Ημερολόγιο Συνόρων Το Τείχος της Ομορφιάς

ΤΟ ΗΦΑΙΣΤΕΙΟ, η Αίτνα, είναι το σήμα κατατεθέν της Κατάνιας. Το μυθικό σπίτι του Πολύφημου διαφημίζεται στους τουριστικούς οδηγούς, σε πίνακες που φτιάχνουν πλανόδιοι ζωγράφοι, σε φθηνές βεντάλιες που πωλούν Αφρικανοί μετανάστες. Το Λιμπρίνο δεν το βλέπεις πουθενά, αν και είναι δίπλα στο αεροδρόμιο. Είναι η κακόφημη γειτονιά της Κατάνιας, την οποία οι τουρίστες φοβούνται και οι κάτοικοι της πόλης αποφεύγουν. Στο Λιμπρίνο υπάρχει ελάχιστο πράσινο, μπόλικο τσιμέντο, πολλοί τοξικομανείς. Δεν υπάρχουν μπαράκια, σινεμά, γκαλερί. Τα παιδιά που μεγαλώνουν στο Λιμπρίνο ονειρεύονται να αποδράσουν όταν μεγαλώσουν. Να πάνε στις «καλές» γειτονιές. Γιατί ξέρουν πως αν «κολλήσουν» εδώ είναι ξοφλημένα…

ΜΕ ΕΝΤΥΠΩΣΙΑΖΟΥΝ πάντα τα γκέτο του ιταλικού Νότου. Έχω δει μερικά, τη Σκαμπία στη Νάπολι, το Ζεν στο Παλέρμο, το Λιμπρίνο στην Κατάνια. Δεν πρόκειται για γειτονιές πόλεων αλλά για ερειπωμένα υπνωτήρια. Κατοικούνται, κυρίως, από γηγενείς που νιώθουν εξορισμένοι από την πόλη. Τα γκέτο αυτά μοιάζουν με τεράστιους σκουπιδοτενεκέδες, όπου κάποιοι αποφάσισαν να κλείσουν τα απόρρητα της πόλης. Η προϊστορία αυτών των γκέτο μοιάζει με κακό αστείο. Σχεδιάστηκαν ως πόλεις- πρότυπο, από τους πιο διάσημους αρχιτέκτονες του κόσμου. Το Λιμπρίνο σχεδιάστηκε πριν από είκοσι χρόνια από τον Ιάπωνα Κένζο Τάνγκε, από τους πιο ξακουστούς αρχιτέκτονες στον κόσμο. Η πόλη σχεδιάστηκε ως μια φουτουριστική όαση και κατέληξε ένα no man΄s land. Ο δυνατός ήλιος της Σικελίας χτυπά τις άσχημες προσόψεις των πολυκατοικιών. Στα μπαλκόνια οι δορυφορικές κεραίες ξεμυτίζουν πίσω από τα απλωμένα, φτωχικά ρούχα, που μοιάζουν με σκισμένα όνειρα. Οι δρόμοι είναι βρώμικοι. Ένα σύνθημα στον τοίχο: «Είμαστε μέσα στα σκατά». Ένα άλλο λίγο πιο πέρα: «Ρόμπι, σ΄ αγαπώ, έλα να φύγουμε από εδώ!». Το πιο διάσημο και αναγνωρισμένο σημείο της γειτονιάς είναι το «Παλάτι του Τσιμέντου». Κάτι σαν το μεταμοντέρνο σπίτι του Κύκλωπα Πολύφημου, ο οποίος κατοικούσε κάποτε όχι μακριά από εδώ. Στο «Παλάτι του Τσιμέντου» γίνεται η διακίνηση ναρκωτικών της πόλης και της γύρω περιοχής. Η αστυνομία το ξέρει, αλλά εμφανίζεται σπάνια. Και όταν πέφτει η νύχτα εδώ, κυκλοφορούν μηχανάκια με σπασμένα αμορτισέρ που κάνουν κόντρες και… εφιάλτες. Είναι δύσκολο να ακούσεις μια πειστική εξήγηση για το πώς κατέληξαν έτσι τα πράγματα. Σε όλες τις αφηγήσεις, πάντως, θα βρεις τις λέξεις «κακοδιαχείριση κονδυλίων», «απόλυτη αδιαφορία του κράτους», «Μαφία». Όσο για τους κατοίκους, εκείνοι δεν έχουν πολλή διάθεση να σου μιλήσουν. Επειδή έχουν κουραστεί να επαναλαμβάνουν τα ίδια πράγματα και έχουν παραδοθεί στη μοίρα τους. Ή ίσως επειδή πάσχουν από το σύνδρομο όσων κατοικούν στα γκέτο: απόλυτη δυσπιστία προς τους «ξένους». Σε τελευταία ανάλυση, μιλώντας κάποιος για το γκέτο, είναι σαν να μιλά για την Κόλασή του…

ΤΟ ΛΙΜΠΡΙΝΟ το είχα επισκεφθεί για πρώτη φορά πέρσι, χάρη στον Αντόνιο Πρέστι. Μόλις τον είχα γνωρίσει τότε, όταν πήγα να δω το παγκόσμιας φήμης ξενοδοχείο του, το «Αtelier del Μare», ένα σπάνιο μουσείο σύγχρονης τέχνης, κοντά στο Παλέρμο. Έμαθα τότε την ιστορία του. Ο Αντόνιο Πρέστι, μετά τον θάνατο του πατέρα του, βρέθηκε κληρονόμος μιας οικονομικής αυτοκρατορίας. Αντί όμως να κάνει αυτό που επέβαλε η ηθική τού νεόπλουτου στη Σικελία, αποφάσισε να επενδύσει την περιουσία του σε έργα τέχνης και ομορφιάς, τα οποία χαρίζει στους συντοπίτες του. Αυτό του κόστισε τον όρο «τρελός». Έπειτα και τον όρο «επικίνδυνος», επειδή τα έβαλε και με τη Μαφία. «Η Μαφία με τα βρώμικα λεφτά της» είπε «κάνει τη Σικελία κάθε μέρα και πιο άσχημη. Εγώ θέλω να επενδύσω τα λεφτά μου για να χαρίσω λίγη ομορφιά». Με το σύνθημα «Όλοι έχουν δικαίωμα στην ομορφιά», ο Πρέστι ολοκλήρωσε το πρώτο υπαίθριο μουσείο σύγχρονης τέχνης στη Σικελία, στην περιοχή της Τούζας, με έργα πασίγνωστων διεθνών και Ιταλών καλλιτεχνών, το οποίο χάρισε στους κατοίκους της περιοχής. Σήμερα το μουσείο ελκύει χιλιάδες επισκέπτες από όλον τον κόσμο…

ΠΕΡΠΑΤΩΝΤΑΣ, πριν από έναν χρόνο, στους άδειους και βρώμικους δρόμους του Λιμπρίνου, άκουσα για πρώτη φορά την ιδέα του Πρέστι να εγκαταστήσει στο γκέτο ένα υπαίθριο, μοντέρνο «Μουσείο της Εικόνας». Για να είμαι ειλικρινής, σκέφτηκα ότι ο Πρέστι είναι πραγματικά τρελός. «Έχω σκεφτεί να δημιουργήσω στο Λιμπρίνο ένα Διεθνές Μουσείο της Εικόνας» μου είπε. «Ένα είδος συλλογής έργων σύγχρονης τέχνης από γνωστούς διεθνώς καλλιτέχνες, από τη ζωγραφική, τη γλυπτική μέχρι τη φωτογραφία. Αυτές οι άσχημες προσόψεις των πολυκατοικιών που βλέπεις θα καλυφθούν από φωτογραφίες και βίντεο που θα φιλοτεχνήσουν διακεκριμένοι videomakers. Θα καλέσω στο Λιμπρίνο γνωστούς λογοτέχνες από όλη την Ιταλία και τον κόσμο, που θα πάνε σε σχολεία να συζητήσουν με τα παιδιά. Θέλω σε αυτή τη γειτονιά να φυσήξει ένας άνεμος ομορφιάς και αλληλεγγύης. Ακριβώς ό,τι λείπει από τη σημερινή εποχή και τη σημερινή Ιταλία… Δεν έρχομαι εδώ ως ευεργέτης. Έρχομαι ως κομμάτι αυτής της γειτονιάς» κατέληξε. Το σχέδιό του προβλέπει επίσης τη διοργάνωση μιας μπιενάλε στο γκέτο, όπου τα έργα τέχνης θα εκτίθενται και θα αλλάζουν κάθε δυο χρόνια. Και ποιος θα είναι ο ιδιοκτήτης αυτού του υπαίθριου Μουσείου; τον ρωτώ. «Οι κάτοικοι της γειτονιάς» απαντά. «Τόσα χρόνια συζητώ μαζί τους… Έχω πάει στις φυλακές και έχω μιλήσει με πατεράδες και συζύγους που βρίσκονται εκεί. Τους έχω πει ότι εγώ δεν μπορώ να τους βρω δουλειά. Ούτε θέλω να τους χαρίσω λεφτά. Θέλω να τους δώσω μια ευκαιρία να βγουν από το γκέτο. Να αναγκαστούν οι αρχές να προσέξουν το Λιμπρίνο. Οι κάτοικοι εδώ έχουν μάθει να ζητιανεύουν. Έτσι θα μάθουν να διεκδικούν» καταλήγει. Κοίταξα ξανά τα κακόφημα κτήρια, τα αρρωστημένα δέντρα, τα απλωμένα ρούχα, τα δύσπιστα πρόσωπα γύρω. «Αντόνιο, η ιδέα σου είναι σκέτη ουτοπία» του είπα. «Η ουτοπία δεν είναι κάτι που δεν μπορεί να γίνει. Είναι αυτό που ένα σύστημα δεν θέλει να πραγματοποιηθεί», μου απάντησε…

LΙΝΚ:

http://gazikapllani.blogsspot.com