[ Πρόσωπα ] Ο μινιμαλιστής της ηθικής

Ο φιλόσοφος Ρουβέν Οζιάν προτείνει μια «μινιμαλιστική ηθική», η οποία συνοψίζεται στη φράση, «να μη βλάπτεις τους άλλους, τίποτε περισσότερο»· και προκαλεί συζητήσεις.

«Από την άποψη αυτή», εξηγεί στη γαλλική «Λε Μοντ» ο Οζιάν, «τα κακά που κάνουμε στον εαυτό μας, σε αφηρημένα πράγματα ή σε συναινούντες ενηλίκους δεν έχουν ηθική σημασία». Περαιτέρω, εφόσον απορρίψουμε αυτή την αρχή της ηθικής συμμετρίας ανάμεσα σε ό,τι κάνουμε στον εαυτό μας και σε ό,τι κάνουμε στον άλλο, η ευθανασία καθίσταται απολύτως αποδεκτή. «Αυτό που κατά βάθος αμφισβητώ», τονίζει, «είναι η αρχή που μας υποχρεώνει να βάζουμε στο ίδιο καλάθι την αυτοκτονία και τον φόνο, τον αυτοακρωτηριασμό και τα βασανιστήρια, την απουσία ενδιαφέροντος για την τελειοποίηση του εαυτού μας και τον εσκεμμένο εξευτελισμό του άλλου».

Ο Ρουβέν Οζιάν είναι διευθυντής ερευνών στο CΝRS, το Εθνικό Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών της Γαλλίας, και εξειδικευμένος στην ηθική φιλοσοφία. Οι σπουδές και στη συνέχεια οι έρευνές του τον οδήγησαν από τις Βρυξέλλες στο Τελ Αβίβ, από το Κέιμπριτζ στο Παρίσι, από Κολούμπια στο Μόντρεαλ. Εδώ και 20 χρόνια προσπαθεί να στρέψει τη γαλλική σκέψη προς την κατεύθυνση της αναλυτικής φιλοσοφίας. Μετά το διδακτορικό του με θέμα «Η αδυναμία της βούλησης» στον Αριστοτέλη και τον Ντόναλντ Ντέηβιντσον, εμβάθυνε τις έρευνές του γύρω από την ηθική. Γνωστός έγινε όχι με τα πιο αυστηρά και καλύτερα τεκμηριωμένα βιβλία του, αλλά με το «Σκέψεις για την πορνογραφία» (εκδ. ΡUF, 2003) και κυρίως με το τελευταίο, «Η ζωή, ο θάνατος, το κράτος» (εκδ. Grasset), όπου αποδομεί τις επικρατούσες θέσεις στα βασικότερα ζητήματα της βιοηθικής.

Ο Οζιάν προτείνει ένα είδος επανάστασης στην ηθική, την υιοθέτηση μιας μινιμαλιστικής ηθικής όπου «το λιγότερο είναι καλύτερο»- λιγότερες παρεμβάσεις, λιγότερες αρχές, λιγότεροι κανόνες. Υποστηρίζει πως, πέραν της αρχής να μη βλάπτεις τους άλλους, όλα τα υπόλοιπα (για παράδειγμα τα «καθήκοντα» να μη βλάπτεις τον εαυτό σου, να αναπτύσσεις τα φυσικά ταλέντα σου ή να εξασφαλίζεις το καλό των άλλων, ακόμη και παρά τη θέλησή τους) συνιστούν ανώφελη ηθικολογία. «Η ιδέα ενός ηθικού καθήκοντος έναντι του άλλου δεν δημιουργεί λογικό ή εννοιολογικό πρόβλημα, ενώ αυτή ενός καθήκοντος έναντι του εαυτού σου δημιουργεί πολλά. Αν έχουμε καθήκοντα απέναντι στον εαυτό μας, έχουμε άραγε και δικαιώματα απέναντί του; Μπορούμε, για παράδειγμα, να έχουμε καθήκον ευγνωμοσύνης απέναντι στον εαυτό μας; Καθήκον να μην εκμεταλλευόμαστε τον εαυτό μας; Καλύτερα να μη βασίζουμε σαφείς ιδέες σε συγκεχυμένες έννοιες. Τα καθήκοντα απέναντι στους άλλους- μια σαφής ιδέα- δεν πρέπει να θεμελιώνονται πάνω σε καθήκοντα απέναντι στον εαυτό μας- μια συγκεχυμένη έννοια. Το ίδιο θα μπορούσαμε να πούμε για τον σεβασμό προς τους άλλους και τον σεβασμό προς τον εαυτό μας».