της Μελίνας Μερκούρη». Μεγάλη πλάκα. Αλλά κάποιοι θα κρατούν την κοιλιά τους από τα γέλια για την κατάντια μας.

Εμείς πάντως κρατήσαμε το δάκρυ του Γιώργου Πάντζα, πικρό και αυτοσαρκαστικό μαζί, όταν στο εξαιρετικό αφιέρωμα της «Μηχανής του χρόνου» (ΝΕΤ) στους εξόριστους της Γυάρου, θυμήθηκε το ποίημα που του έστειλε ο εξόριστος πατέρας του στη γιορτή του. Ελεγε περίπου «μη θυμώνεις που δεν μπορώ να είμαι φέτος στη γιορτή σου… είμαι εδώ και ετοιμάζω τη μεγάλη σου γιορτή». Επανέλαβε δυο, τρεις φορές τον στίχο που ΄χε το νόημα της ελπίδας εκείνων που πίστευαν πως με τη θυσία τους θα αλλάξει ο κόσμος και το ύφος του τα ΄λεγε όλα.

Θύμισε την πολύ, μα πολύ κοντινή ιστορία αυτού του τόπου ο Χρήστος Βασιλόπουλος, με μια εκπομπή αφιερωμένη σε εκείνους που πλήρωσαν την ελπίδα και το πείσμα στη Δημοκρατία με εξορία. Ο ένας μετά τον άλλον, γυναίκες και άνδρες, κατέθεταν τις μαρτυρίες τους από εκείνες τις άγριες ώρες τις δικές τους και του τόπου, που τόσο γρήγορα ξεχάστηκαν. Τους ξύπνησαν μέσα στη νύχτα, τους τσουβάλιασαν στα πλοία, τους άδειασαν στη Γυάρο μέσα σε κτίρια βρώμικα και έμειναν εκεί, σε συνθήκες απάνθρωπες, να προσπαθούν να επιβιώσουν και να κρατήσουν την ελπίδα.

Πικρή ειρωνεία, άγνωστη σε πολύ κόσμο, ότι δεσμοφύλακες στη Γυάρο έγιναν άτομα από τη φρουρά της Βουλής. Δυσμενής μετάθεση και γι΄ αυτούς ήταν η διαβίωση, υπό άθλιες συνθήκες, στο εγκαταλελειμμένο νησί.

Η κάμερα βρέθηκε ξανά σε εκείνους τους σκοτεινούς, υγρούς χώρους κτιρίων που μαρτυρούσαν και αυτά την παράδοση της εργολαβικής απάτης του τόπου, καθώς το τσιμέντο ήταν κούφιο και πέτρες πρόσθεταν τον όγκο που είχε πληρωθεί από τη χούντα στους κατασκευαστές. Για να μην ξεχνιόμαστε. Πιο σκληρή η ζωή για τις μανάδες που είχαν αφήσει τα παιδιά τους πίσω και σπάραζαν από νοσταλγία. Και εκείνα μεγάλωναν χωρίς το χάδι και τη φροντίδα τους. Ηταν όλες εκεί, στον φακό, η μια μετά την άλλη να θυμούνται σαν να ΄ταν μόλις χθες. Και ήταν. Ανάμεσα στις δικές τους μαρτυρίες, ο λόγος του Πατακού, που επέμενε ύστερα από όσα έγιναν ότι δεν ήταν συνθήκες εξορίας εκείνες που έζησαν οι εξόριστοι, αλλά συνθήκες διακοπών. Πόσο γελοία μπορεί να γίνει η πραγματικότητα. Αλίμονο, λίγα χρόνια αργότερα θα διαπιστώναμε πως η γελοιότητα αποτελεί κουλτούρα σε αυτό τον τόπο και όχι απλώς ελάττωμα χαρακτήρων και έχει βαθύτατες ρίζες.


Αναγκαστική «επιστροφή»

Κρίμα που μια παλιά επαγγελματίας της τηλεόρασης, από τις πρωτοπόρους, που έχει επιλέξει εδώ και χρόνια να αποσυρθεί από τις κάμερες, αναγκάζεται να διαφημίσει με τη συμμετοχή της ένα σόου- που πάντως ούτε της επιλογής της ήταν ούτε σχεδιασμένο στα μέτρα και τις σημερινές της δυνατότητες.

Και μπορεί να είναι αξιέπαινο που στηρίζει το κανάλι της «πουλώντας» τον σημερινό εαυτό της στην περιέργεια του φιλοθεάμονος και τις κουτσομπολίστικες κάμερες, για να κερδίσει τηλεθέαση ένα τάλεντ σόου που μέχρι στιγμής έχει πάει άπατο, αλλά όλο αυτό δεν παύει να είναι ακόμη ένας θρίαμβος του τηλεοπτικού κυνισμού. Μήπως με τον ίδιο τρόπο δεν εκμεταλλεύεται το «Dancing with the stars» το θορυβώδες διαζύγιο του Γιάννη Λάτσιου; Δεν βρισκόμαστε σε καιρούς βαρβαρότητας, αλλά κανιβαλισμού.