[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Η φτώχεια της Ευρώπης

Το 2010 ανακηρύχθηκε από την Ευρωπαϊκή Ένωση ως έτος κατά της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού. Η απόφαση αυτή προέκυψε από συγκεκριμένες διαδικασίες και ολοκληρωμένες αναφορές, όπως π.χ. η συζήτηση που έγινε από τον Μάρτιο του 2009 στο Συμβούλιο των Υπουργών Απασχόλησης επί της Κοινής Αναφοράς για την Κοινωνική Προστασία και τον Κοινωνικό Αποκλεισμό (Joint Report on Social Ρrotection and Social Ιnclusion), καθώς και στο Εαρινό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. Στην παρούσα συγκυρία και υπό την επίδραση της οικονομικής κρίσης, τρεις ήταν οι κύριες κατηγορίες των λόγων που αιτιολογούν την απόφαση της ενασχόλησης της Ευρώπης για μια ακόμα φορά με τη φτώχεια και τον αποκλεισμό:

Πρώτον, οι διαπιστώσεις ότι η οικονομική κρίση αποτελεί παράγοντα υψηλού κινδύνου για την ψυχική υγεία (ατομικό/οικογενειακό επίπεδο), την εγκληματικότητα και τον κοινωνικό ιστό. Ήδη από τον περασμένο Απρίλιο συζητήθηκε στις Βρυξέλλες η «Μείωση του ψυχοκοινωνικού αντίκτυπου της χρηματοοικονομικής κρίσης». Εκεί επισημάνθηκε η συμπτωματολογία των προβλημάτων ψυχικής υγείας που συνδέονται με την οικονομική κρίση στον χώρο των σχολείων, της εργασίας, της κοινωνικής και οικονομικής ζωής και αναδείχθηκαν οι βασικές ευρωπαϊκές προτεραιότητες, όπως και η συμβολή του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και σχετικών μη κυβερνητικών οργανώσεων για την πρόληψη των ψυχικών διαταραχών, της κατάθλιψης και των αυτοκτονιών. Παρουσιάστηκαν στοιχεία για ραγδαία αύξηση των περιπτώσεων άγχους, κρίσεων πανικού, ψυχοσωματικών διαταραχών ή αυτοκτονιών, άμεσα ή έμμεσα συσχετιζόμενων με την απώλεια θέσεων εργασίας, την οικονομική αβεβαιότητα και την αδυναμία εκπλήρωσης οικονομικών υποχρεώσεων.

Δεύτερον, η διεύρυνση της έννοιας και της προσέγγισης της φτώχειας και του αποκλεισμού. Αν και η φτώχεια της Ευρώπης δεν είναι τόσο σοβαρή όσο στις αναπτυσσόμενες χώρες, ωστόσο θεωρείται (ή πρέπει να θεωρείται) ως απαράδεκτη κατάσταση, επειδή συσχετίζεται άρρηκτα με την κοινωνική αλληλεγγύη, την κοινωνική δικαιοσύνη και την κοινωνική ένταξη. Χαρακτηριστικά αναφέρεται σε ευρωπαϊκό θεσμικό κείμενο ότι «η φτώχεια και ο αποκλεισμός ενός ατόμου ισοδυναμεί με τη φτώχεια της κοινωνίας στο σύνολό της». Αν και η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι μια από τις πλουσιότερες περιοχές του κόσμου, ωστόσο το 17% των πολιτών της διαθέτει περιορισμένους πόρους που δεν μπορούν να αντεπεξέλθουν οικονομικά στις βασικές τους ανάγκες. Η κοινωνική αλληλεγγύη αναδεικνύεται ως ευρωπαϊκή αξία που πρέπει να ενεργοποιήσει κάθε Ευρωπαίο πολίτη σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, ώστε να καταπολεμηθεί το στίγμα και οι στερεοτυπικές αντιλήψεις για τη φτώχεια και τον αποκλεισμό. Η ενίσχυση των κοινωνικών πολιτικών προς αυτή την κατεύθυνση θεωρείται ουσιαστική, γιατί συμβάλλει στη βελτίωση της ποιότητας ζωής και της κοινωνικής ευημερίας. Οι κοινωνικές πολιτικές επιδρούν θετικά στην οικονομική κρίση και δείχνουν έναν από τους δρόμους της ανάκαμψης.

Τρίτον, οι στάσεις των Ευρωπαίων πολιτών, όπως καταγράφηκαν από την έρευνα του Ευρωβαρόμετρου που διεξήχθη τον περασμένο Ιούνιο. Οι Ευρωπαίοι εκτιμούν σε ποσοστό 89% ότι η φτώχεια έχει αυξηθεί στη χώρα τους τα τελευταία τρία χρόνια. Ανεργία, χαμηλοί μισθοί και ημερομίσθια, υψηλό κόστος στέγασης, έλλειψη κατάρτισης, δεξιοτήτων και εκπαίδευσης, συνιστούν τους κύριους λόγους που επικαλούνται οι Ευρωπαίοι πολίτες για τη φτώχεια και τον αποκλεισμό. Το ένα τρίτο των πολιτών δυσκολεύεται να πάρει δάνειο με υποθήκη και περισσότεροι από τους μισούς είναι δύσκολο να πάρουν πιστωτική κάρτα. Εννέα στους δέκα περιμένουν άμεσα μέτρα από τις εθνικές τους κυβερνήσεις, ενώ τουλάχιστον οι μισοί εκτιμούν ότι άμεσα υπεύθυνες για τη φτώχεια είναι οι εθνικές τους κυβερνήσεις. Βέβαια, τα τρία τέταρτα των Ευρωπαίων πολιτών εκτιμούν ότι η Ε.Ε. μπορεί να διαδραματίσει ουσιαστικό ρόλο στην καταπολέμηση της φτώχειας.

Πολλά μπορεί κανείς να σχολιάσει: από την απόσταση μεταξύ ρητορικού ευρωπαϊκού λόγου και εφαρμοσμένων αποτελεσματικών πολιτικών, έως τις υπαγορευμένες δημοσιονομικές πολιτικές για την αύξηση της φορολογίας και της φοροφοβίας ( sic) τουλάχιστον στην περίπτωση της χώρας μας. Από το συλλογικό άγχος των Ελλήνων πολιτών έως τα εξατομικευμένα δράματα αποκλεισμένων ατόμων και των οικογενειών τους…

Το 2010 απέκτησε ευρωπαϊκή ταυτότητα, ας δούμε στο τέλος του τον απολογισμό.

Η Βάσω Αρτινοπούλου είναι αν. καθηγήτρια, αντιπρύτανης Παντείου Πανεπιστημίου

ΜΑΥΡΗ ΤΡΙΕΤΙΑ

Οι Ευρωπαίοι εκτιμούν σε ποσοστό 89% ότι η φτώχεια έχει αυξηθεί στη χώρα τους τα τελευταία τρία χρόνια