Η βαλκανική άνοιξη του ελληνικού βιβλίου

Οι Σέρβοι, που μεταφράζουν μανιωδώς από τα ελληνικά, θα φιλοξενήσουν την Ελλάδα ως τιμώμενη χώρα στη Διεθνή Έκθεση Βιβλίου του Βελιγραδίου τον Οκτώβριο
Είκοσι βιβλία έχουν ήδη μεταφραστεί από τα ελληνικά στα σερβικά φέτος. Οι Σέρβοι, που έχουν επίσημα προσκαλέσει την Ελλάδα ως τιμώμενη χώρα στη Διεθνή Έκθεση του Βελιγραδίου στα τέλη Οκτωβρίου, δείχνουν έμπρακτα το ενδιαφέρον και την αγάπη τους για τα ελληνικά γράμματα, μεταφράζοντας φέτος περισσότερα ελληνικά βιβλία στη γλώσσα τους από οποιαδήποτε άλλη ευρωπαϊκή χώρα. Αρχαίες τραγωδίες, Όμηρο αλλά και σύγχρονη ελληνική λογοτεχνία και ποίηση – που συνήθως δυσκολεύεται να βγει στο εξωτερικό- είναι στον κύκλο των άμεσων ενδιαφερόντων τους. Και πολλοί Έλληνες δημιουργοί είναι ιδιαίτερα δημοφιλείς- όπως η ποιήτρια Κική Δημουλά που είναι από τις γνωστότερες, εκεί, ξένες ποιήτριες ή η Ζυράννα Ζατέλη αλλά και η Μάρω Δούκα που έχει κερδίσει και το λογοτεχνικό βραβείο Βalkanika.

«Μας θέλουν δίπλα τους. Μέχρι και για την ίδρυση Εθνικού Κέντρου Βιβλίου ζήτησαν τη δική μας συνδρομή», λέει στα «ΝΕΑ» η διευθύντρια του ελληνικού Εθνικού Κέντρου Βιβλίου Κατρίν Βελισσάρη που επιμελείται τα της ελληνικής παρουσίας. «Θα υπάρξουν και τρεις διαλέξεις», προσθέτει. Ο Τάκης Θεοδωρόπουλος θα αναπτύξει το θέμα «Έχει η Ευρώπη πολιτισμική οντότητα;», ο Νάσος Βαγενάς θα μιλήσει για τον Κωνσταντίνο Καβάφη ενώ διάλεξη θα δώσει και ο Χρήστος Γιανναράς, από τους πλέον πολυμεταφρασμένους Έλληνες στα σερβικά.

«Όταν πραγματοποιείται η έκθεση ο παλμός της πόλης χτυπάει εκεί», λέει στα «ΝΕΑ» η Γκάγκα Ρόσιτς, μεταφράστρια- και φιλόλογος- που έχει συμβάλει τα μέγιστα στη γνωριμία των δύο λαών μέσω της λογοτεχνίας. «Είναι ένας λαός που διαβάζει πολύ. Ακόμη και όταν η Σερβία βομβαρδίστηκε και η πρόσβαση από πολλά μέρη προς το Βελιγράδι ήταν δύσκολη, οι Σέρβοι συνέχιζαν να συρρέουν στη Διεθνή Έκθεση από όλες τις γωνιές της χώρας. Βέβαια πρόκειται για μεγάλη παράδοση, καθώς το βιβλίο είχε μεγάλη ανάπτυξη από τα χρόνια της ενιαίας Γιουγκοσλαβίας, με μια αγορά 28 εκατομμυρίων ανθρώπων. Η πρώτη Διεθνής Έκθεση έγινε στο Βελιγράδι το 1956 και από τότε διεξάγεται αδιάλειπτα», εξηγεί.

Ένα δείγμα των διαφορετικών μεγεθών είναι ότι ενώ ο αριθμός των 65.000 επισκεπτών στην 6η Διεθνή Έκθεση Βιβλίου της Θεσσαλονίκης τον Μάιο θεωρήθηκε σημαντική επιτυχία για τα ελληνικά δεδομένα, το 2008 πέρασαν τις πύλες της 53ης Διεθνούς Έκθεσης του Βελιγραδίου 200.000 επισκέπτες, ενώ άλλες χρονιές ξεπερνούν και τις 300.000. «Η Δημουλά έχει μεγάλη επιτυχία, η Ζατέλη επίσης», λέει η Γκάγκα Ρόσιτς. «Πολύ διαβάστηκαν επίσης τα “Ματωμένα χώματα” της Διδώς Σωτηρίου, παρά το γεγονός ότι κυκλοφόρησαν πολύ καθυστερημένα. Ο λόγος ήταν ότι η έκδοσή τους συνέπεσε με τον βομβαρδισμό της Σερβίας». Εξήντα βιβλία έχει μεταφράσει η Γκάγκα Ρόσιτς και στις δύο γλώσσες. Τα τελευταία τρία χρόνια έδωσε όμως τη σκυτάλη στη δίγλωσση κόρη της Μαρία Κεσίνη όσον αφορά τη μετάφραση σερβικών βιβλίων στα ελληνικά (μεταφράζει συστηματικά τον Ντανίλο Κις) ώστε εκείνη να αφοσιωθεί στη μετάφραση ελληνικών βιβλίων στα σερβικά. «Νιώθω μεγάλη ευτυχία που η κόρη μου ακολουθεί τα χνάρια μου», λέει συγκινημένη η Γκάγκα Ρόσιτς που έχει μεταφράσει τα τελευταία χρόνια, μεταξύ άλλων, βιβλία όπως η «Αναζήτηση» του Νίκου Θέμελη, η «Νοσταλγία των δράκων» του Δημοσθένη Κούρτοβικ, το «Αθώοι και φταίχτες» της Μάρως Δούκα, η «Λογοτεχνική γεωγραφία» του Αναστάση Βιστωνίτη και παλιότερα μυθιστορήματα του Παύλου Μάτεσι, της Ζυράννας Ζατέλη, του Τάκη Θεοδωρόπουλου, της Μαργαρίτας Καραπάνου, του Άρη Μαραγκόπουλου. Το 2004 πήρε το Μεγάλο Βραβείο Μετάφρασης για την εργασία της στην ποίηση της Κικής Δημουλά ενώ έχει μεταφράσει και άλλους ποιητές, όπως τον Γιάννη Βαρβέρη και τον Γιάννη Κοντό.

«Αυτό που με συγκίνησε στη μεταφραστική περιπέτειά μου ήταν ότι εντέλει συνέβαλα κάπως και εγώ στο να ριζώσει η ελληνική λογοτεχνία στη Σερβία», λέει. Για την προσφορά της η Σερβία την απένειμε τον τίτλο της Επίτιμης Πρέσβειρας των Σερβικών Γραμμάτων. Στη φετινή έκθεση θα παρουσιαστούν τρεις νέες μεταφράσεις της: ανθολογία της ίδιας με εκατό ποιήματα του Τάσου Λειβαδίτη και μεταφράσεις του «Οιδίποδα» του Σοφοκλή και του «Ορέστη» του Ευριπίδη. «Τα επόμενα τρία χρόνια θα μεταφράζω για συγκεκριμένο εκδότη τρεις τραγωδίες τον χρόνο. Οι περισσότερες από τις υπάρχουσες μεταφράσεις έχουν πια ηλικία πενήντα χρόνων», λέει.

Η Γκάγκα Ρόσιτς, που έχει και διδακτορικό στη συγκριτική λογοτεχνία αλλά και ειδίκευση στο αρχαίο ελληνικό δράμα, συγκινείται ακόμη, ύστερα από τόσα χρόνια, από τη μετάφραση. «Μεταφράζοντας Λειβαδίτη, υπήρχαν στιγμές που βούρκωνα», λέει. «Και τις νύχτες ξυπνούσα για να σημειώσω μια λέξη». Τι μένει από όλα αυτά; «Τα βιβλία που έχω μεταφράσει με βοηθούν να γερνώ με όμορφο τρόπο. Κάθε συγγραφέας είναι και ένας ξεχωριστός κόσμος».

ΙΝFΟ

54η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Βελιγραδίου, 26 Οκτωβρίου- 1 Νοεμβρίου.
Ώρες λειτουργίας: καθημερινά 10.00-
20.00

«Έχουν ανάγκη να καταλάβουν»

«Από τους βαλκανικούς λαούς οι Σέρβοι είναι εκείνοι που βρίσκονται πιο κοντά στην Ευρώπη», λέει ο συγγραφέας Τάκης Θεοδωρόπουλος (φωτό) που θα πάει για δεύτερη φορά στην Έκθεση Βιβλίου στο Βελιγράδι. «Γι΄ αυτό υπήρξαν εγκληματικοί οι βομβαρδισμοί το 1999. Τους απομόνωσαν από τον δικό τους κόσμο. Και η ευθύνη βαρύνει την Ευρώπη, γιατί εκείνη ζήτησε από τους Αμερικανούς να βομβαρδιστεί η Σερβία. Θυμάμαι το 1996, που με είχαν καλέσει να μιλήσω στα εγκαίνια της έκθεσης, νόμιζα ότι θα ήταν καμιά διακοσαριά επίσημοι. Όταν συνειδητοποίησα ότι θα βρίσκονταν από κάτω 3.000 άνθρωποι, κεραυνοβολήθηκα. Έχουν δυνατή σχέση με το βιβλίο. Ίσως και γιατί έχουν περάσει δύσκολα. Και έχουν ανάγκη να καταλάβουν».


Με αριθμούς

Αριθμός μεταφράσεων ελληνικών βιβλίων σε ξένες γλώσσες το 2009 (προσωρινά στοιχεία Εθνικού Κέντρου Βιβλίου) 20 στα σερβικά 10 στα ισπανικά 9 στα τουρκικά 8 στα γερμανικά 7 στα αγγλικά 6 στα γαλλικά 1 στα ιταλικά