Φαινόμενα

Τι απέγιναν οι σαπουνόπερες;
, Της Πόπης Διαμαντάκου diaman@dolnet.gr

Η σαπουνόπερα, από την εποχή της «Δυναστείας», μπορεί να έχασε τη λάμψη της, έχει όμως αφήσει έντονα ίχνη στην πολιτική και τα media
Ο θάνατος του Τζον Φορσάιθ (Μπλέικ Κάριγκτον) της «Δυναστείας» έγινε αφορμή να ξαναθυμηθούμε το σουξέ που είχαν τη δεκαετία του ΄80 οι σειρές του είδους. Λίγες ημέρες αργότερα έφυγε από τη ζωή και ο Κρίστοφερ Καζενόβε (Μπεν Κάριγκτον) ενισχύοντας μια αίσθηση «τέλους εποχής» Κάθε άλλο, όμως, παρά αυτό ισχύει. Κατ΄ αρχάς η σαπουνόπερα ως τηλεοπτικό είδος έχει δανείσει τη «γλώσσα» της (κυκλική εξέλιξη των ιστοριών οι οποίες δεν τελειώνουν και επανέρχονται, κοντινό πλάνο στους πρωταγωνιστές οι οποίοι γίνονται οικείοι σαν συγγενείς και αλλεπάλληλες κορυφώσεις των υποθέσεων) στην τηλεοπτική ενημέρωση. Αποτέλεσμα; Η πολιτική αλλά και η οικονομική σκηνή έχει μετατραπεί σε μια ατέλειωτη σαπουνόπερα.

Ισως αυτός είναι ένας λόγος που δεν έχουν πλέον οι σειρές του είδους το αλλοτινό λαμπερό σουξέ. Τις ξεπερνά η σαπουνοπερική αφήγηση της επικαιρότητας. Πάντως και ό,τι απέμεινε, άλλαξε αισθητική, απέκτησε χαρακτήρες που μοιάζουν πιο «οικείοι» και «καθημερινοί» και εξακολουθεί να κάνει σουξέ, αλλά πιο περιορισμένο. Εν τω μεταξύ, όμως, έχουν αλλάξει και οι συνθήκες όπως και οι ανάγκες του φιλοθεάμονος.

Για χάρη της προβολής του επεισοδίου του «Ντάλας» με τον τίτλο «Ποιος σκότωσε τον Τζέι Αρ», που έκανε παγκοσμίως τη μεγαλύτερη τηλεθέαση όλων των εποχών, είχε αναβάλει τη συνεδρίασή της η τουρκική Βουλή. Πλέον οι ειδήσεις κάθε τρεις και λίγο προσφέρουν και ένα σαπουνοπερικό θρίλερ παρόμοιου σασπένς. Και όχι μόνο. Τότε οι πρωταγωνιστές τους γίνονταν καλτ φιγούρες. Αποκορύφωμα η Αλέξις της «Δυναστείας», που λατρεύτηκε από τις γκέι κοινότητες της καλιφορνέζικης ακτής. Διόλου τυχαία, καθώς με τη σκληρή «αρσενική» συμπεριφορά της, τις τεράστιες βάτες της που συνδυάζονταν με έντονο μακιγιάζ, και τα διαρκώς υγρά και φουσκωμένα χείλη συμβόλιζε την εναλλαγή των ρόλων αρσενικού- θηλυκού.

Πλέον το τηλεοπτικό τρας προσφέρει πλήθος «νούμερων» προς αντικατάσταση κάθε αλλοτινού καλτ χαρακτήρα, έστω και αν είναι απλές καρικατούρες.

Τη δεκαετία του ΄80 η κοινωνική ανοχή ήταν το ζητούμενο, η γκέι κουλτούρα παρέμενε περιθωριακή και μόνο οι σαπουνόπερες, επειδή απευθύνονταν σε γυναικείο κοινό οπότε έδιναν έμφαση στο συναίσθημα και αμφισβητούσαν τους κανόνες της πατριαρχικής κοινωνίας, αποτελούσαν μέσο καθιέρωσης νέων κοινωνικών ηθών.

Οι Κάριγκτον και οι Γιούιν, όπως και οι Δράκοι της εγχώριας φωσκολιάδας, απλώς αντανακλούσαν τα ήθη και τους μύθους μιας άλλης κοινωνίας, μιας άλλης οικονομίας, πολύ προτού το διεθνές τραπεζικό σύστημα, οι πολυεθνικές και τα τοξικά χρηματιστηριακά προϊόντα ανακατέψουν την τράπουλα του πλούτου.

Αν υπάρχει μια ενδιαφέρουσα εξέλιξη της σαπουνόπερας αυτή αφορά το κοινό της, το οποίο από αυστηρώς γυναικείο έγινε και ανδρικό, παρότι κανένα από τα χαρακτηριστικά της δεν έχει αλλάξει. Ούτε η σπειροειδής εξέλιξη της ιστορίας, που λένε οι θεωρητικοί ότι αντανακλά ακριβώς τον γυναικείο τρόπο σκέψης, ούτε η διαρκής αμφισβήτηση των κανόνων της πατριαρχικής κοινωνίας, με κύριο παράδειγμα τον υπαινιγμό της αιμομιξίας και την ύπαρξη παιδιών εκτός γάμου. Στοιχείο που το συναντούμε στο πολύ σύγχρονο αμερικανικό «Βrothers and sisters» και στο εγχώριο «αδελφάκι» του, το παπακαλιάτειο «4».

Η αλήστου μνήμης «Εσμεράλδα» είχε σουξέ ώστε η τηλεθέαση ενός επεισοδίου της να συγκρίνεται με την τηλεοπτική εμφάνιση του τότε πρωθυπουργού (Σημίτη), σε μια από τις μνημειώδεις επιδείξεις φτηνού λαϊκισμού του εγχώριου μιντιακού τοπίου. Κάπως έτσι, όμως, έγινε η πολιτική σαπουνόπερα (για την τηλεθέαση).