Ημερολόγιο Συνόρων «Ο εμπρηστής χτυπά πάντα τελευταίος»

LΙΝΚ:

http://gazikapllani.blogsspot.com

«ΚΑΙ ΟΙ ΔΥΟ γονείς μου έχουν μακρά σχέση με την περιοχή. Η μητέρα μου είναι γόνος Μικρασιατών προσφύγων που αποκαταστάθηκαν αγροτικά στη Βούλα. Ο πατέρας μου είναι Αθηναίος. Η οικογένειά του παραθέριζε στο Καβούρι από τη δεκαετία του ΄30. Το ΄50 μετακόμισε στη Βούλα. Η Βούλα των παιδικών μου χρόνων ήταν ένα παλαιό προάστιο με μονοκατοικίες και μεγάλους κήπους. Θυμάμαι πολύ έντονα το δάσος. Παγαίναμε συχνά εκδρομή ως παιδιά, σε ένα κατάφυτο μέρος, που ήταν εκεί όπου περνάει σήμερα η Λεωφόρος Βουλιαγμένης. Με τα χρόνια η Βούλα έπαψε να είναι μια ήρεμη εξοχική περιοχή. Ήμουν δεκατεσσάρων χρονών, στη Γ΄ Γυμνασίου, όταν κάηκε το δάσος της Βούλας. Τις μέρες της δεύτερης τουρκικής εισβολής στην Κύπρο. Καιγόταν για δυο μέρες. Ο καπνός είχε σβήσει τον ήλιο…

ΤΟ ΚΑΨΙΜΟ του δάσους με σημάδεψε για πάντα. Για μένα ήταν οι μνήμες μου, τα παιχνίδια, οι εκδρομές, τα πρώτα φλερτ. Ήταν η μεγαλύτερη πληγή που έχει υποστεί η Βούλα. Άλλαξε για πάντα τη φυσιογνωμία της. Το 1985 πήγα στο Παρίσι για μεταπτυχιακές σπουδές στην Κοινωνική Ανθρωπολογία. Με ενδιέφερε ιδιαίτερα το θέμα της παραγωγής του αστικού χώρου και ο μηχανισμός που παράγεται η πόλη. Η εργασία μου ήταν για τη Βούλα. Άνοιξα έτσι τους λογαριασμούς μου με τον εμπρησμό του δάσους και με την ιστορία της Βούλας. Επανήλθα δέκα χρόνια αργότερα, για να τους κλείσω, με το βιβλίο που κυκλοφόρησε πρόσφατα. Για να το γράψω χρειάστηκε πολυετή έρευνα, μάζεψα ιστορίες και μαρτυρίες από παλαιότερους, έψαξα υπομονετικά και λεπτομερειακά σε αρχεία. Το συμπέρασμα στο οποίο έφθασα, όσον αφορά το κάψιμο του δάσους, είναι ότι ο εμπρηστής έρχεται πάντα τελευταίος. Ο εμπρησμός δουλευόταν για σχεδόν τριάντα χρόνια…

ΤΗ ΔΕΚΑΕΤΙΑ του ΄50 αυτή η κοινόχρηστη έκταση, που με βάση τη νομοθεσία έπρεπε να μεταγραφεί στον δήμο, εξαιρέθηκε. Ήταν «κατόρθωμα» του Συνεταιρισμού της Βούλας που είχε πρόεδρο τον ίδιο τον κοινοτάρχη! Μετά, η έκταση πουλήθηκε σε Συνεταιρισμό τραυματιών του ΄40-΄41 και του συμμοριτοπόλεμου, ένας κερδοσκοπικός συνεταιρισμός που δήλωνε χίλια μέλη και ζήτημα αν είχε ογδόντα! Η μετέπειτα έρευνα δείχνει πως το υπ. Γεωργίας, το κατεξοχήν αρμόδιο για την προστασία των δασών, επέτρεψε, πίεζε μάλιστα, να οικοπεδοποιηθεί αυτή η δασική ορεινή έκταση. Από εκεί και πέρα αρχίζει μια διαδικασία με τελικό σκοπό τον αφανισμό του δάσους και την οικοπεδοποίησή του. Μια διαδικασία που αποτελεί το κύριο μοντέλο οικοπεδοποίησης μέχρι σήμερα. Αν μπορώ να πω με απλά λόγια αυτά που παραθέτω αναλυτικά στο βιβλίο μου: ξεκινάμε με ένα ισχνό ή ημιπαράνομο νομικό έρεισμα και προσπαθούμε να το ισχυροποιήσουμε μέχρι να καταφέρουμε την πλήρη νομιμοποίησή του. Ο εμπρηστής έρχεται τελευταίος. Για να ρίξει την αυλαία. Για να «σφραγίσει» τις γραφειοκρατικές διευθετήσεις που είχαν ήδη ολοκληρωθεί. Το 1974 καίνε το δάσος της Βούλας, αφού για είκοσι πέντε χρόνια δούλευαν για την οικοπεδοποίησή του. Φοβούμενοι, επιπλέον, ότι η αλλαγή του καθεστώτος θα ακυρώσει όλες αυτές τις προσπάθειες. Και πράγματι, με το Σύνταγμα του ΄75 δεν θα είχε χτιστεί μια από τις πιο τρέντι και ακατάλληλες για δόμηση περιοχές της Αθήνας, το Πανόραμα.

ΟΤΑΝ ΑΡΧΙΣΑ την έρευνά μου νόμιζα ότι έψαχνα το παρελθόν. Μετά κατάλαβα ότι ο εμπρησμός του δάσους της Βούλας και η οικοπεδοποίησή του αποτελεί αρχέτυπο για την παραγωγή του αστικού χώρου και την οικοπεδοποίηση στη μεταπολεμική Ελλάδα. Από τον εμπρησμό του δάσους της Βούλας μέχρι το Βατοπέδι ακολουθούνται σχεδόν οι ίδιες, παράνομες- ημιπαράνομες διαδρομές. Η ιστορία της οικοπεδοποίησης που ερευνώ και αφηγούμαι στο βιβλίο μου είναι μια ιστορία όπου μπλέκονται όλοι: μεσίτες, κράτος, τοπική κοινωνία. Η ιστορία του σχεδιασμού της Βούλας είναι σε μεγάλο βαθμό ο συντονισμένος αγώνας όλων να μειώσουν τους κοινόχρηστους χώρους και να καταργήσουν τα άλση: με το επιχείρημα ότι αρκούν τα δέντρα των κήπων. Στην ουσία, είναι μια ιστορία που την ξέρουν όλοι οι Έλληνες. Εγώ δείχνω τις λεπτομέρειες, τα νομικά τεχνάσματα που λίγοι γνωρίζουν. Η ιστορία της Βούλας είναι μια ιστορία που, δυστυχώς, δεν ανήκει στο παρελθόν. Φοβάμαι ότι οι σημερινές καταστάσεις είναι χειρότερες από αυτές που περιγράφω στο βιβλίο μου… Η ΒΟΥΛΑ αποτελεί ένα ακραίο σύμπτωμα του ελληνικού πολιτικού συστήματος και του ελληνικού χωρικού πολιτισμού, των ιδεών που έχουμε για τα σπίτια, τα δάση, τα πάρκα, τους δρόμους. Στη μεταπολεμική Ελλάδα ο χώρος αποτελεί κεντρικό αντικείμενο διαπραγμάτευσης ανάμεσα στο κράτος και τους πολίτες, με θύμα βέβαια το περιβάλλον και το μέλλον. Οι δυο κύριες δραστηριότητες, ο τουρισμός και η οικοδομή, βασίζονται στην παραγωγή του χώρου. Τα οικόπεδα, η αντιπαροχή, οι εντάξεις και οι νομιμοποιήσεις έπαιξαν κεντρικό ρόλο στη διαμόρφωση της κοινωνικής συνείδησης στη μεταπολεμική Ελλάδα. Μερικοί μπορεί να λένε πως αυτά έχει η εξέλιξη. Είναι αλήθεια ότι ο μοντερνισμός και ο καπιταλισμός οδηγούν παντού στην εξάπλωση των πόλεων και του χτισμένου περιβάλλοντος. Δεν γίνεται όμως παντού με τους ίδιους όρους. Τις αιτίες για ό,τι συνέβη στη Βούλα και συμβαίνει ακόμα σήμερα στην Ελλάδα, πρέπει να τις αναζητήσουμε στις συλλογικές μας νοοτροπίες. Στις ιδέες και τις αξίες μας. Ενώ υποτίθεται ότι δίνουμε αξία στην ιστορία, εξαφανίζουμε κάθε ίχνος της. Οι σοφοί το έχουν πει από παλιά: εξαφανίζοντας το τοπίο μας εξαφανίζουμε τα θεμέλια της ελληνικότητας που επιλέξαμε. Στη Βούλα ακόμα και σήμερα συνεχίζεται το έγκλημα του αφανισμού των αρχαιοτήτων. Σαν τους Άραβες στο Ντουμπάι, στη Βούλα δεν υπάρχει ούτε ένα κτίριο από το παρελθόν για να δείξουμε. Αυτό είναι θέμα κουλτούρας και όχι αδήριτης οικονομικής ανάγκης. Στην Ευρώπη δεν θα διανοούντο να δημιουργήσουν αστικούς χώρους με τόσο λίγα δέντρα, άλση και άλλες κοινόχρηστες λειτουργίες. Επιπλέον, εμείς είμαστε παγιδευμένοι σε μια κατάσταση στην οποία αν δεν παρανομήσεις είσαι κορόιδο και την οποία πολλοί ανέχονται, γιατί όλοι έχουν ή μπορεί να παρανομήσουν. Χρειάζεται να σκεφτούμε με διαφορετικούς τρόπους για να μην καταστρέψουμε ό,τι έχει απομείνει στην Αττική και στην Ελλάδα.

Το Ημερολόγιο Συνόρων φεύγει για διακοπές