[ ΠΡΟΒΟΛΕΙΣ ] Χώρα για το θεαθήναι

ΚΑΘΩΣ Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ κρίση στην Ελλάδα συνεχίζεται (η υπόλοιπη Ευρώπη με επικεφαλής τη Γαλλία και τη Γερμανία φαίνεται να βγαίνει από την ύφεση), καθώς τα δημοσιονομικά της χώρας φαίνεται να πηγαίνουν από το κακό στο χειρότερο, καθώς η ανεργία αυξάνεται και η αβεβαιότητα εντείνεται, αυτό που εντυπωσιάζει τούτο το καλοκαίρι είναι η επιδεικτική κατανάλωση ορισμένων κοινωνικών ομάδων της χώρας.

Ως να μη συμβαίνει απολύτως τίποτα. Αμφιβάλλω εάν σε άλλη χώρα- μέλος της παλαιάς ή νέας Ευρωπαϊκής Ένωσης υπάρχει φαινόμενο ανάλογο με αυτό που στην Ελλάδα λέγεται «Μύκονος» και ό,τι αυτό συμβολίζει- δηλαδή ένας χώρος ασύδοτης καταναλωτικής επίδειξης, νεοπλουτισμού και γκλαμουριάς. Αυτό που συνήθως εντυπωσιάζει τις ξένες διπλωματικές αποστολές στην Αθήνα είναι ακριβώς το πώς ορισμένοι Νεοέλληνες ακόμη και σε περίοδο έντονης οικονομικής δυσπραγίας επιδίδονται σε συμπεριφορές μέγιστης κοινωνικής ανευθυνότητας με αχαλίνωτη καταναλωτική μανία, ενώ ταυτόχρονα μετέρχονται κάθε θεμιτό και αθέμιτο μέσο προκειμένου να αποφύγουν την εκπλήρωση της στοιχειώδους υποχρέωσης απέναντι σε κράτος και κοινωνία, δηλαδή την καταβολή του φόρου. Έτσι η Ελλάδα είναι η κατ΄ εξοχήν χώρα της παραοικονομίας (στο 25% του ΑΕΠ την εκτιμά πρόσφατη μελέτη του ΟΟΣΑ, αν και μπορεί να είναι και μεγαλύτερη) και ταυτόχρονα η χώρα «που ψωνίζει για το θεαθήναι». Όπως έδειξε έρευνα του Ευρωβαρόμετρου, οι Έλληνες (μαζί με τους Ρουμάνους και τους Βούλγαρους) «ψωνίζουν με γνώμονα τη λαμπρή φίρμα», δηλαδή προϊόντα ακριβά αλλά επώνυμα. Αντίθετα, οι χώρες που δεν ενδιαφέρονται καθόλου για τη… φίρμα και ψωνίζουν φθηνά, ανώνυμα προϊόντα, είναι οι πλουσιότερες της Ευρώπης όπως Φινλανδία, Σουηδία, Γερμανία, κ.ά.

Αυτές οι παθογένειες μπορεί να εκφράζουν βαθύτερες κοινωνικές και ψυχολογικές κατηγορίες. Πιστοποιούν όμως και το γεγονός ότι ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια τείνει να διαμορφωθεί η κουλτούρα «μιας χώρας για το θεαθήναι», της επίδειξης, της επιφάνειας και όχι της ουσίας, του βάθους, της προοπτικής. Το πολιτικό, εκπαιδευτικό και επικοινωνιακό σύστημα φέρουν το μεγαλύτερο μερίδιο ευθύνης γι΄ αυτό. Αλλά έγκειται τελικά στο πολιτικό σύστημα και τις δυνάμεις του να αποφασίσουν ποια Ελλάδα θέλουν και ποια φαινόμενα/ γεγονότα/ σύμβολα θα την ταυτοποιούν.

Ο Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών και μέλος του Δ.Σ. του ΕΛΙΑΜΕΠ.