Σκληρό παζάρι στην Ε.Ε. για το επιτόκιο δανεισμού

Νέο θρίλερ σχετικά με τους όρους του μηχανισμού στήριξης της Ελλάδας από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και την Ευρωπαϊκή Ενωση παίχτηκε χθες στις Βρυξέλλες, με τη Γερμανία να πρωταγωνιστεί και πάλι αρνητικά, απαιτώντας υψηλό επιτόκιο.

Η Οικονομική Επιτροπή που συζητούσε από προχθές το βράδυ τις λεπτομέρειες του μηχανισμού στήριξης είχε φτάσει χθες κοντά σε συμφωνία και η σχετική είδηση ανακούφισε τις αγορές, ενώ είχε ως αποτέλεσμα υποχώρηση των ελληνικών spreads, άνοδο των χρηματιστηρίων σε όλη την Ευρώπη και στην Αθήνα και ανάκαμψη του ευρώ κατά 1%, έναντι του δολαρίου.

Η κυβέρνηση παρότι διαβεβαίωνε ακόμη και χθες πως δεν σκοπεύει να κάνει χρήση του μηχανισμού, θεωρείται σχεδόν βέβαιο ότι θα προσφύγει σε αυτόν αφού οι αγορές δεν αφήνουν άλλη εναλλακτική, όπως φάνηκε μετά την κερδοσκοπική επίθεση στα ελληνικά ομόλογα. Αυτό που περίμεναν οι κυβερνητικοί αξιωματούχοι χθες ήταν η εξασφάλιση ευνοϊκών όρων.

Είχαν προηγηθεί ενθαρρυντικές δηλώσεις από τον πρόεδρο της Γαλλίας Νικολά Σαρκοζί και τον πρωθυπουργό της Ιταλίας Σίλβιο Μπερλουσκόνι. «Είμαστε έτοιμοι να αναλάβουμε δράση από στιγμή σε στιγμή για να έλθουμε σε βοήθεια της Ελλάδας», είπε ο κ. Σαρκοζί. Ο κ. Μπερλουσκόνι, του οποίου η χώρα αντιμετωπίζει επίσης πρόβλημα λόγω υψηλού δημοσίου χρέους, σημείωσε ότι είναι προς το συμφέρον του ευρώ να βοηθήσει την Ελλάδα, «διαφορετικά θα υπάρξουν πολύ αρνητικές επιπτώσεις για το κοινό μας νόμισμα και τις οικονομίες μας». Παράλληλα και η εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Αμέλια Τόρες είπε ότι η Ευρωπαϊκή Ενωση ειναι «έτοιμη να δράσει» παρέχοντας βοήθεια στην Ελλάδα.

Ο Πρωθυπουργός Γιώργος Παπανδρέου είχε διαδοχικές τηλεφωνικές επαφές με τον πρόεδρο της Ευρωπαϊκή Ένωσης Βαν Ρομπάι, τον πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ζοζέ Μπαρόζο, τον επικεφαλής του Εurogroup Ζαν Κλοντ Γιούνκερ και τον πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας Ζαν Κλοντ Τρισέ με τους οποίους συζήτησε τις εξελίξεις.

Το «αγκάθι». Ωστόσο, σύμφωνα με υψηλόβαθμη κυβερνητική πηγή, το «τεχνικό κείμενο» που επεξεργάστηκε η Επιτροπή αυτή δεν είχε οριστικοποιηθεί σε όλα του τα σημεία και κυρίως σε ό,τι αφορούσε το επιτόκιο, λόγω διαφωνιών της Γερμανίας. Η επικρατούσα άποψη ήταν για επιτόκιο στα επίπεδα του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου.

Το ΔΝΤ, σύμφωνα με αρμόδιες πηγές, θα δάνειζε την Ελλάδα αν του το ζητούσε με επιτόκιο περίπου 3,25%, ποσό της τάξης των 10 δισ. ευρώ. Τα επιτόκια του ΔΝΤ εξαρτώνται και από το ποσόν που δανείζεται κάθε χώρα. Η Γερμανία όμως επέμενε ότι τα επιτόκια έπρεπε να είναι κοντά σε αυτά της αγοράς.

Τελευταίες πληροφορίες από το πρακτορείο Ρόιτερς ανέφεραν ότι η Γερμανία και η Ολλανδία χαλάρωσαν την πίεσή τους για να γίνει ο δανεισμός με επιτόκια αγοράς. Ωστόσο, σύμφωνα με τους υπολογισμούς του πρακτορείου ειδήσεων, τα επιτόκια στα οποία φέρονται να συμφώνησαν ήταν 5,01%, δηλαδή υψηλότερα από του ΔΝΤ, παρότι χαμηλότερα από το 7% που επικρατούσε και χθες στην ελληνική αγορά ομολόγων.

Σε κάθε περίπτωση, δεν έχει υπάρξει ακόμη πολιτική συμφωνία, κάτι που αναμένεται να συμβεί είτε στο πλαίσιο του άτυπου Συμβουλίου Υπουργών Οικονομίας (ΕCΟFΙΝ) το ερχόμενο Σαββατοκύριακο είτε κατά τη διάρκεια των επόμενων ημερών, σύμφωνα με δηλώσεις πολιτικών αξιωματούχων της Ευρωζώνης.

Η κυβέρνηση, σύμφωνα με υψηλόβαθμο αξιωματούχο, δεν πρόκειται να ανακοινώσει καμιά απόφαση προσφυγής στον μηχανισμό αν δεν καταστεί σαφές ότι οι όροι του θα ειναι ευνοϊκοί και θα λειτουργούν αποτρεπτικά στις κερδοσκοπικές πιέσεις προς τα ελληνικά ομόλογα.

Όσον αφορά το ποσό του ενδεχόμενου δανεισμού, οι πληροφορίες ανέφεραν ότι σε πρώτη φάση θα δοθούν 20-25 δισ. ευρώ, αλλά αυτό θα αυξηθεί στη συνέχεια καθώς ο μηχανισμός θα συνεχίσει να στηρίζει την Ελλάδα και τα επόμενα χρόνια.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα αναμένεται να εισηγηθούν το ποσόν και τη διάρκεια των δανείων τις επόμενες ημέρες ανάλογα με τις χρηματοδοτικές ανάγκες της χώρας, σημείωσε αρμόδια πηγή. Οι επόμενες ημέρες θα οριστικοποιηθούν οι όροι του μηχανισμού και θα διευκρινιστεί κατά πόσον θα ζητηθούν πρόσθετα μέτρα για τη χορήγηση του δανείου από την Ευρωπαϊκή Ενωση και το ΔΝΤ. Οι πληροφορίες πάντως που υπήρχαν έως χθες ανέφεραν ότι δεν θα ζητηθούν πρόσθετα μέτρα για το 2010 αλλά για το 2011 και το 2012.


Η «άλγεβρα» του χρέους και τα παιχνίδια των κερδοσκόπων

Η δυναμική του δημόσιου χρέους της χώρας ήταν αυτή που, σύμφωνα με τους αναλυτές, έπαιξε και εξακολουθεί να παίζει καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της στάσης των αγορών. Οι αγορές δεν πείσθηκαν ότι η κυβέρνηση θα είναι σε θέση να εξυπηρετήσει τις δανειακές της ανάγκες, ιδίως λόγω της διαφαινόμενης μεγάλης πτώσης του ΑΕΠ και απαίτησαν υψηλά επιτόκια για να πάρουν το ρίσκο. Ετσι, όμως, η δυνατότητα εξυπηρέτησης των δανειακών αναγκών έγινε ακόμη πιο δύσκολη, αν όχι αδύνατη.

Συγκεκριμένα, το σενάριο του Προγράμματος Σταθερότητας και Ανάπτυξης που προβλέπει αύξηση του δημόσιου χρέους από το 113,4% του ΑΕΠ το 2009 στο 120,4% του ΑΕΠ το 2010, στο 120,6% του ΑΕΠ το 2011 και στη συνέχεια υποχώρηση στο 117,7% του ΑΕΠ το 2012 και στο 113,4% του ΑΕΠ το 2013 θεωρείται ανέφικτο, καθώς οι προβλέψεις για τον ρυθμό ανάπτυξης επιδεινώνονται. Η ίδια η κυβέρνηση που προέβλεπε στο ΠΣΑ ρυθμό ανάπτυξης-0,3% το 2010, τώρα μιλά για-2%. Στην Ευρωπαϊκή Ενωση εκτιμούν ότι θα είναι-2,5%, η Εurobank ανέφερε σε πρόσφατη έκθεσή της-2,8%, ενώ άλλοι θεωρούν ότι θα πέσει στο-5%.

Με βάση την πρόβλεψη για μείωση του ΑΕΠ κατά 2,8% το 2010 και σταδιακή ανάκαμψη από το δεύτερο εξάμηνο του 2011 και με μια μετριοπαθή εκτίμηση για επίπεδο επιτοκίων 5,2-5,3%, η έκθεση της Εurobank προβλέπει ότι το χρέος θα συνεχίσει να ανεβαίνει ώς και το 2012, οπότε και θα φτάσει το 129,1% του ΑΕΠ. Οι αγορές αμφισβητούν ακόμη και αυτό το σενάριο.

Αν ο ρυθμός ανάπτυξης υποχωρήσει σημαντικά, τότε είναι αδύνατον να δημιουργηθούν τα πρωτογενή πλεονάσματα που απαιτούνται στον προϋπολογισμό, προκειμένου να αρχίσει να μειώνεται το χρέος. Κι αυτό γιατί τα φορολογικά έσοδα μοιραία θα μειωθούν. Ουκ αν λάβοις παρά του μη έχοντος. Μάλιστα, όπως λένε οι αναλυτές, αν προσπαθήσει η κυβέρνηση να εξασφαλίσει παρ΄ όλα αυτά πρωτογενή πλεονάσματα, θα οδηγήσει σε ακόμη μεγαλύτερη ύφεση και άρα σε φαύλο κύκλο.

Οι αγορές δεν πίστεψαν ότι η Ελλάδα θα μπορέσει να εξασφαλίσει όχι τα 35 δισ. ευρώ που θα χρειασθεί για φέτος, αλλά τα 65-70 δισ. ευρώ που εκτιμούν ότι θα χρειασθεί καθένα από τα επόμενα δυο χρόνια. Τώρα, θέλουν να δουν ότι η Ευρωπαϊκή Ενωση θα τηρήσει τις υποσχέσεις της και θα της δώσει τη βοήθεια που της έχει υποσχεθεί μαζί με το ΔΝΤ. Το τελευταίο επεισόδιο του δράματος παίζεται με σκοπό να ανοίξει η Ευρώπη τα χαρτιά της σε σχέση με την Ελλάδα.

Εννοείται ότι ο παράγων κερδοσκοπία έχει συντελέσει σημαντικά στην άνοδο των spreads. Μάλιστα, χρειάσθηκε η παρέμβαση της Τραπέζης της Ελλάδος την περασμένη Πέμπτη προκειμένου να περιοριστεί το λεγόμενο short selling, με βάση το οποίο επενδυτές πωλούν ομόλογα που δεν διαθέτουν για να ρίξουν τις τιμές και να τα αγοράσουν μετά φθηνότερα. Η Τράπεζα της Ελλάδος με την απόφασή της επέβαλε να παραδίδονται τα ομόλογα στον αγοραστή μέσα σε τρεις μέρες. Ετσι, αν δεν τα διαθέτουν, πρέπει οπωσδήποτε να τα αγοράζουν επί τόπου.

Οι αγορές δεν πίστεψαν ότι η Ελλάδα θα μπορέσει να συγκεντρώσει τα 70 δισ. ευρώ που εκτιμούν ότι θα χρειασθεί

Ράλι παρά την καμπάνα από τη Fitch

Ράλι 3,4% έκανε ο Γενικός Δείκτης στο Χρηματιστήριο Αθηνών, όπου οι τράπεζες έκαναν άλμα 7% με την προσδοκία ότι υπάρχει συμφωνία στους κόλπους της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τους όρους πιθανού δανεισμού της Ελλάδας. Άνοδο πραγματοποίησε και το ευρώ που σκαρφάλωσε σε 1,346 δολ., ενώ κέρδη που ξεπέρασαν το 1% κατέγραψαν οι ευρωπαϊκές αγορές. Τα χρηματιστήρια στο Λονδίνο, το Παρίσι και τη Φρανκφούρτη σημείωσαν άνοδο από 1% έως 1,8% καθώς οι επενδυτές προσδοκούσαν τη χορήγηση διεθνούς βοήθειας στην Ελλάδα.

Πτωτικά κινήθηκε άλλωστε η διαφορά των επιτοκίων μεταξύ των 10ετών ελληνικών κρατικών ομολόγων και των γερμανικών που αντικατοπτρίζει το κόστος δανεισμού της Ελλάδας (spread), καθώς από τα επίπεδα ρεκόρ των 456 μονάδων βάσης υποχώρησαν κάτω από τις 400 μονάδες βάσης.

Η διπλή υποβάθμιση από τη Fitch πάντως εξακολούθησε να προκαλεί νευρικότητα στην αγορά και δεν επέτρεψε μεγαλύτερη αποκλιμάκωση των spreads. Ο διεθνής οίκος υποβάθμισε την πιστοληπτική ικανότητα της χώρας μας από το ΒΒΒ+ στο ΒΒΒ- διατηρώντας αρνητικές τις προοπτικές (outlook). Οπως αναφέρει στη σχετική ανακοίνωση η Fitch, η υποβάθμιση αυτή οφείλεται στην επιδείνωση των δημοσιονομικών προβλημάτων και αντικατοπτρίζει την αβεβαιότητα που εξακολουθεί να υφίσταται για τη στρατηγική χρηματοδότησης της ελληνικής κυβέρνησης στο πλαίσιο της αυξημένης μεταβλητότητας στις αγορές κεφαλαίου.

Επίσης η Fitch επιβεβαίωσε την αξιολόγηση των τραπεζικών καταθέσεων σε συνάλλαγμα (country ceiling) σε «ΑΑΑ» και τη βραχυπρόθεσμη αξιολόγηση ΙDR σε «F2». Έλλειμμα σοκ στη Βουλγαρία.

Φρένο- προσωρινά τουλάχιστον- στα σχέδια της Βουλγαρίας να μπει στην ευρωζώνη βάζει η αναθεώρηση σοκ στο έλλειμμα της χώρας, αφού η νέα κυβέρνηση ανακάλυψε ότι τα μέχρι σήμερα στοιχεία ήταν πλασματικά.

Ο πρωθυπουργός Β. Βorisov ανακοίνωσε ότι το έλλειμμα για το 2009 ανήλθε σε 3,7% του ΑΕΠ. Το έλλειμμα εμφανιζόταν να είναι μόλις 1,9% του ΑΕΠ, αλλά δεν είχαν περιληφθεί δαπάνες που αφορούσαν μεταξύ των άλλων εξοπλιστικά προγράμματα, συμβόλαια για τηλεπικοινωνίες και κατασκευές.


«Δεν θα προσφύγουμε»

«ΗΕλλάδα δεν σκοπεύει να κάνει χρήση του μηχανισμού στήριξης», επέμεινε και χθες ο υπουργός Οικονομικών κ. Γ. Παπακωνσταντίνου, μετά τη συνάντησή του με τον Πρωθυπουργό.

Ωστόσο, μίλησε για συγκεκριμενοποίηση του μηχανισμού, που γίνεται τις τελευταίες ημέρες. Εξάλλου, ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας κ. Ζαν Κλοντ Τρισέ είπε ότι η Ελλάδα αυτή τη στιγμή δεν χρειάζεται βοήθεια. «Αυτή τη χρονική στιγμή δεν νομίζω ότι ο μηχανισμός είναι απαραίτητος», δήλωσε σε συνέντευξή του στην ιταλική εφημερίδα «Ιl Sole 24 Οre».


Το ΔΝΤ ετοιμάζεται για το ελληνικό «πείραμα»

Πολύ πιο απλή είναι η διαδικασία υποβολής αιτήματος στο ΔΝΤ, η οποία θα πρέπει και να προηγηθεί της ευρωπαϊκής διαδικασίας.

Μολονότι στο Ταμείο υπάρχει διαδικασία ψηφοφορίας όπου μετέχουν όλες οι χώρες- μέλη, τόσο ο επικεφαλής του Ντομινίκ ΣτροςΚαν όσο και οι αξιωματούχοι του έχουν ξεκαθαρίσει πως το Ταμείο είναι έτοιμο ανά πάσα στιγμή να συνδράμει την Ελλάδα.

Μάλιστα, σύμφωνα με πληροφορίες, η ηγεσία του ΔΝΤ επιθυμεί διακαώς να παρέμβει στην Ελλάδα για μια σειρά από λόγους: ο ένας έχει να κάνει, φυσικά, με τον ίδιο τον κ. Στρος- Καν. Γάλλος και σοσιαλιστής, δεν έχει κρύψει τη φιλοδοξία του να κατέλθει υποψήφιος στις προεδρικές εκλογές της Γαλλίας το 2012- και να αντιμετωπίσει τον Νικολά Σαρκοζί. Ο δεύτερος λόγος που το Ταμείο επιθυμεί την εμπλοκή του στην Ελλάδα είναι ότι χρειάζεται μια επιτυχημένη παρέμβαση- και η χώρα μας προσφέρεται. Το τελευταίο διάστημα, το ΔΝΤ κατηγορείται πως όπου έχει παρέμβει δεν τα έχει καταφέρει καλά, έχει οδηγήσει χώρες σε ύφεση και πλήθος ανθρώπων σε φτώχεια.

Χρειάζεται, λοιπόν, όπως λένε στην Ουάσιγκτον, μια επικοινωνιακά επιτυχημένη ιστορία (success story). Γι΄ αυτό, εξάλλου, και το «πακέτο» που πλασάρει στην ελληνική κυβέρνηση παρουσιάζεται ως πολύ ελκυστικό- του τύπου δεν χρειάζονται πρόσθετα δημοσιονομικά μέτρα, μόνο διαρθρωτικές αλλαγές και αποτελεσματικότητα στους μηχανισμούς ελέγχου και είσπραξης κ.λπ.

Ο τρίτος λόγος είναι ίσως ο πιο σοβαρός: οι μελέτες που έχουν κάνει οι επιστήμονες του ΔΝΤ έχουν καταλήξει σε… κόκκινο συναγερμό όσον αφορά τη διόγκωση του δημόσιου χρέους στις ανεπτυγμένες οικονομίες- μεταξύ των οποίων είναι και η Ελλάδα. Και το Ταμείο προειδοποιεί πως εάν δεν ακολουθηθούν συγκεκριμένες, σφιχτές και με διάρκεια πολιτικές για τη μείωση του χρέους, ενδέχεται να υπάρξει μια νέα οικονομική κρίση, πολύ πιο σοβαρή από την προηγούμενη, διότι αυτήν τη φορά δεν θα χρεοκοπούν τράπεζες, αλλά κράτη- κι αυτά ποιος θα βρεθεί να τα σώσει; Στο πλαίσιο αυτό, η Ελλάδα προσφέρεται ως ένα καλό «πειραματόζωο» για την εφαρμογή αυτών των πολιτικών, ένα παράδειγμα για το τι πρέπει να κάνουν και οι άλλες ανεπτυγμένες χώρες με στόχο τη μείωση του δημόσιου χρέους τους στα επίπεδα πριν από την κρίση τουλάχιστον, δηλαδή κάπου 60% του ΑΕΠ τους.


ΤΑ ΜΕΤΡΑ ΠΟΥ ΖΗΤΑ ΤΟ ΤΑΜΕΙΟ

Για την περίπτωση της Ελλάδας, το ΔΝΤ αναμένεται να ζητήσει:

Δραστική μείωση των δημοσίων δαπανών (σ.σ.: η κυβέρνηση το έχει ήδη πράξει) κυρίως μέσω της μείωσης του μισθολογικού κόστους.

Εκτεταμένο πρόγραμμα ιδιωτικοποιήσεων. Διεύρυνση της φορολογικής βάσης (σ.σ.: η κυβέρνηση το επιχειρεί με το νέο Φορολογικό).

Απελευθέρωση της αγοράς υπηρεσιών και αγαθών.

Απελευθέρωση της αγοράς εργασίας.

Αναμόρφωση του Ασφαλιστικού ώστε να αυξηθεί ο μέσος όρος εξόδου από την αγορά εργασίας κατά 3 χρόνια, μείωση των συντάξεων κατά μέσο όρο 23,5%, αύξηση των εισφορών 2,5%3,0%.

Αναμόρφωση του συστήματος υγείας. Κατάργηση των επιδοτήσεων στην ενέργεια.

Προστασία των φτωχών και ανέργων, ώστε να αποφευχθούν και οι κοινωνικές εντάσεις.

Ελεγχο της τήρησης των στόχων από ανεξάρτητες οικονομικές υπηρεσίες.

Αναδιάρθρωση τμήματος του δημόσιου χρέους έτσι ώστε να επιμηκυνθεί στον χρόνο.