[ Δρόμοι ]

Η έξοδος…
… Το χωριό. Ένα ήσυχο, ήρεμο χωριό όπου ποτέ δεν συμβαίνει τίποτα. Εκτός, πού και πού, από την επιστροφή κάποιου απολωλότος προβάτου- πάντα από κάποια «μεγάλη πόλη» για την οποία οι ντόπιοι δεν κρύβουν την αποστροφή τους- με το όνειρο να ζήσει μια απλή ζωή. Μας αρέσει αυτό το στερεότυπο. Και το συναντάμε μπροστά μας κάθε καλοκαίρι.

Ο μύθος…
… του χωριού. Όμως, το χωριό αργοσβήνει. Ίσως αυτό εξηγεί τη νοσταλγία. Γινόμαστε ολοένα και περισσότερο αστικά πλάσματα. Στο βιβλίο του «Προγονικές ρίζες», ο Τίμοθι Κλαρκ γράφει πως έως το 2020, το 60% του πληθυσμού της Γης θα ζει στις μεγάλες πόλεις. Πολλοί που σήμερα λαχταρούν μια πιο ήσυχη ζωή μετακομίζουν στα προάστια, όπου προσπαθούν να ζήσουν το ιδανικό τους. Χωρίς επιτυχία. Τα πάρκα μπορεί να θυμίζουν εξοχή, παρατηρεί η Τζέσα Κρίσπιν στο περιοδικό του Πανεπιστημίου Ντρέξελ, αλλά οι περιαστικοί οικισμοί στην πραγματικότητα υπάρχουν χάρη στην πόλη που τους θρέφει (με σούπερ μάρκετ, δουλειές και διασκέδαση). Η πόλη καταβροχθίζει το τοπίο, το ξαναμασάει και το φτύνει αλλαγμένο. Μια αδυσώπητη ερήμωση που έρχεται μέρα με τη μέρα, με τους αργούς αλλά ανελέητους χρόνους της πολεοδομικής ανάπτυξης. «Η καταστροφή του τοπίου δεν βρίσκεται τόσο στα σκάνδαλα των εργολάβων και τα οικιστικά τέρατα όσο στη συνεχή και καθημερινή φθορά, που τη βλέπουμε μπροστά στα μάτια μας να σβήνει τα όρια ανάμεσα στην πόλη και την ύπαιθρο». Η διαπίστωση περιλαμβάνεται στην ετήσια έκθεση της Ιταλικής Γεωγραφικής Εταιρείας, που μοιάζει με ταξίδι σε ένα τοπίο ξεχασμένο, ανάμεσα στα χωράφια, τις εντατικές καλλιέργειες, τα εργοστάσια και τους οικισμούς, χωρίς κανένα όριο αναμεταξύ τους.

Ας μιλήσουμε…
… λοιπόν για την κατανάλωση του εδάφους. Γιατί αυτό είναι το θέμα μας. Η επέκταση των πολεοδομικών συγκροτημάτων που σέρνονται ύπουλα από τα αστικά κέντρα στην ύπαιθρο χωρίς κανέναν σχεδιασμό, σβήνοντας κάθε στοιχείο τοπικής ταυτότητας κάτω από μια μάζα ανώνυμων και συχνά βάρβαρων οικιστικών στοιχείων. Το τοπίο είναι σαν ένα πρόσωπο που αλλάζει με τα χρόνια, έγραφε ο Κλάουντιο Μάγκρις. Όμως, το πώς αλλάζει το επιβάλλει η λογική τού κέρδους. Η γεωργία βγαίνει πάντα χαμένη από την οικονομική εκμετάλλευση και την οικιστική ανάπτυξη. Όσο μεγαλώνει η πόλη τόσο μικραίνει η ύπαιθρος.

Οι Ιταλοί…
… γεωγράφοι, όμως, παρατηρούν μια μάχη χαρακωμάτων που γίνεται τα τελευταία χρόνια για την υπεράσπιση της υπαίθρου. Βλέπουν νέες κοινωνικές σχέσεις να ανοίγουν νέους ορίζοντες, καθώς άνθρωποι της πόλης αποφασίζουν να αλλάξουν ζωή και επιστρέφουν στην ύπαιθρο (γιατί σε ποιον δεν αρέσει να τον φωνάζουν όλοι με το μικρό του όνομα στον δρόμο;). Και διαπιστώνουν ότι οι τοπικές κοινότητες της μεγάλης μεσογειακής κληρονομιάς αντιστέκονται και επιβιώνουν «εκεί όπου η ύπαιθρος ανανεώνεται με παραδοσιακές καλλιέργειες όπως τα αμπέλια και η ελιά». Ο Οδυσσέας Ελύτης θα το έλεγε αλλιώς: Δώσ΄ μου ένα αμπέλι και μια ελιά να ξαναφτιάξω την Ελλάδα.