Ο «άγνωστος» που μας σημάδεψε

Ο «άγνωστος» αρχιτέκτονας 500 νεοκλασικών κτιρίων της Ελλάδας αποκαλύπτεται μέσα από το αρχείο του στην Εθνική Πινακοθήκη
Είναι ο αρχιτέκτονας που πλημμύρισε την Αθήνα με τις δημιουργίες του και της έδωσε ευρωπαϊκό αέρα. Ο «ποιητής του νεοκλασικισμού» που άφησε το στίγμα του σε πολλές διαφορετικές γωνιές της Ελλάδας μέσα από 500 και πλέον κτίρια. Ο πρώτος που ανέσκαψε την Τροία και το Παναθηναϊκό Στάδιο.

Είναι ο Σάξονας (και ουχί Βαυαρός) Ερνέστος Τσίλερ, ο αρχιτέκτονας που βρέθηκε με αφορμή μια επιστολή του δασκάλου του Θεόφιλου Χάνσεν στην Ελλάδα του 1861 για να επιβλέψει την ανέγερση της Ακαδημίας και αναδείχθηκε σε έναν από τους πιο δραστήριους αρχιτέκτονες στη μικρή τότε πρωτεύουσα.

Αυτός ο «πολυπράγμων οικουμενικός καλλιτέχνης», που έχει υπογράψει- ανάμεσα σε άλλα- τα σχέδια του Προεδρικού Μεγάρου, του Εθνικού Θεάτρου, του υπουργείου Εξωτερικών, της Σχολής Ευελπίδων, του Μεγάρου Μελά, του Ιλίου Μελάθρου, του Μεγάρου Σταθάτου, του Δημαρχείου Ερμούπολης, του Θεάτρου Απόλλων στην Πάτρα, του Προξενείου της Θεσσαλονίκης συστήνεται ουσιαστικά για πρώτη φορά συνολικά στο κοινό μέσα από μια εντυπωσιακή και διαφωτιστική έκθεση.

Για να μπει ο επισκέπτης στον κόσμο του Τσίλερ, θα πρέπει να μπει στα κτίριά του, τα οποία «μεταφέρθηκαν» μέσα από μεγεθυσμένα σχέδια στις αίθουσες της Πινακοθήκης. Πίσω από το επιβλητικό κτίριο Μελά που μας υποδέχεται ή το Ιλίου Μέλαθρον που βρίσκεται στην ίδια εικονική πλατεία με το πάλαι ποτέ Δημοτικό Θέατρο της Αθήνας (στον κάτω όροφο της Πινακοθήκης) κρύβονται επιστολές και προσωπικά έγγραφα του Τσίλερ, σχέδια για την εσωτερική διακόσμηση των κτιρίων- έργων τέχνης, εικόνες κτιρίων της Αθήνας που συνάντησε όταν έφτασε στην Ελλάδα, αλλά και αρχιτεκτονικές προτάσεις του που δεν υλοποιήθηκαν μαζί με μελέτες του για τα χρώματα στα αρχαία μνημεία. Την επιμέλεια της έκθεσης υπογράφει η ιστορικός τέχνης δρ. Μαριλένας Κασιμάτη και τον σχεδιασμό ο αρχιτέκτονας Βασίλης Κολώνας.

Τα αγόρασαν με το… κιλό
Σε στοίβες αγοράστηκαν τα 400 και πλέον σχέδια και ντοκουμέντα του Ερνέστου Τσίλερ το 1961 από τον προνοητικό τότε διευθυντή της Εθνικής Πινακοθήκης Μαρίνο Καλλιγά (στον οποίο είναι αφιερωμένη η έκθεση) έναντι του ευτελούς ποσού των 20.000 δρχ., τα οποία αποτελούν τον κορμό της αφιερωματικής έκθεσης που συνδέει την «Ελλάδα με τη Γερμανία, χώρα καταγωγής του Τσίλερ, τη Δανία, πατρίδα του δασκάλου του Θεόφιλου Χάνσεν, και την Αυστρία, τόπο δράσης του Χάνσεν», όπως τονίζει η διευθύντρια της Εθνικής Πινακοθήκης Μαρίνα Λαμπράκη- Πλάκα.

ΙΝFΟ

Έκθεση «Ερνέστος Τσίλερ, αρχιτέκτων, 1837-1923» στην Εθνική Πινακοθήκη (Βασ. Κωνσταντίνου 50). Έως 29 Αυγούστου.

Ξενοδοχεία «Μέγας Αλέξανδρος» και «Μπάγκειον»
●Το «Μέγας Αλέξανδρος» χτίστηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1880 ως κατοικία του εθνικού ευεργέτη Ιωάννου Μπάγκα ●Το 1895 ο Μπάγκας πεθαίνει. Όσο βρισκόταν στη ζωή όμως είχε δωρίσει την περιουσία του στο κράτος που μετέτρεψε το κτίριο σε ξενοδοχείο ●Το «Μπάγκειον» χτίστηκε αργότερα σε οικόπεδο που αγόρασε μετά τον θάνατο του ευεργέτη η Μπάγκειος Επιτροπή, που διαχειριζόταν το κληροδότημα.

Σχεδιάστηκε εξαρχής ως ξενοδοχείο ●Αν και φαίνονται ίδια, έχουν διαφορές.

Τα πλαίσια των ανοιγμάτων του «Μπάγκειου» στον πρώτο όροφο έχουν οριζόντια γείσα και στον δεύτερο αετωματικά. Στο «Μέγας Αλέξανδρος» συμβαίνει το αντίστροφο Αρχικά υπήρχαν κεραμικά αγάλματα στη στέψη και των δύο κτιρίων.

Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων
●Το 1886 ο εθνικός ευεργέτης Γεώργιος Αβέρωφ προσέφερε χρήματα για ανέγερση σχολής στην Αθήνα ●Προηγουμένως στεγαζόταν στο Ναύπλιο, την Αίγινα και τον Πειραιά ●Ο Τσίλερ σχεδίασε 12 κτίρια, αλλά σε πρώτη φάση χτίστηκαν τα οκτώ ●Θεμελιώθηκε το 1889 και ολοκληρώθηκε το 1904 ●Ειρωνεία της Ιστορίας: ένα από τα μεγάλα πλάνα του Τσίλερ που τον απασχόλησαν επί 20 χρόνια (1832-1912) δεν υλοποιήθηκε. Κάποια σχέδιά του κρίθηκαν ως απαράδεκτα, με σφάλματα και ελλείψεις. Ωστόσο το Συμβούλιο της Επικρατείας και ο Άρειος Πάγος για πολλές δεκαετίες φιλοξενήθηκαν στο Ιλίου Μέλαθρον, ενώ σήμερα τα δικαστήρια στεγάζονται στην πρώην Σχολή Ευελπίδων- και τα δύο έργα Τσίλερ Δημοτικό Θέατρο Αθήνας
●Άρχισε να χτίζεται το 1873 σε δημοτικό οικόπεδο της τότε Πλατείας Λαού (σήμερα Κοτζιά)

●Σταμάτησε έναν χρόνο αργότερα λόγω οικονομικής κρίσης που προκάλεσαν τα Λαυρεωτικά ●Είχε προϋπολογισμό 550.000 δρχ.

●Το κτίριο αποφάσισε να ολοκληρώσει ο Ανδρέας Συγγρός το 1887, γι΄ αυτό και ονομάστηκε Θέατρο Συγγρού ●Ο Τσίλερ κινδύνευσε να χάσει το έργο δύο φορές από Γάλλους αρχιτέκτονες, αλλά τελικά προτιμήθηκε η πρότασή του ως πιο οικονομική ●Είχε σοβαρές ελλείψεις, όπως έλεγε ο ίδιος ο Τσίλερ, λόγω της έλλειψης χρημάτων: ξεπερασμένη σκηνική τεχνολογία, έλλειψη κεντρικής θέρμανσης, μίζερη είσοδο. Χωρούσε όμως 1.500 θεατές και είχε καλή ακουστική ●Εγκαινιάστηκε το 1888 και κατεδαφίστηκε το 1940 με απόφαση του δήμου.