Σκηνοθετούσε «την αέναη αναζήτηση του βλέμματος»

Ο Ερίκ Ρομέρ, από τους πρωτεργάτες της νουβέλ βαγκ (νέου κύματος) του γαλλικού σινεμά, που αγαπούσε ή ξεμπρόστιαζε τους ήρωές του, ήρθε η στιγμή να τους πάρει αιώνια μαζί του
Από τους πρωτοπόρους δημιουργούς στην αισθητική ανανέωση που επιχείρησε στην τέχνη του κινηματογράφου το κίνημα της νουβέλ βαγκ στα τέλη του ΄50 και στα χρόνια της δεκαετίας του ΄60, ο Ερίκ Ρομέρ γεννήθηκε ως Ζαν-Μαρί Μορίς Σερέρ τον Απρίλιο του 1920 στο Νανσί της Νότιας Γαλλίας. Αρχικά ασχολήθηκε με τη διδασκαλία, αλλά σύντομα άρχισε να γράφει για το σινεμά. Υπήρξε ιδρυτικό μέλος του θρυλικού περιοδικού «Καγιέ ντε Σινεμά» ( 1950) παρέα με τους Γκοντάρ, Τριφό και Ριβέτ, τους συντελεστές του περίφημου νουβέλ βαγκ (νέο κύμα) του γαλλικού σινεμά. Ιστορική έχει μείνει και η σπουδή-΄57- που έγραψε μαζί με τον Σαμπρόλ πάνω στο έργο του Χίτσκοκ. Σκηνοθέτησε την πρώτη του μεγάλη ταινία, «Το ζώδιο του λέοντα», μόλις το 1959.

Ακολούθησε μια εξάδα ταινιών γνωστών ως “ηθογραφικές ιστορίες” που αφηγούνται την ηθική κρίση των αντρών που δέσμιοι μιας γυναίκας μπαίνουν στον πειρασμό για μιαν άλλη- σεναριακό μοντέλο που θα ακολουθήσει στην υπόλοιπη καριέρα του. Ταινίες που έχουν να κάνουν με συναισθηματικά ασθενή πλάσματα και τις σχέσεις τους με ρεαλιστές εγωκεντρικούς χαρακτήρες, δίχως ίχνος βίας.

Η πρώτη επιτυχία έρχεται το 1966 με τη “Συλλέκτρια”. Ακολουθεί στα 1968 “Μια νύχτα με τη Μοντ”, που τραβάει τα διεθνή βλέμματα με πρωταγωνιστές τους Ζαν-Λουί Τρεντινιάν, Φρανσουάζ Φαμπιάν. Η αναγνώριση ήρθε διπλή: και από τους κριτικούς και από το κοινό, σε Ευρώπη και Αμερική. Κέρδισε το βραβείο Μαξ Οφίλς και ήταν υποψήφια για ξενόγλωσσο Όσκαρ.

Έναν χρόνο μετά «Το γόνατο της Κλαίρης» – μεγαλύτερη επιτυχία: Α΄ βραβείο στο Φεστιβάλ Σαν Σεμπαστιάν και αρκετές άλλες διακρίσεις. Δυο χρόνια μετά, θα κλείσει τον κύκλο με τον “Έρωτα το απομεσήμερο”.

Στα μέσα της δεκαετίας του ΄70 στρέφεται σε λογοτεχνικές διασκευές ιστορικών θεμάτων. “Η μαρκησία της Ο…” (1976), ο “Περσεβάλ” και η τηλεοπτική “Catherine de Ηeilbronn”. Το 1981 ξεκινάει μια νέα σειρά, με τον γενικό τίτλο “Κωμωδίες και παροιμίες”. Πρώτο πόνημα “Η γυναίκα του αεροπόρου”. Μετακινείται από τους ωριμότερους χαρακτήρες με τα ηθικά διλήμματα προς τους νεώτερους που αγωνίζονται χωρίς καν την ευφράδεια για να περιγράψουν όσα βιώνουν: “Ο τέλειος γάμος” (1982), “Η Πολίν στην πλαζ” (1983), “Νύχτες με πανσέληνο (1984), “Πράσινη αχτίδα” (1986) με Χρυσό Λιοντάρι στη Βενετία και «Ο φίλος της φίλης μου” (1987).

Στα εβδομήντα του, πια, εγκαινιάζει μια τετραλογία που εμπνέεται από τις εποχές του χρόνου. Πρώτα με τις “Ιστορίες της άνοιξης” (1990), έπειτα με τις “Ιστορίες του χειμώνα” (1991) που υπαινίσσονται το “Χειμωνιάτικο παραμύθι” του Σαίξπηρ. Σαν αποτοξίνωση, πιάνει μια ψηφιακή κάμερα και γυρίζει με πολύ κέφι το τρίπτυχο “Παριζιάνικα ραντεβού” (1995). Ο κύκλος συνεχίζεται με τις “Ιστορίες του καλοκαιριού” (1996) και καταλήγει στις “Ιστορίες του φθινοπώρου” (1998).

Ο Ρομέρ έχει πατήσει πια τα ογδόντα αλλά δεν το βάζει κάτω. Συνολικά, γύρισε 24 μεγάλου μήκους ταινίες, ένα ντοκιμαντέρ και εκπαιδευτικά προγράμματα για την τηλέοραση. Σπανίως έδινε συνεντεύξεις ενώ κυκλοφορούσαν αρκετές φήμες για την ιδιωτική του ζωή και την ιδιοσυγκρασιακή του προσωπικότητα.

Λέγεται, για παράδειγμα, πως καθυστέρησε έναν ολόκληρο χρόνο τα γυρίσματα της “Μοντ”, γιατί επέμενε να κάνει τις βασικές σκηνές τη χριστουγεννιάτικη νύχτα. Κάποιος από τους ηθοποιούς είχε ανειλημμένη υποχρέωση κι αυτός τα μετέθεσε για τα επόμενα Χριστούγεννα. Άλλη φήμη αναφέρει ότι δεν έμπαινε ποτέ του σε ταξί γιατί δεν ήθελε να συμβάλει στη ρύπανση του περιβάλλοντος. Λέγεται, τέλος, πως ζήτησε από έναν συνθέτη να γράψει μια συμφωνία για ταινία του που θα παιζόταν τόσο σιγά ώστε να μη μπορούσε να τη συλλάβει το ανθρώπινο αυτί!


Σινεμά, η πιο ριψοκίνδυνη δουλειά

● «Είμαι πολύ τυχερός που έχω απόλυτη ανεξαρτησία, πράγμα σπάνιο. Αυτό συμβαίνει γιατί στις ταινίες μου τίποτε δεν είναι για πέταμα. Τίποτα δεν πάει χαμένο και τίποτα δεν είναι ίδιο. Πώς αλλιώς να εξηγήσεις την αέναη αναζήτηση του βλέμματος;».

● «Δεν οφείλω την επιτυχία μου στις κρατικές επιχορηγήσεις, αλλά μόνον στο κοινό που με στήριζε πάντα».

● «Το σινεμά είναι η πιο ριψοκίνδυνη δουλειά απ΄ όλες. Και η πιο ωραία μαζί».

● «Στις ταινίες μου τα πάντα είναι τυχαία, εκτός από την… τύχη».

● «Λατρεύω τους ηθοποιούς που μπορούν να αξιοποιούν το πηγαίο και το τυχαίο. Και σιχαίνομαι εκείνους που μιλούν τρομακτικά γρήγορα για να φαίνονται “φυσικοί”. Δεν υπάρχει τίποτα πιο επίπλαστο και ψεύτικο».