[ Δρόμοι ]

Κι ήρθε…
… το τελευταίο ολόγιομο φεγγάρι του καλοκαιριού να ξυπνήσει πάλι τον τρελό Πιερότο που κρύβουμε μέσα μας, έτσι όπως μας τον άφησε η θεατρική παράδοση: αφελή, εκτός πραγματικότητας και φεγγαροχτυπημένο.

Τα μάτια…
… έχουν δυο λογιών προβλήματα. Και προξενούνται από δύο αιτίες: όταν τα μάτια περνούν από το φως στο σκοτάδι κι όταν περνούν από το σκοτάδι στο φως. Το μάτι που βγαίνει από το σκοτάδι παλεύει να συνηθίσει το ζωηρό φως, τη δύναμη των χρωμάτων, τη σαφήνεια των σχημάτων. Αντίθετα, όταν πια έχει συνηθίσει στο φως, δυσκολεύεται να ξεχωρίσει αμέσως τα αντικείμενα μέσα στο σκοτάδι. Και στις δύο περιπτώσεις η όρασή μας χρειάζεται προσαρμογή. Και για ένα διάστημα είμαστε σχεδόν τυφλοί. Αδέξιοι, αβέβαιοι, αστείοι, σαν τον τρελό Πιερότο. Όλοι μας το έχουμε δοκιμάσει αυτό. «Να γιατί σε αυτή τη διπλή υπόσταση της όρασης ο Πλάτων έκλεισε όλη την ουσία της φιλοσοφίας», εξηγεί ένας άλλος φιλόσοφος, σύγχρονός μας αυτός, ο Ροζέ Πολ-Ντρουά, στην εφημερίδα «Λε Μοντ». Στην πρώτη μας συνάντηση με τη διαύγεια των ιδεών, λέει, εμείς που είμαστε συνηθισμένοι στα σκοτάδια του κόσμου, τις νιώθουμε να μας τυφλώνουν. Η περίφημη πλατωνική αλληγορία της σπηλιάς («Πολιτεία», βιβλίο πέμπτο) δείχνει το βάσανο των φυλακισμένων που τους αναγκάζουν να εγκαταλείψουν τα σκότη, να ανεβούν πιο ψηλά, να ατενίσουν το εκτυφλωτικό φως των αιώνιων μορφών. Σιγά σιγά, τα μάτια που είναι συνηθισμένα στα σκοτάδια και στις απατηλές σκιές μαθαίνουν να ατενίζουν και να στοχάζονται τον ουρανό.

Η φιλοσοφία…
… μοιάζει με την οφθαλμολογία: η γνώση είναι όραση κι η σκέψη παρατήρηση. Δεν μίλησε τυχαία ο Σπινόζα για «τα μάτια της ψυχής». Όλα είναι μια υπόθεση οπτική: η όραση και η σκέψη παραπέμπουν συνεχώς η μία στην άλλη. Το μάτι του φιλοσόφου είναι μαθημένο να ξεχωρίζει τις αιώνιες ιδέες. Ο φιλόσοφος αντέχει τη λάμψη της αλήθειας. Και μένει εκστατικός μπροστά στο κάλλος της. Όμως, ο Πλάτων δεν αφήνει τον φιλόσοφο να μείνει αιώνια στον ανώτερο κόσμο. Το χρέος του φιλοσόφου (που πρέπει να είναι και πολιτικός) και του πολιτικού (που πρέπει να είναι και φιλόσοφος) είναι να ξαναφτιάξει τον κόσμο από τα κάτω, να οργανώσει ξανά την Πόλη σύμφωνα με την αλήθεια που έχει δει. Κι επειδή την έχει δει, να επιστρέψει στη σπηλιά, σε εκείνους που ακόμη ψάχνουν την αλήθεια ψηλαφητά. Αδιαφορώντας για όσους τον μέμφονται γι΄ αυτό το ταξίδι, λέγοντας πως έχει χάσει το φως του ή ακόμη και τα λογικά του.

Πόσοι τέτοιοι…
… φιλόσοφοι- πολιτικοί ή πολιτικοί- φιλόσοφοι υπάρχουν σήμερα που θα μπορούσαν να αδιαφορήσουν έτσι γι΄ αυτό το κόστος; Κι αν υπάρχουν μερικοί, λίγοι, ελάχιστοι, οι τυφλοί που παραμένουν στη σπηλιά τούς έχουν καταδικάσει στον αιώνιο ρόλο του αφελούς και φεγγαροχτυπημένου Πιερότου.