[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Γερμανικός καθρέφτης

Έρχονται κάποιες στιγμές που οι λαοί αναμετρώνται με τον εαυτό τους. Οι περισσότεροι καταλαβαίνουμε ότι αυτή η στιγμή ήρθε για μας. Μας έτειναν έναν καθρέφτη που δεν μπορούσαμε να αποφύγουμε και τώρα πρέπει να αποφασίσουμε αν το πρόσωπο που βλέπουμε πρέπει να το πολεμήσουμε ή να το υπερασπιστούμε. Ή, όπως πιστεύω, να το υπερασπιστούμε αλλάζοντας όχι τα χαρακτηριστικά αλλά τη φυσιογνωμία του.

Από όλη τη φαινομενικά ανώφελη αλλά δυνητικά διδακτική «κόντρα» με τους Γερμανούς σε πολλούς μένει μια αίσθηση πικρίας, ακόμα και αδικίας. Η γερμανική κυβέρνηση μας φέρεται σκληρά- και επειδή είναι η ισχυρότερη στην Ευρώπη συμπαρασύρει και την ευρωπαϊκή αλληλεγγύη-, ο γερμανικός λαός δεν δείχνει καμία κατανόηση, ο γερμανικός Τύπος ξεπερνά το όριο της λογικής και του καλού γούστου κι όλοι μαζί «ξεχνούν» τις ευθύνες που έχουν οι εταίροι μας- με πρώτη τη Γερμανία- στη διαμόρφωση της «ελληνικής τραγωδίας» (που δεν είναι μόνο ελληνική και δεν είναι ασφαλώς «τραγωδία» υπό την αρχαιοελληνική έννοια). Είμαστε, άραγε, πράγματι μια χώρα τεμπέληδων και ζαβολιάρηδων που καλοπερνάνε εις βάρος των εταίρων τους, λένε ψέματα για να μην τους καταλάβουν και, όταν τους καταλάβουν, ζητούν προστασία και συμπόνια; Φυσικά όχι: όπως κάθε καρικατούρα, αυτή η εικόνα περιέχει περισσότερο ψέμα από ό,τι αλήθεια. Θα μπορούσε όμως- θα τολμούσα να πω «θα έπρεπε», υπό την κατά τον Ελευθέριο Βενιζέλο ταύτιση του πρέποντος με το «εθνικώς συμφέρον»- αυτή η καρικατούρα αντί να μας πικράνει, να μας πεισμώσει. Αντί να μας οδηγήσει σε αμφίβολης αισθητικής φραστικές αντιπαραθέσεις και ολοφάνερα άστοχες απόπειρες ιστορικών συμψηφισμών, να χρησιμεύσει ως εφαλτήριο για δύο χρησιμότατες συλλογικές κινήσεις: την άσκηση δίκαιης αυτοκριτικής αλλά και- ακόμα περισσότερο κι ακόμα εντονότερα- τη χάραξη μιας διαφορετικής πορείας.

Η αυτοκριτική χρειάζεται αλλά δεν πρέπει να σταματήσει στη συμπτωματολογία και τον αυτο-οικτιρμό. Μπροστά, αυτή είναι η κρίσιμη λέξη για την Ελλάδα σήμερα. Ο καθρέφτης που βάζουν μπρος στα μάτια μας οι Γερμανοί- αλλά και οι άλλοι εταίροι μας, ακόμα και εκείνοι που μας «συμπαθούν» περισσότερο- δείχνει έλλειψη οργάνωσης, υποδομών, πρόνοιας για το μέλλον, ακόμα και αίσθησης συλλογικού συμφέροντος. Θα μπορούσαμε μόνοι μας να προσθέσουμε την πνευματική μας νωχέλεια έως απόσυρση, τον λειψό και σε λάθος βάσεις έλεγχο της κοινωνίας επί του πολιτικού συστήματος, τη διαρκή μετακύλιση των ευθυνών στους άλλους, την τεράστια, σε όλα τα επίπεδα, απόσταση μεταξύ λόγων και πράξεων. Θα ήταν όμως λάθος να μη συνυπολογίσουμε και τα θετικά μέχρι στιγμής δείγματα μέσα από την κρίση: τη μεγάλη εργατικότητα της κυβέρνησης, την πολύ σοβαρή παρουσία της ηγεσίας της χώρας στο εξωτερικό, την αποφυγή του πανικού (που ελπίζω ότι δεν είναι έλλειψη συνείδησης) από την πλειοψηφία της πολιτικής τάξης και της κοινωνίας, την ψύχραιμη στάση απέναντι στις γερμανικές «προκλήσεις», τους δηλωτικούς σοβαρότητας λόγους ικανής μερίδας της επιχειρηματικής τάξης.

Φυσικά τα κατ΄ ιδίαν μέτρα είναι αυτά που καίνε τούτη τη στιγμή τους πολίτες. Όμως, η έστω παραμορφωμένη «γερμανική» εικόνα μας θυμίζει ότι ο αγώνας είναι πιο ευρύς. Απαιτεί- από σήμερα αλλά και διαρκώς στη συνέχεια – δουλειά, άνοιγμα και όχι κλείσιμο των οριζόντων, ιδίως των αναπτυξιακών. Ειδικά για την Ευρώπη, ακόμα και αν μας «πληγώνει», η ορθολογική στάση είναι η συμμετοχή και όχι η απόσυρση: η γενική πολιτική αδυναμία της μπορεί να αποβεί πλεονέκτημα για μια σοβαρή «μικρή» χώρα, όπως δείχνει η εμπειρία της διακυβέρνησης Σημίτη. Άλλο το ανέφικτο- να ζητάμε άμεση και εύκολα αποδεκτή έξοδο από την κρίση- και άλλο το αναγκαίο – να μη μείνουμε μόνο στην έξοδο, αλλά να δουλέψουμε για μια συλλογική διέξοδο.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος, μέλος του Εθνικού Συμβουλίου του ΠΑΣΟΚ

Η ΑΛΛΑΓΗ

Να υπερασπιστούμε το πρόσωπο της Ελλάδας αλλάζοντας όχι τα χαρακτηριστικά αλλά τη φυσιογνωμία του