Η κρυφή γοητεία του φασισμού

Γίνεται καλός κινηματογράφος με φασιστικό περιεχόμενο; Γίνεται!

Παράδειγμα το αμερικανικό θρίλερ τρόμου «Οrphan» του τριανταπεντάχρονου Ισπανού σκηνοθέτη Ζομ Κόλε Σέρα με ένα σενάριο που αστράφτει από ύπουλη σημειολογία γραμμένο από μια ταλεντάρα με το όνομα Ντέιβιντ Λέσλι Τζόνσον.
 
Διχασμένος από το πρώτο ημίωρο. Τώρα τι να κάνω; Να το γιαουρτώσω ή να το αποθεώσω; Κομμένος στα δύο και ζαλισμένος σαν κοτόπουλο. Από εδώ κεντάει η σημειολογία του Τζόνσον. Κάθε πρόσωπο, κάθε χαρακτήρας και κάθε πράξη η αντίδραση αναφέρεται σε μια ιδεολογική κατηγορία. Απίστευτα πράγματα. Από εκεί το περιεχόμενο της συγκεκριμένης ιδεολογίας. Θεοσκότεινη, φοβική, ρατσιστική, μουχλιασμένη, ακόμα και παιδοκτονική. Θεέ μου. Μεγάλα, νοσηρά ταλέντα στην υπηρεσία του Αντίχριστου. Επικίνδυνοι, οργανωμένοι, ευφάνταστοι εγκέφαλοι.

Τέσσερα πράγματα μαζί σε σύνθεση με ομοιογένεια μοναδική. Το πρώτο η εισβολή ενός ξένου σώματος σε μια υποδειγματική οικογένεια του Αmerican dream. Αυτό ας πούμε αναφέρεται στην «Ολέθρια σχέση».

Πλήθος αμερικανικών θρίλερ της δεκαετίας του ΄80 τρομοκρατούσαν τους θεατές με την είσοδο ενός τρίτου που όχι μόνο ανέτρεπε τις υπάρχουσες ισορροπίες αλλά από πάνω απειλούσε ακόμα και τη σωματική ακεραιότητα των ιδιοκτητών. Το επιμύθιο κατέληγε στην απόλυτη εσωστρέφεια. Κλείσε την πόρτα. Μέσα ευτυχία. Έξω ο Σατανάς και δυστυχία.

Ο καθρέφτης μιας κλειστής, σφραγισμένης κοινωνίας. Είναι Αμερική. Αλλά ο τρόμος για το «ξένο», το απροσδιόριστο και το άγνωστο. παραπέμπει στην Αλβανία του Χότζα. Το δεύτερο, παρεπόμενο του πρώτου, η καταστροφή. Από ποιον; Από μια ξένη που θα σου αρπάξει τον άντρα μέχρι τους καρχαρίες που θα καταβροχθίσουν τα παιδιά σου.

Όλα μέσα. Φίδια, μετανάστες, ο γείτονας-βομβιστής, οι εξωγήινοι, οι πάντες. Η τρομοκρατία ήταν και είναι ο ακρογωνιαίος λίθος της αμερικανικής ιδεολογίας. Το τρίτο η Ρωσία. Από εδώ αρχίζει το πανηγύρι. Εδώ η πρωτοτυπία.

Εδώ η ύπουλη προπαγάνδα. Εδώ και το μεγιστοτεράστιο ταλέντο του σεναριογράφου αλλά και του Ισπανού σκηνοθέτη. Ξεφλουδίστε τα χαρακτηριστικά του απροστάτευτου «ξένου» σώματος που υιοθετείται απ΄ αυτή την αμερικανική οικογένεια.

Μια ορφανή Ρωσίδα μόλις δώδεκα χρονών με το όνομα Έστερ. Με απίστευτη καλλιέργεια, με τρόπους, ευγένεια, πολιτισμό. Με εγκέφαλο ενήλικα τριάντα χρονών. Με αγγλικά σαν τη μητρική της γλώσσα. Παρεμπιπτόντως, ρεσιτάλ ερμηνείας από την δωδεκάχρονη Ιζαμπέλ Φούρμαν. Από τώρα εγγράφει υποθήκες για καριέρα Μέριλ Στριπ.

Έχουμε και λέμε. Και σας βεβαιώ τίποτα, μα τίποτα δεν είναι τυχαίο και συμπτωματικό. Ορφανή, γιατί κατέρρευσε ο υπαρκτός σοσιαλισμός. Μικρομέγαλη, γιατί μεγάλωσε και ανατράφηκε σε μια κοινωνία στρεβλή, εχθρική, απάνθρωπη και εγκληματική. Μορφωμένη αλλά ταυτόχρονα ύπουλη, παρανοϊκή και διαβολική, όπως ακριβώς η Ρωσία του Στάλιν. Η παιδεία και η γνώση στην υπηρεσία μιας μονολιθικής κομματικής νομενκλατούρας. Περίπου η Έστερ- και ας γελάτε εσείς- αναφέρεται στον Στάλιν. Ο ηγέτης με το απόλυτο ρεκόρ ανάγνωσης και μελέτης είκοσι χιλιάδων βιβλίων. Ο σχιζοφρενής δολοφόνος με το σφυροδρέπανο.

Η κομμουνιστική Ρωσία με αμερικανικό, αξονικό τομογράφο made by Μακάρθι. Καλλιεργημένοι οι κομμουνιστές αλλά ταυτόχρονα παράφρονες και σατανικοί. Γοητευτικοί, γι΄ αυτό επικίνδυνοι εχθροί. Αθώοι εξωτερικά, απροστάτευτοι σαν παιδιά. Χαλασμένοι εγκέφαλοι με σχέδια σατανικά. Η αναγωγή ακόμα πιο ψηλά. Στην πολιτική. Κλείστε την πόρτα της Αμερικής σ΄ αυτούς τους μορφωμένους αλλά επικίνδυνους διαβόλους της ρώσικης πολιτικής. Μιλάνε τέλεια τα αγγλικά, παίζουν πιάνο και είναι μορφωμένοι εξαιρετικά. Μοιάζουν αλλά δεν είναι σαν κι εμάς. Κατά βάθος σχεδιάζουν να μας υπονομεύσουν, να μας διαφθείρουν να καταστρέψουν.

Το τέταρτο στοιχείο η επώαση του αυγού του φιδιού. Το «Μωρό της Ρόζμαρι». Το κορυφαίο horror thriller όλων των εποχών. Ποιος ανοίγει την πόρτα, ποιος ο εσωτερικός εχθρός; Στην περίπτωση της «Ρόζμαρι» ο Τζων Κασσαβέτης.

Και μάλιστα εκ προμελέτης. Πουλάει την ψυχή του στον Διάβολο, προσφέρει το έμβρυο στον Σατανά, δηλητηριάζει τη γυναίκα του και όλα αυτά για να αναρριχηθεί ως πρωταγωνιστής. Εδώ, στο «Ορφανό» δούρειος ίππος του θηλυκού Αντίχριστου είναι πάλι το αρσενικό.

Ο πατέρας (Πίτερ Σάρσγκαρντ) αυτής της υποδειγματικής οικογένειας. Από αφέλεια, αθωότητα, νωθρότητα, άγνοια. Αυτός γοητεύεται πρώτος από τα ιδιαίτερα προσόντα της Έστερ. Αυτός κλείνει τ΄ αυτιά του στους φόβους της γυναίκας του (Βέρα Φαρμίγκα).

Αυτός προστατεύει, χωρίς να ξέρει, τον μικρομέγαλο, θηλυκό, γοητευτικό δολοφόνο. Είναι παράδοση του αμερικανικού προτεσταντισμού. Το Άρρεν για την αναπαραγωγή. Η Γυναίκα, η μήτρα της Αμερικής. Οκτώ στα δέκα θρίλερ ανάλογης κοπής ενοχοποιούν τον Άνδρα.

Η σημειολογία του «Ορφανού» έχει βάθος. Απροσμέτρητο. Η γυναίκα το σύμβολο της αμερικανικής κοινωνίας. Το μητρικό ένστικτο. Η ασπίδα προστασίας. Μόνη εναντίον όλων. Κανείς δεν την πιστεύει. Όμως εκείνη ξέρει. Από κοντά και η μικρή της κορούλα. Η συντριπτική σιωπηλή πλειοψηφία. Γι΄ αυτό είναι κωφάλαλη. Βλέπει, ξέρει αλλά από τον τρόμο της δεν αποκαλύπτει και δεν παρεμβαίνει. Η συγκεκριμένη οικογένεια είναι η επιτομή της φιλελεύθερης αμερικανικής κοινωνίας. Είμαστε ανοικτοί.

Γι΄ αυτό υιοθετούμε ξένους μετανάστες. Είμαστε καλών προθέσεων. Γι΄ αυτό τους εμπιστευόμαστε. Είμαστε αδύναμοι και επιρρεπείς στα ξένα, εχθρικά, ρεύματα. Γι΄ αυτό ο άντρας ανοίγει την πόρτα στην Έστερ. Είμαστε όμως και αποφασισμένοι να αντιμετωπίσουμε μέχρις εσχάτων τον εισβολέα και να πεθάνουμε για την οικογένεια.

Έτσι, στο τέλος, με συστηματική, υπόγεια κορύφωση από την αρχή συγκροτείται η μονομαχία η θηλυκή. Η μικρομέγαλη, παρανοϊκή Ρωσία και η γενναία μητέρα της Αμερική. Ένα από τα πιο ύπουλα προπαγανδιστικά θρίλερ όλων των εποχών. Από τη μια υποκλίνομαι, από την άλλη κλείνω την πόρτα σ΄ αυτό το αληθινά ύπουλο, σατανικό μυαλό!

«Οrphan»

Υποδειγματικό θρίλερ τρόμου Ύπουλη προπαγάνδα Ρωσία εισβάλλει να καταστρέψει Αμερική

ΒΑΘΜΟΙ=ΟΛΑ

(και μηδέν και δέκα)

{{{ video }}}

Καθαρός κινηματογράφος

Στο φινάλε, με δάκρυα στα μάτια. Χωρίς ίχνος μελοδράματος και εύκολης συγκίνησης. Ταινία της εβδομάδας ένα κέντημα ψιλοβελονιάς πάνω σε μετάξι ουμανισμού από τον βετεράνο Ιάπωνα Γιόζι Γιαμάντα των 78 χρονών. Το λένε «Κabei: Η μητέρα μας» και από το πρώτο λεπτό το έβλεπα γονατιστός!

Ίσως ό,τι καλύτερο, γιατί το έγραψε με την καρδιά του. Ίσως ό,τι πιο αυθεντικό, γιατί μίλησε με τη φωνή της ψυχής του. Να το δουν όλοι της συντεχνίας των σκηνοθετών για να βάλουνε μυαλό.

Ούτε μοντέρνο, ούτε παλιό. Ούτε στην ευκολία, ούτε με πιρουέτες τεχνικής και επαναστατικής πρωτοπορίας. Απλώς κινηματογράφος καθαρός. Σαν να σέρνουν τον χορό ο Γιασουζίρο Όζου (1903-1963), ο πατέρας του κλασικού ιαπωνικού κινηματογράφου παρέα με τον Ρομπέρ Μπρεσόν (1901-1999). Η πειθαρχία αγκαλιά με τον μινιμαλισμό.

Η μηχανή καρφωμένη στη θέση της παρατήρησης, δηλαδή του βλέμματος. Η κάθε σκηνή συμπαγής, ανθρωποκεντρική, οργανωμένη σε μικρούς χώρους, με υποκείμενα απλούς ανθρώπους. Μικρή οικογένεια, μικρή γειτονιά, μικρά δράματα. Αυτή η Ιαπωνία της δικής μου καρδιάς. Μπροστά η μικρή ιστορία αυτής της μικρής οικογένειας.

Πίσω, αόρατη σχεδόν, η μεγάλη Ιστορία. Του πολέμου, της αυτοκρατορίας, του μιλιταρισμού αλλά και της ανυπακοής. Ενδιαμέσως ο πατέρας στη φυλακή. Φοβερή γεωμετρία. Ο αντίκτυπος του πολέμου στα συντρίμμια μιας οικογένειας με πρωτοφανή αξιοπρέπεια. Έτσι να μεγαλώνουμε τα παιδιά μας. Αυτό το πλάγιο, αθέατο, ευαίσθητο επιμύθιο του Γιαμάντα.

Να τα μεγαλώνουμε με ελεύθερη σκέψη. Με κάθε κόστος. Με οποιοδήποτε τίμημα. Η αξιοπρέπεια ελεύθερων ανθρώπων στην κατεχόμενη πατρίδα. Κατεχόμενη από άκρατο, επιθετικό «πατριωτικό» μιλιταρισμό!

Το στόρι αυτοβιογραφικό. Λίγο πριν από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, μερικούς μήνες πριν από την έφοδο στο Περλ Χάρμπορ, ένας καθηγητής φυλακίζεται για ανυπακοή προς την πατρίδα τη στρατιωτική.

Δεν συμβιβάζεται, δεν υπογράφει. Έγκλημα να πιστεύεις στην ειρήνη και την συνύπαρξη. Έτσι η γυναίκα του (μια ωρομίσθια ας πούμε δασκάλα) και τα δύο παιδιά του βρίσκονται κυκλωμένοι από την προπαγάνδα, τις απειλές, τη στέρηση και την ταπείνωση. Ακόμα και ο πατέρας της την αποκηρύσσει. Ακόμα και ο γέρος καθηγητής του άντρα της κλείνει την πόρτα.

«Δεν πρέπει ένας λόγιος», της λέει, «να παρασύρεται από την ελευθερία της σκέψης του». Η ελίτ στην υπηρεσία της βολής και της αρπαγής. Μαύρα, πέτρινα χρόνια. Η ελευθερία υπό διωγμόν. Ακούγεται ρητορικό και διδακτικό. Όμως από την οθόνη το λαμβάνεις σαν βίωμα αληθινό.

Κεντρικό πρόσωπο η μάνα. Είναι, δεν είναι σαράντα κιλά. Μια ραγισμένη πορσελάνη με αξιοπρέπεια που σκοτώνει. Όλοι και όλα με τελετουργία ευγένειας, ήθους και απίστευτης καρδιάς. Κέντημα κλασικού κινηματογράφου.

Όλοι οι συντελεστές της πρώτης σειράς. Φωτογραφία, σκηνογραφία και πάνω απ΄ όλα οι ερμηνείες. Να σας πω τη μαύρη αλήθεια. Από τη στέρηση που έχω υποστεί βλέποντας τόσα μα τόσα σκουπίδια, αισθάνθηκα στο τέλος να πετάω ψηλά με αερόστατο, μια σκηνοθεσία που σπανίως την συναντάς. Σχεδόν στα όρια του αριστουργήματος!

«Κabei:
Η μητέρα μας»

Cream of the cream Σκηνοθεσίας, αισθημάτων, αξιοπρέπειας Η καλύτερη της εβδομάδας

ΒΑΘΜΟΙ=8

(γονατιστός)

{{{ video }}}

Πολιτικό θρίλερ που αξίζει τα λεφτά του 

Πολύ καλή η εβδομάδα. Επιτέλους ταινίες που αξίζουν τα λεφτά τους. Μία εξ αυτών, από τις ΗΠΑ, του Ισραηλινού 47χρονου Ροντ Λιούρι. Η καλύτερη, πιο ώριμη στιγμή του σε ένα πολιτικό θρίλερ κατασκοπίας με τον τίτλο «Νothing but the truth» («Και μόνο την αλήθεια»). Το στόρι φανταστικό, όμως οι αναφορές αληθινές από το πρόσφατο παρελθόν. Ίσως η πρώτη ταινία αντάξια της πολιτικής του Μπαράκ Ομπάμα.

Απόπειρα δολοφονίας του προέδρου των ΗΠΑ η αφορμή για στρατιωτική επίθεση στην ανυπάκουη Βενεζουέλα (προφανώς αναφέρεται στο Ιράκ και το Αφγανιστάν). Λίγο μετά μια ανήσυχη δημοσιογράφος (Κέιτ Μπέκινσεϊλ) με μαρτυρία από κρυφή πηγή ξεσκεπάζει πράκτορα της CΙΑ (Βέρα Φαρμίγκα) η οποία σε απόρρητη έκθεσή της καταρρίπτει όλα τα στοιχεία του Λευκού Οίκου και του Πενταγώνου που φωτογραφίζουν ως εχθρό και ορμητήριο της απόπειρας δολοφονίας του προέδρου της Βενεζουέλας.

Όπως με τα στοιχεία του Μπους για τα πυρηνικά του Σαντάμ. Αυτό ήταν. Ο κρατικός μηχανισμός κινητοποιείται με αστραπιαία ταχύτητα και ο ειδικός εισαγγελέας (Ματ Ντίλον) στριμώχνει την ρεπόρτερ με το εξής δίλημμα. Αν μας αποκαλύψεις το όνομα της πηγής σου, είσαι ελεύθερη. Αν όχι, θα σε κλείσουμε φυλακή μέχρι να ομολογήσεις.

Αρνούμενη να κατονομάσει την πηγή της και με συνοπτικές διαδικασίες στρατοδικείου καταλήγει στη στενή. Παράλληλα η ζωή της δεύτερης γυναίκας από τη CΙΑ κόλαση ακόμα και στην οικογένεια της την κλειστή. Δύο γυναίκες από αντίπαλα στρατόπεδα, στην ίδια μοίρα, με μοναδική αξία την αλήθεια. Το πλεονέκτημα του Λιούρι είναι η σκηνοθεσία του.

Με τη μηχανή στο χέρι- όπως ο Λαρς φον Τρίερ- και με ρυθμούς γρήγορους, σαν κουρδισμένους ιμάντες που κινούν τη μηχανή, καταφέρνει να κερδίσει την ανάσα του θεατή. Με άξιους συμπαραστάτες τους τέσσερις βασικούς πρωταγωνιστές (παίζει και η Άντζελα Μπάσετ αλλά ο ρόλος της είναι μικρός και διεκπεραιωτικός).

Όλες και όλοι ταγμένοι στην υπηρεσία ενός ψευδοντοκιμαντέρ με ύφος πολιτικού θρίλερ. Αγνώριστος ο Ματ Ντίλον (όταν υπάρχουν ρόλοι και σκηνοθέτες και οι νεκροί ανασταίνονται), υποδειγματική και η Μπέκινσεϊλ. Φρέσκια ματιά πάνω σε χνάρια παλιά. Ένα θρίλερ για να περάσεις καλά!

«Και μόνο την αλήθεια»

Ζωντανό θρίλερ με φρέσκια ματιά Μια δημοσιογράφος ξεσκεπάζει τη

CΙΑ

Μια πράκτορας της CΙΑ ξεσκεπάζει τον πλανητάρχη

ΒΑΘΜΟΙ=7

(το τερπνόν μετά του ωφελίμου)

{{{ video }}}

Ένα όμορφο τίποτα… 

Απογοήτευση της εβδομάδας από Γαλλία με μια θρυλική ερωτική ιστορία. Δηλαδή «Coco Chanel and Ιgor Stravinsky» του Γιαν Κουνέν («Ντόμπερμαν») με πρωταγωνιστές το δίδυμο Αν Μουγκλαλίς (η θηλυκή αίλουρος ελληνικής καταγωγής) και Μαντς Μίκελσεν από Δανία. Δύο ώρες ένα μεγάλο, όμορφο τίποτα.

Ωραία η Κοκό. Ωραίος και επιβλητικός ο Ιγκόρ. Ωραία η Μουγκλαλίς (να την κάνουμε εξώφυλλο). Ωραίος και στιβαρός ο Μαντς Μίκελσεν. Ωραία η έπαυλη της Κοκό. Ωραία έπιπλα. Ωραία ρούχα. Ωραίο πιάνο. Ωραίο θέατρο.

Ωραία κοστούμια. Ωραία ερωτικά κρεβάτια. Ε και; Πώς το λένε, βαρέθηκα. Πρώτο, ο σκηνοθέτης προσπερνάει το ερώτημα «Who is Chanel?». Α, σου λέει. Πρέπει να την ξέρεις, αλλιώτικα είσαι αγράμματος.

Δεύτερο, προσπερνάει το δεύτερο ερώτημα «Μπας κι αυτή η γυναίκα που βλέπω είναι απλώς μανεκέν;». Α, σου λέει. Πάλι αγράμματος. Δεν κατάλαβες τίποτα από τις σιωπές. Τρίτο ερώτημα «Who is Stravinsky?».

Α, σου λέει. Αφού αγνοείς τον Ρώσο συνθέτη που άλλαξε το Συντακτικό και την Γραμματική της Μουσικής είσαι από αστοιχείωτο σπίτι. Τέταρτο και τελευταίο ερώτημα: «Τέλος πάντων, ποιο το νόημα το μεγάλο;».

Και καταλήγω. Εντελώς αδιάφορο αν ήρωες κάθε ταινίας υποδύονται κορυφαία ονόματα της Ιστορίας.

Να διαβάσω το ρεπορτάζ και να τα μάθω μια χαρά. Απ΄ αυτή την ταινία το μόνο που κατάλαβα είναι πως μια ιδιαίτερη και όμορφη Γαλλίδα του 1924 που ασχολείται με τη μόδα και που έχει βγάλει ένα σκασμό λεφτά, φιλοξενεί στην θηριώδη έπαυλή της, κάπου έξω από το Παρίσι, έναν άφραγκο Ρώσο συνθέτη που μόλις πριν από λίγο μια παράστασή του είχε αρπάξει τα γιούχα της αρκούδας (προφανώς πρόκειται για την «Ιεροτελεστία της άνοιξης») παρέα με την άρρωστη γυναίκα του και τα τρία παιδιά τους.

Εκ της φιλοξενίας διαδραματίστηκαν τα εξής. Η Κοκό με τον Ιγκόρ σε κρεβάτι παράνομο αλλά καθόλου κρυφό. Η σύζυγος να καταπίνει το δηλητήριο το ερωτικό. Και η Κοκό να κυκλοφορεί με ασπρόμαυρες αμφιέσεις, με μαύρα καπελίνα και on top of that να ανακαλύπτει το θρυλικό άρωμα, εκείνο ντε, που όταν η Μέριλιν Μονρόε ρωτήθηκε τι φοράει στο κρεβάτι της, απάντησε γαργαλιστικά «Chanel Νo 5»… Κατά τ΄ άλλα, όλα ξώφαλτσα. Η μουσική, η μόδα, η Σανέλ, ο Στραβίνσκι, ο έρωτας, οι χαρακτήρες, τα πάντα.

«Coco Chanel and Ιgor Stravinsky»

Θρυλικός έρωτας, χάρτινες εικόνες Κοκό Σανέλ με Ιγκόρ Στραβίνσκι

ΒΑΘΜΟΙ=4

(όμορφες εικόνες όμορφα καίγονται)

{{{ video }}}

Κολλημένοι στην παράδοση 

«Μια μέρα του καλοκαιριού» («Αruitemo aruitemo») του Χιροκάζου Κορεέντε. Ο πλήρης ορισμός της τέλειας και καθόλου μετα-μοντέρνας απομίμησης της οπτικής του Γιασοζίρου Όζου (1903-1963), θεμελιωτή του ιαπωνικού κινηματογράφου του 20ού αιώνα. Τι σημαίνει αυτό;

Κάτι περίεργο, ίσως και ανεξήγητο για το ελληνικό κοινό. Δηλαδή ιστορίες χωρίς action, χωρίς «ορατή», εκρηκτική εξέλιξη και χωρίς μοντέρνες τεχνικές. Η μηχανή να σκοπεύει από την ίδια απόσταση (συνήθως) από τη μέση και πάνω, ο φακός περίπου ο ίδιος, ελάχιστες μετακινήσεις. Δηλαδή οι κατάλληλες, σκηνοθετικές, προϋποθέσεις για την περιγραφή μιας οικογενειακής τελετής.

Αυτό και το «θέμα» της ταινίας. Όπου άνεργος υιός, μαζί με τη γυναίκα και τα παιδιά του, επισκέπτονται την πατρική οικία. Όλοι γύρω από ένα τραπέζι και όλα να διαδραματίζονται με τσάι, σούσι και σάκε. Υπόγεια δραματουργία, υπόγειες μικρές εκρήξεις, υπόγεια ουσία. Περίπου δαντέλα!

ΒΑΘΜΟΙ=7

(μόνο για συλλέκτες)
{{{ video }}}