[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Βιωσιμότητα και τρακτέρ

Τι θέλουν οι αγρότες; Εγγυημένες τιμές. Τι θέλουν οι καταναλωτές; Εξασφάλιση της ποιότητας και επάρκεια τροφίμων. Τι θέλουν οι αγορές; Καθιέρωση κανόνων υγιούς ανταγωνισμού. Τι προτάσσει η περιβαλλοντική προστασία; Μείωση των χημικών εισροών και ενίσχυση των αγροπεριβαλλοντικών πρακτικών. Τι επιβάλλει το δίκαιο εμπόριο; Σταμάτημα της εκμετάλλευσης του Τρίτου Κόσμου (ντάμπινγκ) υπό το πρόσχημα της παγκοσμιοποίησης.

Η εξίσωση δύσκολη. Όμως δεν θα τη λύσουν ούτε τα τρακτέρ ούτε η συνέχιση των επιδοτήσεων. Για τον απλούστατο λόγο ότι το καθεστώς του προστατευτισμού της ευρωπαϊκής γεωργίας βαίνει προς το τέλος του και, κατά τα φαινόμενα, σε λίγο δεν θα υπάρχουν λεφτά ούτε για τρακτέρ. Ουδείς βέβαια ισχυρίζεται ότι μπορεί να υπάρξει γεωργία χωρίς στήριξη. Όπως δεν μπορεί να υπάρξει τεχνολογική ανάπτυξη, επενδύσεις κ.λπ. χωρίς επιπλέον κίνητρα, πέραν δηλαδή αυτών που προσφέρει η αγορά. Όμως κανείς δεν υποστήριξε ότι θα πρέπει να ενισχύονται από τον κρατικό προϋπολογισμό οι μικρομεσαίοι ξενοδόχοι επειδή υπάρχει κάμψη στον τουρισμό. Η συνταγή είναι μία: σύνδεση των ενισχύσεων με την καινοτομία, την παραγωγικότητα, την ποιότητα και τις πιστοποιήσεις. Επίσης δεν χρειάζεται να ανακαλύψουμε τον τροχό. Αφού δεν είμαστε σε θέση να συνεννοηθούμε μεταξύ μας, ας αντιγράψουμε αυτούς που προηγήθηκαν. Για παράδειγμα τη Σουηδία. Υπάρχουν 91.000 αγροκτήματα, όμως οι κατά κύριο επάγγελμα αγρότες δεν ξεπερνούν τους 30.000. Πολλοί μάλιστα συνδυάζουν τη γεωργική εργασία με άλλες ασχολίες, όπως η δασοπονία. Ένας ασυνήθιστα μεγάλος αριθμός αγροτών στη Σουηδία εμπλέκεται απευθείας στην επεξεργασία και τη μεταποίηση των αγροτικών προϊόντων, μέσα από συνεταιριστικές επιχειρήσεις. Οι δομές αυτές άλλωστε σχετίζονται σε μεγάλο βαθμό με το πρασίνισμα της σουηδικής γεωργίας: η περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση ευνοήθηκε σε μεγάλο βαθμό από τη στενή σχέση και τον διαρκή διάλογο ανάμεσα στους αγρότες και τους καταναλωτές.

Βέβαια, η Σουηδία δεν απέφυγε τον εκσυγχρονισμό που ενέσκηψε μετά τον πόλεμο στη Ευρώπη και σε μεγάλο βαθμό υιοθέτησε τις μεθόδους της χημικής και βιομηχανοποιημένης γεωργίας. Όμως, μια επιδημία σαλμονέλας που έπληξε τη χώρα το 1972 με 100 αναπάντεχα θύματα σήμανε συναγερμό και κλόνισε την εμπιστοσύνη του κοινού απέναντι στο κυρίαρχο αγροτοδιατροφικό σύστημα. Η κρίση έδωσε το σύνθημα για μια ριζική στροφή στην παραγωγή και έθεσε τις βάσεις για την οικολογικότερη γεωργία στον σύγχρονο κόσμο. Το πρώτο βήμα ήταν μια τεράστια εκστρατεία για την εξάλειψη των μικροβιακών επιμολύνσεων στα κτηνοτροφικά προϊόντα και οι έλεγχοι επεκτάθηκαν σε 2.300 διαφορετικά είδη βακτηριδίων, αντί των δύο ή τριών που ήταν ο κανόνας στις περισσότερες χώρες. Το 1990 το ποσοστό επιμόλυνσης στα πουλερικά έπεσε στο 0,5%- ένα από τα χαμηλότερα στον κόσμο.

Το 1972 άρχισε το πρώτο πρόγραμμα για τη μείωση των φυτοφαρμάκων και των χημικών λιπασμάτων με παράλληλη προώθηση μεθόδων βιολογικής καταπολέμησης. Οι συντονισμένες προσπάθειες κυβέρνησης και αγροτών, που μεταξύ άλλων περιελάμβαναν την εναλλαγή στις καλλιέργειες, φορολογικά μέτρα, ανάπτυξη της έρευνας για εναλλακτικές γεωργικές πρακτικές και τη χρήση φυσικών βελτιωτικών του εδάφους, οδήγησαν σε μια θεαματική μείωση των χημικών εισροών (75% για τα φυτοφάρμακα και 80% για τα λιπάσματα με στοιχεία του 1985). Το 1995 η κυβέρνηση εξήγγειλε ένα ευρύ πρόγραμμα αγροπεριβαλλοντικών μέτρων με κύριους άξονες τη διατήρηση του αγροτικού τοπίου, την υποστήριξη της εκτατικής κτηνοτροφίας στα οριακά εδάφη, την αποκατάσταση και προστασία των περιβαλλοντικά κρίσιμων περιοχών (π.χ. περιοχών με υψηλή νιτρορρύπανση), την προώθηση της βιολογικής γεωργίας. Τα μέτρα αυτά ενισχύθηκαν και από τους οργανισμούς των αγροτών, οι οποίοι μεταξύ άλλων ανέλαβαν και τα προγράμματα κατάρτισης και αυτοελέγχων (audit). Με ένα παράλληλο πρόγραμμα καταργήθηκε η χρήση αντιβιοτικών στα ζώα, που χορηγούνται πλέον μόνο στα άρρωστα εξ αυτών και μόνο με κτηνιατρική συνταγή. Σήμερα, το σουηδικό παράδειγμα αναφέρεται όχι μόνο για τις υψηλές περιβαλλοντικές του επιδόσεις, αλλά και για τις επιτυχίες του στις διεθνείς αγορές. Το ελληνικό παράδειγμα θα μείνει στην ιστορία ως μια αποτυχία του συστήματος μεταφοράς πόρων για τη σύγκλιση και ως μια διαρκής διαμαρτυρία απέναντι σε έναν αλλότριο και εν πολλοίς φαντασιακό αντίπαλο. Αυτόν από τον οποίο μονίμως εξαιρούμε τον κακό μας εαυτό.

Η ΣΥΝΤΑΓΗ

Η συνταγή είναι μία: σύνδεση των ενισχύσεων με την καινοτομία, την παραγωγικότητα, την ποιότητα και τις πιστοποιήσεις

Ο Ηλίας Ευθυμιόπουλος είναι πρώην υφυπουργός.