Αναίτια κακία

Κατά μήκος της οδού Κωνσταντινουπόλεως, λίγο προτού συναντήσει την Πέτρου Ράλλη, είναι παρατεταγμένοι καμιά δεκαριά μαύροι. Το πρωί της περασμένης Παρασκευής, με τη δυνατή βροχή. Πουλάνε θήκες για GΡS, ομπρέλες, λογής μικροαντικείμενα. Ο οδηγός του ταξί, ένας καλοβαλμένος μεσόκοπος, σε μιαν υποχρεωτική αναμονή- που κρατάει όσο, σχεδόν, τρία κόκκινα φανάρια- ανοίγει το τζάμι του παραθύρου του και μιλάει στον μαύρο που συμβαίνει να είναι δίπλα του εκείνη τη στιγμή. Κάτι, ωστόσο, στο παρουσιαστικό και στην κίνησή του (του οδηγού) προδίδει πως δεν πρόκειται να αγοράσει οτιδήποτε. Θέλει να κάνει όσο γίνεται πιο ευχάριστη, ή μάλλον λιγότερο βασανιστική, την αναμονή του. Και ο προσφορότερος τρόπος, βέβαια, είναι να βασανίσει ο ίδιος, με τη σειρά του, οποιονδήποτε, έστω κι αν δεν του έχει φταίξει σε κάτι.

Ο μαύρος βέβαια (ένα ταλαιπωρημένο πλάσμα με προτεταμένα μάτια, ρουφηγμένα μάγουλα, δόντια που του λείπουν) δεν το αντιλαμβάνεται και σπεύδει να πληροφορήσει τον οδηγό πως η θήκη του GΡS, στοιχίζει έξι ευρώ. Και τότε ακούγεται ο οδηγός να λέει: «Δεν θα το πάρω γιατί δεν είσαι σωστός, δεν λειτουργείς σωστά. Οι άλλοι την πουλάνε δύο με τρία ευρώ». Κι όταν το φανάρι γίνεται πράσινο και το ταξί ξαναξεκινάει, ο μαύρος αρχίζει να τρέχει στο πλάι του και να παρακαλεί τον οδηγό να αγοράσει τη θήκη με δύο ευρώ, αλλά ο οδηγός επιμένει σαν να διαπληκτίζεται το λιγότερο με καθηγητή πανεπιστημίου: «Είπαμε, δεν θα το πάρω γιατί δεν είσαι σωστός, δεν λειτουργείς σωστά». Δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία πως ο οδηγός του ταξί δεν θα την είχε αγοράσει, ακόμη κι αν εξ αρχής ο μαύρος τού πουλούσε τη θήκη για δύο ευρώ. Όπως δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία πως ακόμη κι αν έλειπε το πρόσχημα της θήκης, ο οδηγός θα επινοούσε οτιδήποτε άλλο προκειμένου να ταλαιπωρήσει τον μαύρο. Δεν αποκλείεται, στην περίπτωση αυτή, το αίσθημα της περιφρόνησης στο βλέμμα του οδηγού να γινόταν ακόμη πιο έντονο, αφού θα ήταν το μόνο που του είχε απομείνει ώστε να κάνει τον μαύρο να αισθανθεί άσχημα. Σάμπως θα ήταν δύσκολο να αναγνωρίσει ο καθένας (άρα και ο οδηγός του ταξί) πως δεν του χρειαζόταν του μαύρου καμιά παραπάνω αφορμή ώστε να νιώσει τη δυστυχία του να έχει φτάσει στο απροχώρητο. Το αίσθημα της υπεροχής, όμωςπου δημιουργούσε στον οδηγό το γεγονός ότι τουλάχιστον ο ίδιος δεν ήταν τόσο εκτεθειμένος όσο ο μαύρος και, επιπλέον, δεν βρεχόταν- δεν μπορούσε να ικανοποιηθεί παρά με το να μεγαλώσει την ταλαιπωρία τού ήδη ταλαιπωρημένου μαύρου. Ενώ θα έπρεπε να συμβαίνει το ακριβώς αντίθετο και να δοξολογάει τον Θεό που, χωρίς να έχει βραχεί, θα επέστρεφε στο σπίτι του μ΄ ένα μικρό ή μεγάλο μεροκάματο, θα φανταζόταν πως θα του επιτρεπόταν να λυπηθεί τον μαύρο μόνον αν ο ίδιος απολάμβανε μέσα σε μια χλιδή, που θα έκανε αδιανόητη ακόμη και την ολιγόλεπτη, εξ αποστάσεως, επαφή μαζί του.

Θα ήταν πολύ βέβαια (αλλά γιατί;) να σκεφτεί τη στιγμή εκείνη ο οδηγός το δωμάτιο όπου θα στοιβαζόταν ο μαύρος μαζί με άλλους (συνήθως έξι με εφτά τον αριθμό), το μπαγιάτικο φαγητό, το κρύο τον χειμώνα και τη ζέστη το καλοκαίρι, προπαντός το «αύριο» του μαύρου, που διαγραφόταν τόσο σκοτεινό όσο ανυπόφορο είναι το παρόν του. Ο μαύρος για τον οδηγό του ταξί (μακάρι να ήταν ο μόνος) γεννήθηκε για να υποφέρει, και μάλιστα χωρίς διακοπή, έτσι ώστε η ελαχιστότερη ανάσα που θα μπορούσε να πάρει να φαίνεται σαν κάτι αφύσικο. Ενώ ο ίδιος ο οδηγός μόνον να απολαμβάνει, και μάλιστα με έναν τρόπο ώστε η δουλειά που κάνει να φαντάζει σαν μια «άδικη» μοίρα. Οφείλει λοιπόν να την «διασκεδάσει» επιδεινώνοντας την κατάσταση του ήδη βεβαρημένου. Χωρίς να αντιλαμβάνεται ο εξ ίσου δυστυχής (πνευματικά τουλάχιστον) οδηγός του ταξί πως, όσο ένας λιγότερο ταλαίπωρος βασανίζει έναν περισσότερο ταλαίπωρο, θωρακίζει με γρανιτένιο τρόπο εκείνον που ουδείς θα αμφισβητήσει ότι δικαιούται μόνον να απολαμβάνει.

Τελικά, αν το μεγαλύτερο ποσοστό της ανθρωπότητας ταλαιπωρείται, είναι- σε μεγάλο βαθμό- γιατί οι ταλαίπωροι, αντί να κάνουν μεταξύ τους ό,τι γίνεται περισσότερο ώστε να ανακουφίσει ο ένας τον άλλον, φροντίζουν να αλληλοβασανίζονται. Θα ήταν αδύνατον να ξεχάσει κανείς, αν είχε συμβεί να την προσέξει, τη λεπτότητα των κινήσεων που μ΄ αυτήν ένας θηριώδης εργάτης σε οικοδομή προσπαθούσε να καθαρίσει με τα δάχτυλά του το μάτι του από ένα σκουπιδάκι. Πράγμα που σημαίνει ότι εργάτης ή Ωνάσης, με τον ίδιο τρόμο συνειδητοποιούμε όλοι μας την ταλαιπωρία και, συχνά, με ακόμη μεγαλύτερο τρόμο το ενδεχόμενο να ταλαιπωρηθούμε.

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Η Λέξη».