[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Η ώρα των μεταρρυθμίσεων

Ύστερα από δεκαετίες παλινδρομήσεων η χώρα μας φαίνεται αναγκαστικά να εισέρχεται στην εποχή των μεταρρυθμίσεων. Έχει σημασία το αναγκαστικό της υπόθεσης, καθώς συνεπάγεται υποδείξεις και παρεμβάσεις από Ευρωπαίους παράγοντες που έχουν στον νου τους πρωτίστως κοινοτικά κριτήρια και δευτερευόντως τα στενά δικά μας οικονομικά και κοινωνικά κριτήρια. Με άλλα λόγια, προτάσσονται τα δημοσιονομικά, το χρέος και τα ελλείμματα. Ασφαλώς, ό,τι ενδιαφέρει την Ε.Ε. δεν συνεπάγεται αυτομάτως κάτι αρνητικό για εμάς. Το πρόβλημα βρίσκεται στην ιεράρχηση στόχων και πολιτικών που πρέπει να εφαρμοστούν. Και οι μεταρρυθμίσεις μπορεί να είναι περισσότερο ή λιγότερο αποδοτικές, περισσότερο ή λιγότερο αποδεκτές, ανάλογα με την οικονομική και κοινωνική συγκυρία και ανάλογα με την ποιότητα των σχεδίων και της προετοιμασίας που έχει γίνει.

Εδώ, η έννοια της μεταρρύθμισης έχει διαβληθεί. Οι κυβερνήσεις μας τη χρησιμοποίησαν για να επιβάλουν αντιλαϊκά μέτρα, τα οποία ουδεμία σχέση είχαν με σοβαρές αλλαγές στη δομή της οικονομίας ή θα επηρέαζαν τη μελλοντική πορεία μας προς μια δίκαιη, περισσότερο παραγωγική και ευημερούσα κοινωνία. Μέτρα εισπρακτικού χαρακτήρα που έπλητταν ξανά και ξανά τους ίδιους φορολογούμενους. Και όμως, οι μεταρρυθμίσεις προϋποθέτουν οι αποδέκτες τους να έχουν κατανοήσει τη σκοπιμότητά τους και να μην πλήττονται μονίμως οι ασθενέστεροι. Απαιτούν μιαν ελάχιστη κοινωνική συναίνεση και καλά σχεδιασμένα προγράμματα, όχι αποσπασματικά μέτρα.

Σήμερα, τα πράγματα ευνοούν τις μεταρρυθμιστικές πρωτοβουλίες. Πρώτον, οι αποδέκτες των μεταρρυθμίσεων έχουν πληροφορηθεί για την τραγική κατάσταση της οικονομίας μας. Δεύτερον, το ΠΑΣΟΚ είχε προειδοποιήσει για τις προθέσεις του. Τρίτον, η κοινή γνώμη ευελπιστεί ότι η κυβέρνηση θα αποφύγει να γίνει σκληρότερη απέναντι στα λαϊκά στρώματα από ό,τι απαιτούν οι συνθήκες. Τέταρτον, η κυβέρνηση είναι ισχυρή απέναντι στις συντεχνίες και τα συνδικάτα. Η σημασία αυτών των τεσσάρων συνθηκών σταδιακώς θα υποχωρεί μπροστά στη σκληρή πραγματικότητα, που αναπόφευκτα θα προκαλέσει αντιδράσεις και αρνητικές συσπειρώσεις. Πρέπει λοιπόν η τρέχουσα δυναμική να αξιοποιηθεί με ολοκληρωμένα (όχι αποσπασματικά) μέτρα, με σοβαρότητα, με επιχειρήματα και αποφασιστικότητα.

Η πρώτη δοκιμασία για την κυβέρνηση είναι να πείσει για την ορθή ιεράρχηση οικονομικών και κοινωνικών στόχων. Θα προταχθεί η πάταξη της φοροδιαφυγής έναντι της επιβολής νέων φόρων; Θα επιβαρυνθεί περαιτέρω η σχέση άμεσων προς έμμεσους φόρους; Θα επιβαρυνθούν δυσανάλογα οι μισθωτοί και συνταξιούχοι; Αντιστοίχως, ποιες δημόσιες δαπάνες θα περιοριστούν; Θα καταπολεμηθεί πρώτα η σπατάλη ή θα περιοριστούν δυσανάλογα οι κοινωνικές παροχές;

Ήδη υπήρξαν ορισμένες θετικές ενδείξεις, σημασία όμως έχει να διατυπώνονται οι ανησυχίες. Με τους υπάρχοντες φοροεισπρακτικούς μηχανισμούς, την κυρίαρχη νοοτροπία σε επιχειρηματίες, ελεύθερα επαγγέλματα και καταναλωτές είναι πράγματι δυσχερής ο περιορισμός της φοροδιαφυγής. Χρειάζεται συνεπώς να προηγηθούν η κωδικοποίηση και η απλούστευση της φορολογικής νομοθεσίας. Η θέσπιση νέων, σύνθετων και ιδιαίτερα απαιτητικών κανόνων στην υποβολή των φορολογικών δηλώσεων ενδέχεται να διαμορφώσει νέα χαώδη κατάσταση. Η Ιστορία μας έχει διδάξει ότι η πολυνομία και η πολυπλοκότητα των μέτρων εκτρέφουν την παρανομία και την παραοικονομία. Για παράδειγμα, σκεφθείτε την αξιοποίηση των πιστωτικών καρτών ως τεκμηρίου διαβίωσης. Η χρήση τους μπορεί να συνδέεται σε αρκετές περιπτώσεις με την αδυναμία των χρηστών να ανταποκριθούν σε βασικές δαπάνες διαβίωσης. Και αυτό, ενώ οι αγορές με κάρτα αποκλείουν τη δυνατότητα απόκρυψης του εμπορικού εσόδου. Ή σκεφθείτε τον χρόνο και την επιμέλεια που θα απαιτηθεί για να ελεγχθεί το σύνολο των δαπανών που θα περιλαμβάνονται στις νέες φορολογικές δηλώσεις.

Θέλω να κλείσω με μια ιδιαιτέρως αισιόδοξη παρατήρηση. Βλέπουμε πρώτη φορά θεσμικώς να συνεργάζονται οι εκπρόσωποι ίσως των πιο σημαντικών ερευνητικών φορέων για την ελληνική οικονομία. Αναφέρομαι στην Τράπεζα της Ελλάδος, το ΚΕΠΕ, το ΙΟΒΕ και το Ινστιτούτο Εργασίας της ΓΣΕΕ. Αποτελεί ευκαιρία όχι μόνο για ολοκληρωμένες εισηγήσεις αλλά και για την πιο αντικειμενική και ειλικρινή ενημέρωση όλων μας για τις πραγματικές προκλήσεις που αντιμετωπίζουμε και θα αντιμετωπίσουμε στο προσεχές μέλλον. Με τέτοιες πρωτοβουλίες μπορούμε περισσότερο εύλογα να προσβλέπουμε σε πολιτικές που υπερβαίνουν τις συντεχνιακές σκοπιμότητες, που αποκτούν μεγαλύτερο έρεισμα στην κοινωνία, δεν έχουν αποσπασματικό χαρακτήρα ή είναι αλληλοαναιρούμενες.

ΠΡΩΤΗ ΔΟΚΙΜΑΣΙΑ

Η πρώτη δοκιμασία για την κυβέρνηση είναι να πείσει για την ορθή ιεράρχηση οικονομικών και κοινωνικών στόχων. Θα προταχθεί η πάταξη της φοροδιαφυγής έναντι της επιβολής νέων φόρων;

Ο Δημήτρης Πεπελάσης είναι οικονομολόγος.