Καρκίνος του προστάτη: Η διάγνωση αρχίζει με μια απλή εξέταση αίματος

To ΡSA (ειδικό προστατικό αντιγόνο) είναι μία ουσία που ανιχνεύεται στο αίμα και παράγεται από τα κύτταρα του προστάτη. Οποιαδήποτε παθολογία στον αδένα αυτόν, είτε είναι φλεγμονή (προστατίτιδα), είτε διόγκωση (καλοήθης υπερπλασία) ή καρκίνος, αυξάνει τα επίπεδα του PSA στο αίμα.

Ο καρκίνος του προστάτη αποτελεί τον δεύτερο σε συχνότητα κακοήθη όγκο του ανδρικού πληθυσμού (πρώτος είναι ο καρκίνος του πνεύμονος), αποτελώντας περισσότερο από το 13% των νέων κρουσμάτων καρκίνου που καταγράφονται ετησίως. Υπολογίζεται ότι στην χώρα μας περισσότεροι από 3.000 άνδρες διαγιγνώσκονται ετησίως με τον καρκίνο αυτό.

Ο καρκίνος του προστάτη είναι μία νόσος που εξελίσσεται βραδέως και για να εκδηλωθεί κλινικά πρέπει να περάσουν αρκετά χρόνια.

Η κλασσική δακτυλική εκτίμηση του προστάτη παραμένει ως εξέταση σημαντική, από την οποία ο ειδικός μπορεί να αντλήσει πληροφορίες σημαντικές για τη σύσταση και το μέγεθος του προστάτη.

Ωστόσο, η ανίχνευση μιας ουσίας στο αίμα που ονομάζεται ειδικό προστατικό αντιγόνο (PSA – Prostatic Specific Antigen), η οποία εκκρίνεται από τα επιθηλιακά κύτταρα του προστάτη, παρέχει τη δυνατότητα έγκαιρης διάγνωσης της νόσου. Η ουσία αυτή υπερεκκρίνεται από τα προστατικά καρκινικά κύτταρα και απελευθερώνεται στο αίμα, με αποτέλεσμα η τιμή της να αυξάνεται πέραν της προκαθορισθείσας φυσιολογικής τιμής.

Αν και οι καλοήθεις παθήσεις του προστάτη είναι πολύ πιο συχνές από τον καρκίνο στον αδένα, το PSA είθισται να χαρακτηρίζεται από την επιστημονική κοινότητα «καρκινικός δείκτης» διότι αυξάνεται στο 70% των πασχόντων από καρκίνο του προστάτη αλλά μόνο στο 15%-20% των ασθενών με σοβαρή προστατίτιδα ή μεγάλη καλοήθη υπερπλασία του προστατικού αδένα.

Οι φυσιολογικές τιμές του PSA αλλάζουν αναλόγως με την ηλικία. Έτσι, στους άνδρες ηλικίας κάτω των 45 ετών, το ανώτατο φυσιολογικό όριο είναι το 1,2-1,5. Στις ηλικίες 45-55 ετών φυσιολογικό είναι το 1,6-2,5 και στις ηλικίες 55-65 ετών το 4.

Ωστόσο, έχει μεγάλη σημασία η κλινική εικόνα ενός άνδρα, δηλαδή το αν έχει συμπτώματα ή όχι, καθώς και το αν έχει οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του προστάτη – ο καρκίνος αυτός είναι μία από τις κακοήθεις νεοπλασίες με αποδεδειγμένη κληρονομικότητα (αν ένας άντρας πάσχει από καρκίνο του προστάτη, ο γιος ή ο αδελφός του έχει 25% πιθανότητες επίσης να τον αναπτύξει).

Πρώτη φορά στα 45

Το PSA συνιστάται να γίνεται για πρώτη φορά στην ηλικία των 45 ετών και κατόπιν υποδείξεως του ουρολόγου, ο οποίος και θα αξιολογήσει τα αποτελέσματα της εξέτασης. Αυτό είναι απαραίτητο, διότι η συγκεκριμένη εξέταση, παρ’ ότι έχει φέρει επανάσταση στην ουρολογία, έχει ποσοστό ψευδών αποτελεσμάτων γύρω στο 30%, δηλαδή μπορεί να υπάρξουν καλοήθεις ή κακοήθεις καταστάσεις που δεν θα ανιχνευθούν με αυτό.

Το πότε θα ξανακάνει ένας άνδρας PSA καθορίζεται κάθε φορά από τον ουρολόγο.

Είναι προφανές ότι η πρώιμη διάγνωση του καρκινώματος του προστάτη έχει εξαιρετική σημασία για την επιβίωση των ασθενών και επιτυγχάνεται με την εφαρμογή πληθυσμιακού ελέγχου στο PSA σε πολλές χώρες. Ωστόσο η αξία του ελέγχου αυτού είναι αμφιλεγόμενη, ακριβώς λόγω του υψηλού ποσοστού ψευδών αποτελεσμάτων.

Ο έλεγχος του PSA είναι εύκολος και γίνεται με μια απλή αιμοληψία, ενώ μπορεί να διαγνώσει έγκαιρα τον καρκίνο του προστάτη σε πρώιμο στάδιο που είναι και θεραπεύσιμος.

Δεν είναι όμως λίγες οι φορές που παθολογικά αυξημένες τιμές του PSA δεν οφείλονται σε ύπαρξη καρκινώματος αλλά κάποιας καλοήθους διόγκωσης του προστάτη ή φλεγμονής, όπως έχει προαναφερθεί. Σε αυτές τις περιπτώσεις ο πάσχων μπαίνει σε μια διαδικασία συνεχούς ελέγχου, επανειλημμένων βιοψιών και βιώνει συνεχές άγχος και αγωνία για την κατάστασή του.

Καρκίνος του προστάτη εξάλλου μπορεί να υπάρχει και με φυσιολογικές τιμές του PSA.

Νέοι καρκινικοί δείκτες βρίσκονται σε εξέλιξη ένας από αυτούς πολλά υποσχόμενος είναι ο δείκτης PCA3, που ελέγχεται στα ούρα μετά από μάλαξη του προστάτη και είναι συμπληρωματικός του PSA, δεν είναι όμως ακόμη ευρείας χρήσης.

Για τους παραπάνω λόγους η εξέταση του PSA πρέπει να γίνεται σε συνεννόηση με τον ουρολόγο ο οποίος και θα αξιολογήσει το αποτέλεσμα.

Υπερηχογράφημα και βιοψία

Ο υπερηχογραφικός έλεγχος του ουροποιητικού παρέχει πληροφορίες για την ανατομία των νεφρών, της ουροδόχου κύστης και του προστάτη (διαστάσεις και υφή), ενώ εκτιμά και την εκκένωση της κύστης.

Το διορθικό υπερηχογράφημα του προστάτη αποτελεί σημαντική εξέταση, γιατί απεικονίζει τον προστάτη λεπτομερώς, παρέχει τη δυνατότητα επακριβούς εκτίμησης του μεγέθους του και αναδεικνύει περιοχές παθολογικής σύστασης ή ύποπτες για κακοήθεια.

Με την εξέταση αυτή πραγματοποιείται και η λεγόμενη κατευθυνόμενη βιοψία του προστάτη, σε περίπτωση που υπάρχει υπόνοια καρκίνου, λόγω αυξημένης τιμής του PSA ή λόγω κλινικών ευρημάτων στη δακτυλική εξέταση. Αποτελεί απλή εξέταση, γίνεται με προώθηση στο ορθό ειδικής εξεταστικής κεφαλής υπερήχων με ενσωματωμένη βελόνα, με περιοχική αναισθησία και λαμβάνονται 12 συνήθως τεμαχίδια από κάθε λοβό του προστάτη και τις ύποπτες περιοχές.

Η εξέταση αυτή είναι επιβεβλημένη όταν υπάρχουν οι ενδείξεις, για να τεθεί η ιστολογική διάγνωση του καρκινώματος του προστάτη.

Οι φυσιολογικές τιμές του PSA

Κάτω των 45 ετών = 1,2 έως 1,5

45-55 ετών = 1,6 έως 2,5

55-65 ετών = 4