Ημερολόγιο Συνόρων «Η ψυχανάλυση είναι “γνώθι σαυτόν”»

ΑΠΟ ΤΗ ΜΙΑ, ήταν ευγνώμονες στην Αμερική που τους είχε δώσει τη δυνατότητα να ξεφύγουν από τη φτώχεια. Την ίδια στιγμή, η Αμερική παρέμεινε πάντα μια ξένη χώρα. Ανησυχούσαν μήπως χάσουν την ταυτότητά τους. Οι γονείς μου ήθελαν πάντα να επιστρέψουν στην Ερεικούσσα. Ήθελαν εγώ να σπουδάσω, να γίνω πολιτικός μηχανικός και να πάω να χτίσω δρόμους στην Ερεικούσσα. Και πάντα φαντάζονταν ότι θα παντρευτώ κάποια από το νησί…

ΟΤΑΝ πήγα σε αμερικανικό σχολείο, στο γυμνάσιο, έπαθα σοκ. Την πρώτη μέρα με λήστεψαν. Ήταν ένα γυμνάσιο για φτωχά παιδιά. Έμαθα, όμως, να προσαρμόζομαι. Προόδευσα γρήγορα, αλλά δεν σκεφτόμουν να πάω στο πανεπιστήμιο. Δεν γνώριζα κανέναν από το οικογενειακό μου περιβάλλον που να είχε πάει. Η καθηγήτρια της Ιστορίας κατάλαβε την αγάπη μου για την Ιστορία και μου είπε ότι θα με στείλουν στο Πανεπιστήμιο Γέιλ. Οι γονείς μου είπαν «όχι». Επειδή ήταν μακριά από το Μανχάταν. Οι γονείς μου χαίρονταν για την πρόοδό μου, αλλά ταυτόχρονα ανησυχούσαν. Σκέφτονταν ότι όσο πιο πολύ προχωρώ στα γράμματα τόσο πιο Αμερικανός και λιγότερο Έλληνας θα γινόμουν, κάτι που σήμαινε ότι δεν θα επέστρεφα στην Ερεικούσσα… 16 ΧΡΟΝΩΝ άρχισα να δουλεύω ως σερβιτόρος σε εστιατόριο συγγενών μου. Οι Έλληνες μετανάστες δούλευαν πολύ σκληρά. Κάποιοι δεν είχαν χαρτιά και κάθε τόσο έρχονταν οι «παπάδες» και τους συλλαμβάνανε… Έκανα παρέα μόνο με Έλληνες. Όταν μπήκα στο πανεπιστήμιο άλλαξαν τα πράγματα. Πήγα να σπουδάσω πολιτικός μηχανικός, με υποτροφία, επειδή ήμουν άριστος μαθητής. Την πρώτη μέρα στο πανεπιστήμιο ήμουν ο μόνος που φορούσε κοστούμι. Ήταν το 1968 και φαινόμουν σαν να έρχομαι από τη δεκαετία του ΄50. Μετά βρήκα κάποιους άλλους που ήταν σαν κι εμένα, Ιταλοί μετανάστες, που προέρχονταν από συντηρητικές οικογένειες…

ΟΙ ΣΠΟΥΔΕΣ δεν μου άρεσαν… Άρχισα να συχνάζω στη Δημόσια Βιβλιοθήκη της Νέας Υόρκης. Περνούσα ώρες ολόκληρες διαβάζοντας και παράλληλα δούλευα. Με ενδιέφερε η ποίηση, η λογοτεχνία, η ιστορία. Κάποια στιγμή παράτησα το πανεπιστήμιο και όλο τον ελεύθερο χρόνο τον πέρναγα στη βιβλιοθήκη. Και με γυναίκες. Ήταν τα χρόνια της απελευθέρωσης στην Αμερική. Η αλήθεια είναι ότι ήμουν πολύ ντροπαλός, εδικά με τις γυναίκες. Έμαθα να μιλώ στις όμορφες γυναίκες στο εστιατόριο. Εκεί έχασα την ντροπαλότητά μου. Στο εστιατόριο άλλωστε γνώρισα και τη σύζυγό μου, τη Σοφία, η οποία ήταν ήδη ψυχολόγος και έγινε ψυχαναλύτρια αργότερα… Εκείνη την εποχή, λοιπόν, έκανα την επανάστασή μου. Ήταν όμως μια επανάσταση κρυμμένη από τα μάτια των γονέων μου…

ΗΤΑΝ συναρπαστική εποχή. Το Μανχάταν, ακόμα πιο συναρπαστικό. Η εποχή του «ελεύθερου έρωτα». Οι σχέσεις ήταν εύκολες, ο έρωτας άφθονος, η ατμόσφαιρα αντιαυταρχική. Συμμετείχα χωρίς να μπω όμως σε τέτοιες παρέες. Για τους δικούς μου και τους συγγενείς μου οι άνθρωποι αυτοί ήταν τέρατα. Το μόνο που επιτρεπόταν σε εμάς τα αγόρια ήταν να πάμε με Αμερικανίδες, αρκεί να μην τις παντρευτούμε. Άλλωστε το πρότυπο της ελληνικής αρρενωπότητας ήταν ο Ζορμπάς. Παρεμπιπτόντως, ο καλύτερος τρόπος για να φλέρταρες μια κοπέλα στη Νέα Υόρκη ήταν να της έκανες δώρο ένα δίσκο του Θεοδωράκη. Τον λάτρευαν στη Νέα Υόρκη. Δεν το έχω πει ποτέ αυτό στον Θεοδωράκη…

ΗΜΟΥΝ χαοτικός αλλά μανιακός αναγνώστης. Μεγάλωσα σε ένα σπίτι χωρίς βιβλία. Ήταν ακριβά για μας. Τώρα, όσοι έρχονται στο γραφείο μου εντυπωσιάζονται από τα πολλά βιβλία που έχω. Δεν μπορούσα να τα έχω όταν ήμουν νέος και τα ποθούσα πολύ… Κάποια στιγμή, λοιπόν, αποφάσισα να επιστρέψω στο πανεπιστήμιο, αλλά με τους δικούς μου όρους. Γράφτηκα στο Fordham University, ένα μεγάλο κολέγιο Ιησουιτών στη Νέα Υόρκη. Στην αρχή σπούδασα Φιλοσοφία, από εκεί πέρασα στη Λογοτεχνία και στο τελευταίο στάδιο γράφτηκα στην Ψυχολογία. Οι γονείς μου ένιωθαν αμήχανοι και μπερδεμένοι. Δεν καταλάβαιναν καλά τι κάνω. Στα είκοσι τέσσερά μου αποφάσισα να ζήσω μόνος μου… ΑΦΟΣΙΩΘΗΚΑ στην Ψυχολογία. Τη Φιλοσοφία την έβρισκα αφηρημένη. Η Ψυχολογία ήταν μέσα στην πραγματική ζωή. Μου άρεσε η ψυχανάλυση και η πολυπλοκότητά της. Το γεγονός ότι δεν παραμελούσε τις λεπτομέρειες και την πολυπλοκότητα του ανθρώπινου ψυχισμού. Και προπαντός η ψυχανάλυση είναι ένα ασταμάτητο γνώθι σαυτόν. Μαθαίνοντας για τους άλλους, μαθαίνεις για τον εαυτό σου. Τα τελευταία είκοσι πέντε χρόνια έχει γίνει επανάσταση στην ψυχανάλυση. Δεν υπάρχει πλέον αυτή η διχοτομία μεταξύ του ασθενούς και του γιατρού. Η μεγάλη διαφορά μεταξύ εμένα ως ψυχαναλυτή και του ασθενούς έγκειται στο γεγονός ότι εγώ μπορώ να διαχειριστώ κάπως καλύτερα το άγχος μου. Αυτό δεν σημαίνει ότι είμαι ανώτερος. Η εξουσιαστική σχέση μεταξύ γιατρού και ασθενούς δεν ισχύει πια. Ο ψυχαναλυτής δεν στέκεται έξω από το συμβάν που εξετάζει. Ο ασθενής συνήθως θέλει να σε κάνει μέρος του δράματός του. Ο ψυχαναλυτής δεν πρέπει να το αρνείται. Μόνο έτσι μπορεί να βοηθήσει πραγματικά τον ασθενή. Είναι βέβαια μια επικίνδυνη διαδικασία, γι΄ αυτό χρειάζεται συνεχή κατάρτιση.

Ο ΦΡΟΫΝΤ ήταν μεγαλοφυΐα, αλλά διατύπωσε και πολλές λανθασμένες απόψεις. Ας πάρουμε την πιο βασική. Ότι η σεξουαλικότητα αποτελεί τον πυρήνα της ανθρώπινης προσωπικότητας. Τώρα που ξέρουμε πολλά πράγματα, μπορούμε να πούμε ότι ο πυρήνας των ανθρώπινων αναγκών σχετίζεται με την κοινωνία. Η σεξουαλικότητα είναι βιολογική ορμή, αλλά την ίδια στιγμή σε μεγάλο βαθμό αποτελεί μια κοινωνική κατασκευή. Το άτομο είναι σαν το ηλιακό σύστημα. Αν καταργήσεις τον ήλιο προκαλείται χάος. Αν καταργήσεις το φεγγάρι προκαλείται πάλι χάος. Όλα εξαρτώνται από όλα. Γι΄ αυτό η μονοδιάστατη προσέγγιση είναι απλοϊκή. Εάν μου πεις ότι «ξέρω τι καπνό φουμάρεις επειδή ξέρω ότι η μητέρα σου είναι από την Ερεικούσσα», τότε ξέρεις πολύ λίγα για μένα… Και όταν έχεις μπροστά σου κάποιον που σου λέει ότι δέρνει τα παιδιά του και θέλει να σταματήσει να το κάνει, βρίσκεσαι μπροστά σε μια πολύ δυνατή, συντριπτική πραγματικότητα. Να του εξηγήσεις ότι χτυπάς τα παιδιά σου γιατί ο πατέρας σου χτύπαγε εσένα είναι πολύ σημαντικό, αλλά την ίδια στιγμή δεν φθάνει. Πρέπει να τον πείσεις να αλλάξει. Και ο άνθρωπος αντιστέκεται στην αλλαγή…

Ιnfo

Ο ψυχαναλυτής Σπύρος Ορφανός είναι συγγραφέας βιβλίων και πολλών άρθρων με θέμα την τέχνη και την ιστορία των Ελλήνων μεταναστών στην Αμερική. Ένα μέρος της έρευνάς του αφορά το έργο του Μίκη Θεοδωράκη, με τον οποίο τον συνδέει προσωπική φιλία. Το πρώτο μέρος της συνέντευξής του δημοσιεύθηκε το προηγούμενο Σάββατο

Στο δεύτερο μέρος της συνέντευξής του ο δόκτωρ Σπύρος Ορφανός, ψυχαναλυτής και ερευνητής διεθνούς φήμης, διευθυντής της Πανεπιστημιακής Ψυχαναλυτικής Κλινικής του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης, μιλά στο «Ημερολόγιο Συνόρων» για το Μανχάταν του ΄60, την ψυχανάλυση και τον Μάικλ Δουκάκη

LΙΝΚ:

http://gazikapllani.blogspot.com