Τα επτά όργανα-στόχοι της πίεσης

Επτά όργανα καταστρέφει ύπουλα και σιωπηλά η αυξημένη αρτηριακή πίεση, χωρίς να υπάρχουν για καιρό προειδοποιητικά συμπτώματα. Καρδιά, νεφροί, εγκέφαλος, καρωτίδες, αορτή, κάτω άκρα και μάτια παθαίνουν συχνά ανεπανόρθωτες ζημιές από την υπέρταση.

Με βάση τη μελέτη «Hippokratio Hellenic Hypertension Study (3H study)», στοιχεία της οποίας παρουσιάστηκαν και στο πρόσφατο Πανευρωπαϊκό Συνέδριο Καρδιολογίας στη Βαρκελώνη, περίπου 30%-45% των Ελλήνων υπερτασικών έχει υπερτροφία της αριστεράς κοιλίας, 8%-15% έχει μικροαλβουμινουρία και 7%-10% επηρεασμένη νεφρική λειτουργία.

«Η επίπτωση των βλαβών των οργάνων-στόχων στους υπερτασικούς εξαρτάται από τη βαρύτητα της υπέρτασης, τη χρονιότητά της, τη γενετική προδιάθεση, αλλά και από τις διαιτητικές συνήθειες του υπερτασικού και τη συνύπαρξη διαβήτη ή παχυσαρκίας», λέει ο κ. Κωνσταντίνος Τσιούφης, λέκτορας της Α’ Πανεπιστημιακής Καρδιολογικής Κλινικής και υπεύθυνος της Μονάδας Υπέρτασης στο Ιπποκράτειο Νοσοκομείο.

«Με βάση τις κατευθυντήριες γραμμές όλων των αρμόδιων επιστημονικών οργανισμών (ευρωπαϊκών και αμερικανικών), οι οποίες ανανεώνονται πολύ τακτικά (μόλις τον Ιούνιο είχαμε την τελευταία αναθεώρηση στο Ευρωπαϊκό Συνέδριο της Υπέρτασης), η διάγνωση και αντιμετώπιση της αρτηριακής υπέρτασης σε έναν ασθενή χωρίς συμπτώματα βασίζεται στη σωστή εκτίμηση τριών παραμέτρων».

Οι παράμετροι αυτοί είναι οι εξής:

1. Ποια είναι η τιμή της πίεσής του σε πολλές μετρήσεις στο ιατρείο ή στο σπίτι.

2. Ποιοι άλλοι παράγοντες κινδύνου συνυπάρχουν, δηλαδή αν έχει σάκχαρο, αυξημένη χοληστερίνη, αν καπνίζει, αν έχει κοιλιακή παχυσαρκία και αν κάνει καθιστική ζωή.

3. Αν έχει πρώιμες βλάβες στα όργανα-στόχους (όπως είναι η καρδιά, τα νεφρά και οι αρτηρίες), χωρίς ακόμη να έχουν δώσει ανάλογα κλινικά συμπτώματα.

«Η καρδιά κατέχει κεντρικό ρόλο στο σύνολο των διαταραχών που σχετίζονται με την υπερτασική νόσο», επισημαίνει ο κ. Τσιούφης. «Το κύριο χαρακτηριστικό ενός υπερτασικού ασθενούς, που δεν έχει ρυθμισμένη την πίεσή του, είναι η υπερτροφία της καρδιάς του».

«Ο καρδιακός μυς αρχικά παχύνεται αντιρροπιστικά, για να εξωθήσει το αίμα “κόντρα” στην αυξημένη πίεση της αορτής. Εάν αυτή η πάχυνση συνεχιστεί πέραν ενός ορίου, τότε συμβαίνουν επιπρόσθετες μεταβολές, οι οποίες μειώνουν τη συσταλτική ικανότητα της καρδιάς και μπορεί να οδηγήσουν σε καρδιακή ανεπάρκεια. Η αυξημένη μάζα της αριστεράς κοιλίας της καρδιάς συνδυάζεται συχνά με επιτάχυνση των αθηροσκληρυντικών αλλοιώσεων των στεφανιαίων αρτηριών, καθώς και με διατεταμένο αριστερό κόλπο και διατεταμένη αορτική ρίζα», τονίζει ο κ. Τσιούφης.

«Έτσι, ο υπερτασικός ασθενής με υπερτροφία του μυοκαρδίου έχει υπερδιπλάσιο κίνδυνο να παρουσιάσει αρρυθμίες και μάλιστα κολπική μαρμαρυγή, αλλά και στεφανιαία νόσο, συγκριτικά με αυτόν που δεν έχει υπερτροφία».

Μέθοδος επιλογής για τη διάγνωση της υπερτροφίας του μυοκαρδίου _ ακόμη και στα αρχικά στάδια _ είναι το υπερηχοκαρδιογράφημα, ενώ το καρδιογράφημα αποκαλύπτει συνήθως την προχωρημένη υπερτροφία.

Η αρτηριακή υπέρταση προκαλεί υπερτροφία όχι μόνο στο μυοκάρδιο αλλά και στο τοίχωμα των αγγείων. «Το αυξημένο πάχος των χιτώνων του τοιχώματος των μεγάλων αρτηριών (όπως π.χ. οι καρωτίδες) συσχετίζεται στενά με τα αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια, αλλά και με την υπερτροφία του μυοκαρδίου και τα εμφράγματα», λέει ο κ. Τσιούφης.

«Το πάχος των αρτηριών μπορεί να μετρηθεί με υπερήχους, αλλά η ακριβής μέτρησή του απαιτεί εξειδικευμένα εργαστήρια και μεγάλη εμπειρία του χειριστή. Για τον λόγο αυτό, δεν χρησιμοποιείται στην καθημερινή κλινική πράξη».

Η υπέρταση, εκτός από την πάχυνση του αρτηριακού τοιχώματος, επιφέρει και τη σκλήρυνσή του. «Με την επίδραση της ηλικίας και της υπέρτασης, η αορτή χάνει την ελαστικότητά της και σε κάθε συστολή το σύνολο του εξωθούμενου όγκου παλμού διοχετεύεται προς την περιφέρεια, προκαλώντας εκσεσημασμένη αύξηση της συστολικής πίεσης και μείωση της διαστολικής πίεσης», εξηγεί ο κ. Τσιούφης.

«Στη σκληρότητα της αορτής οφείλεται το γεγονός ότι τα ηλικιωμένα άτομα συνήθως πάσχουν από μεμονωμένη συστολική υπέρταση»

Τη σκληρότητα της αορτής μπορούν να εκτιμήσουν οι επιστήμονες με διάφορους τρόπους, όπως π.χ. με ειδικές συσκευές που μετρούν πόσο γρήγορα ταξιδεύει ένα σφυγμικό κύμα από ένα σημείο του αρτηριακού δένδρου σε ένα άλλο.

Ο νεφρός είναι θύτης και θύμα της υπέρτασης. «Νεφρικές παθήσεις προκαλούν υπέρταση, αλλά και η αυξημένη πίεση προκαλεί έκπτωση της νεφρικής λειτουργίας», υπογραμμίζει ο κ. Τσιούφης. «Η υπέρταση και ο σακχαρώδης διαβήτης είναι οι δύο κύριες αιτίες που οδηγούν σήμερα έναν άνθρωπο στον τεχνητό νεφρό».

Η διάγνωση νεφρικής βλάβης βασίζεται είτε στην αυξημένη κρεατινίνη ορού είτε στην αυξημένη απέκκριση αλβουμίνης. «Είναι μάλιστα καλύτερα να υπολογίζεται ο ρυθμός σπειραματικής διήθησης (GFR) με βάση κάποιες απλές εξισώσεις που στηρίζονται στη κρεατινίνη ορού, το βάρος και την ηλικία του ατόμου», λέει ο κ. Τσιούφης.

«Ως ήπια νεφρική ανεπάρκεια ορίζεται η τιμή κρεατινίνης ορού μεγαλύτερη από το 1,4 mg/dl για τους άνδρες, μεγαλύτερη από το 1,5 mg/dl για τις γυναίκες ή τιμή GFR μικρότερη από 60 ml/min. Ένας χρήσιμος τρόπος εκτίμησης της νεφρικής λειτουργίας στον υπερτασικό ασθενή είναι η μέτρηση του λόγου της αλβουμίνης ούρων προς την κρεατινίνη ούρων σε τυχαίο δείγμα ούρων. Το πλεονέκτημα αυτού του τρόπου είναι η ευκολία προσδιορισμού του ακόμη και σε μη καλά οργανωμένο εργαστήριο. Τιμές αλβουμίνης προς κρεατινίνη ούρων μεγαλύτερες από 30 mg/gr σημαίνουν την παρουσία μικροαλβουμινουρίας, που θεωρείται ανεξάρτητος παράγων καρδιαγγειακών συμβάντων και εξέλιξης νεφρικής βλάβης».

«Ο υπερτασικός ασθενής με βλάβη σε ένα ή περισσότερα όργανα θεωρείται ασθενής υψηλού καρδιαγγειακού κινδύνου», προειδοποιεί ο κ. Τσιούφης.

Σε πρόσφατη μελέτη από τη Μονάδα Υπέρτασης της Α’ Πανεπιστημιακής Καρδιολογικής Κλινικής σε 1.650 υπερτασικούς, τους οποίους παρακολούθησαν για έξι χρόνια, διαπιστώθηκε ότι η ταυτόχρονη παρουσία υπερτροφίας της αριστεράς κοιλίας και επηρεασμένης νεφρικής λειτουργίας συνδυάζεται με δυόμισι φορές μεγαλύτερο κίνδυνο για εμφράγματα του μυοκαρδίου και τέσσερις φορές μεγαλύτερο κίνδυνο για εγκεφαλικό επεισόδιο, συγκριτικά με τους υπερτασικούς ασθενείς χωρίς υπερτροφία ή νεφρική βλάβη.

«Ο υπερτασικός ασθενής, καλό θα είναι να υποβάλλεται κατά τις αρχικές ιατρικές εκτιμήσεις στον έλεγχο για βλάβη στα όργανα-στόχους», συμβουλεύει ο κ. Τσιούφης. «Στη διαχρονική παρακολούθηση των υπερτασικών ασθενών, επανέλεγχος της υπερτροφίας της αριστεράς κοιλίας και της πάχυνσης τοιχώματος καρωτίδων δεν έχει νόημα σε διάστημα μικρότερο του έτους, ενώ η μικροαλβουμινουρία μπορεί να επανελεγχθεί σε 3-6 μήνες αφότου ρυθμιστεί η πίεση».

Η υπέρταση είναι πολυπαραγοντική νόσος. «Στη διεργασία της πρόκλησης βλάβης στην καρδιά, τα αγγεία και τους νεφρούς, σοβαρό ρόλο διαδραματίζουν, εκτός από την αυξημένη πίεση, και η ενεργοποίηση δύο σημαντικών νευροορμονικών συστημάτων: το συμπαθητικό και το σύστημα ρενίνης – αγγειοτασίνης – αλδοστερόνης», μας πληροφορεί ο κ. Τσιούφης.

«Αυτά τα δύο συστήματα ενεργοποιούνται πολύ με την αύξηση της πίεσης και, μέσω πολύπλοκων μηχανισμών, επιτείνουν τις βλάβες της υπέρτασης. Για τον λόγο αυτό, κατά την πρόληψη/αντιμετώπιση της υπερτροφίας του μυοκαρδίου, της σκληρότητας των αρτηριών και της μικροαλβουμινουρίας απαιτούνται πολυπαραγοντικοί θεραπευτικοί στόχοι, με πρώτο τη χαμηλή αρτηριακή πίεση κάτω των 130/85 mm Hg (αλλά ίσως όχι χαμηλότερα από 115/65 mm Hg)».

Αυτό μπορεί να επιτευχθεί με συνδυασμό:

* Δίαιτας χωρίς αλάτι

* Μείωσης του σωματικού βάρους

* Αερόβιας άσκησης

* Χρήσης αντιυπερτασικών φαρμάκων, στα οποία πρέπει οπωσδήποτε να περιλαμβάνεται φάρμακο που αποκλείει το σύστημα ρενίνης- αγγειοτασίνης (αναστολείς του μετατρεπτικού ενζύμου, αναστολείς των υποδοχέων της αγγειοτασίνης ή άμεσος αναστολέας ρενίνης).

«Σημαντικότατο ρόλο στη σωστή αντιμετώπιση του υπερτασικού ασθενούς έχουν και η ρύθμιση των λιπιδίων, ο γλυκαιμικός έλεγχος και η χορήγηση αντιαιμοπεταλικών φαρμάκων (ασπιρίνης), όπου χρειάζεται», συνιστά ο κ. Τσιούφης.

Οι «στόχοι» συνοπτικά

Η υψηλή αρτηριακή πίεση ευθύνεται για το 50% των καρδιαγγειακών νόσων και το 13% όλων των θανάτων παγκοσμίως.

ΚΑΡΔΙΑ: Υπερτροφία, στηθάγχη, έμφραγμα, μαρμαρυγή των κόλπων, άλλες αρρυθμίες, καρδιακή ανεπάρκεια

EΓΚΕΦΑΛΟΣ: Ισχαιμικό επεισόδιο, σπάνια αιμορραγικό επεισόδιο στους νέους

ΜΑΤΙΑ: Αμφιβληστροειδοπάθεια

ΝΕΦΡΟΙ: Λευκωματουρία, νεφρική ανεπάρκεια

ΚΑΡΩΤΙΔΕΣ: Στενώσεις από αθηρωματικές βλάβες

AOΡTH: Ανεύρυσμα

ΚΑΤΩ ΑΚΡΑ: Περιφερική αποφρακτική αρτηριοπάθεια – διαλείπουσα χωλότητα