[ 20 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ] Μόνο η άριστη έρευνα είναι και χρήσιμη

Καθηγητής Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου, πρώην γενικός διευθυντής Έρευνας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ο κ. Μητσός είναι επιφορτισμένος με το δύσκολο έργο της αναβάθμισης της ελληνικής έρευνας. Τα χρήματα υπάρχουν, υποστηρίζει, και εντός του έτους θα ψηφιστεί και ο νέος νόμος.
Όπως δηλώνει, «μόνο η άριστη έρευνα είναι και χρήσιμη», είναι το κλειδί για τη χρηματοδότηση αλλά και τον επαναπατρισμό επιστημόνων.

Ποιο σκοπό εξυπηρετεί η μεταφορά της Γενικής Γραμματείας Έρευνας και Τεχνολογίας στο υπουργείο Παιδείας;

Η έρευνα ως παραγωγή γνώσης, η μετάδοσή της μέσω της εκπαίδευσης, η μετατροπή της σε καινοτομία και η διάχυσή της στην κοινωνία αποτελούν ενιαίο σύνολο και απαιτούν τη λειτουργική ενοποίηση της πολιτικής.

Γιατί στείλατε βιογραφικό;
Δεν ξέρω πόσο ρομαντικό ακούγεται, αλλά η συστράτευση όλων όσοι μπορούν να βοηθήσουν αποτελεί μονόδρομο.

Η κύρια προτεραιότητά σας;
Η ανάκτηση της χαμένης εμπιστοσύνης της κοινωνίας προς την έρευνα και μαζί της εμπιστοσύνης και της ευθύνης του ερευνητή προς την κοινωνία και την Πολιτεία.

Τα τρία σοβαρότερα προβλήματα της ελληνικής έρευνας;

Ανυπαρξία στρατηγικής και σχεδιασμού, έλλειψη πόρων, ανορθολογική δομή. Και το παράδοξο που συνεχίζεται: άριστες μονάδες σε συνολικά μέτριο και μίζερο περιβάλλον.

Οι λύσεις;
Διαφάνεια και εξορθολογισμός στη χρηματοδότηση. Χάραξη συνολικού σχεδιασμού και πολυετούς προγράμματος έρευνας. Ένα σύστημα που ανταμείβει τους αριστείς. Μόνο η άριστη έρευνα είναι και χρήσιμη.

Θα επιτευχθεί ο στόχος του 2% του ΑΕΠ για την έρευνα όταν το έλλειμμα αγγίζει το 12,7%;

Είναι στόχος τετραετίας. Η έξοδος από την κρίση θα σηματοδοτήσει και τη μεταβολή στη σύνθεση των δημοσίων δαπανών, από τις καταναλωτικές προς εκείνες που αυξάνουν την παραγωγικότητα- κατ΄ εξοχήν λοιπόν την παραγωγή γνώσης.

Πώς θα βρεθούν τα χρήματα για την αύξηση κονδυλίων για την έρευνα;

Άμεσα υπάρχουν οι πόροι του ΕΣΠΑ. Απίθανες και αδιανόητες οι μέχρι τώρα καθυστερήσεις.

Θα δημιουργηθεί χρηματοδοτικός οργανισμός για την έρευνα;
Η δημόσια χρηματοδότηση θα γίνεται στη βάση εθνικού σχεδιασμού, με μηχανισμούς που εγγυώνται την αξιοκρατία. Το στοίχημα είναι πώς ο άνωθεν σχεδιασμός δεν θα αποκλείει τη δυνατότητα ενίσχυσης της πρωτοβουλίας «από τα κάτω».

Η ιδιωτική χρηματοδότηση ενέχει τον κίνδυνο της χειραγώγησης της έρευνας. Πώς θα τον αποφύγετε;

Είναι θετικό ο ιδιωτικός τομέας να βλέπει οφέλη στην έρευνα και ο ερευνητικός τομέας να ανταποκρίνεται στις ανάγκες του. Όπως είναι απαραίτητο να ανταποκρίνεται και στις ανάγκες του Δημοσίου, ως παραγωγού δημόσιων αγαθών.

Αρνητικό είναι όταν η έρευνα περιορίζεται ασφυκτικά από τις ανάγκες της ζήτησης.

Πού θα λογοδοτούν τα ερευνητικά κέντρα για τα κονδύλια που θα λαμβάνουν;

Στην κοινωνία και την Πολιτεία που καλείται να την εκφράσει. Λογοδοσία δεν σημαίνει απλώς λογιστικός έλεγχος. Θα καλείσαι να αποδείξεις τι πέτυχες. Αυτό θα ισχύει για τα δημόσια ερευνητικά κέντρα και τα πανεπιστήμια.

Οι τομείς στους οποίους πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στην επιστημονική και τεχνολογική πολιτική;

Οι τομείς που συναποτελούν το καινούργιο αναπτυξιακό μοντέλο, της πράσινης ανάπτυξης. Περιλαμβάνουν προφανείς ερευνητικούς χώρους όπως π.χ. σχετικά με τις καθαρές μορφές ενέργειας, αλλά και λησμονημένους όπως αυτοί των Ανθρωπιστικών Επιστημών.

Η ενίσχυση της έρευνας αρκεί για να λυθούν τα αναπτυξιακά προβλήματα;

Όχι βέβαια. Η έμφαση και η ενίσχυση της γνώσης αποτελεί πάντως αναγκαία συνθήκη.

Υπάρχει καινοτομία στις ελληνικές επιχειρήσεις;

Ασφαλώς. Όχι όμως γενικευμένα και επαρκώς.

Πότε θα δούμε τις πρώτες νομοθετικές ρυθμίσεις;

Ο νόμος για την έρευνα της προηγούμενης κυβέρνησης δεν μπορεί να εφαρμοστεί. Η σημερινή κυβέρνηση δεσμεύτηκε ότι κατά τη διάρκεια του 2010 θα υπάρξει καινούργιος, ο οποίος θα εκφράζει τον ενοποιημένο πλέον χώρο έρευνας, θα αντικατοπτρίζει την ανάγκη εθνικού μακρόπνοου σχεδίου και θα είναι προϊόν ευρύτατης διαβούλευσης με τον ερευνητικό κόσμο και την κοινωνία.

Παρά τους ασφυκτικούς χρόνους, καθυστέρησε ο διορισμός των γενικών γραμματέων. Οι επιπτώσεις;

Ασφαλώς κακή η καθυστέρηση, χειρότερη όμως η εσφαλμένη επιλογή ανθρώπων.

Πόσο έχει επιβαρυνθεί η γενική γραμματεία που αναλάβατε από την καθυστέρηση της τοποθέτησής σας;

Κάθε ημέρα αδράνειας έχει κόστος.

Πού υστερεί το ελληνικό πανεπιστήμιο;

Δεν έχει καταφέρει οι πυρήνες αρίστων που διαθέτει να επηρεάσουν σημαντικά το σύνολο.

3,7 ερευνητές ανά 1.000 εργαζόμενους στην Ελλάδα όταν ο ευρωπαϊκός μέσος όρος είναι 5,8.
Υστερούμε μόνο ποσοτικά;

Η ένταση της έρευνας, το ενδιαφέρον δηλαδή της Πολιτείας προς αυτή είναι ελάχιστο και φθίνον. Το ίδιο, ίσως, και η συνολική συνεισφορά της έρευνας. Όχι όμως και η ποιότητά της.

Στοχεύετε στον επαναπατρισμό Ελλήνων ερευνητών;

Και λίγοι να επιστρέψουν, θα είναι μεγάλο κέρδος. Ας εφαρμόσουμε τουλάχιστον άμεσα ένα σύστημα μεταδιδακτορικών υποτροφιών, που θα προσελκύσει κάποιους από τους νέους διδάκτορες από τα καλύτερα πανεπιστήμια.

Με ποιο επιχείρημα θα τους πείθατε να γυρίσουν;

Η λέξη κλειδί είναι και πάλι η αξιοκρατική ανταμοιβή της άριστης συνεισφοράς.