Ανάπηρες διακοπές

Η γυναίκα – γύρω στα πενήντα – που κάθεται στο αναπηρικό καροτσάκι, μπροστά στο Οφθαλμιατρείο, επί της Πανεπιστημίου, με προτεταμένα τα κομμένα της πόδια, φαίνεται περισσότερο να παρατηρεί τι συμβαίνει γύρω της και λιγότερο να ζητάει ελεημοσύνη. Το πρόσωπό της έχει τη σοβαρότητα και την περίσκεψη των ανθρώπων που έχουν «επαγγελματοποιήσει» τη δυστυχία τους- ή την έχουν «επαγγελματοποιήσει» άλλοι για λογαριασμό τους. Όλα τούτα το μεσημέρι της περασμένης Δευτέρας με την αφόρητη ζέστη και τον ήλιο να βαράει κατακέφαλα. Ένα ζευγάρι μεσηλίκων (σύζυγοι προφανώς) που κατεβαίνει την ίδια ώρα την Πανεπιστημίου, όταν φτάνει μπροστά στη γυναίκα που κάθεται στο αναπηρικό καροτσάκι, ο διαπληκτισμός τους έχει φτάσει στο κατακόρυφο. Ή μάλλον είναι η σύζυγος που περισσότερο κραυγάζει παρά μιλάει έντονα και λέει πως «η κατάσταση έχει φτάσει στο απροχώρητο» και πως «δεν είναι δυνατόν εικοσιπέντε χρόνια παντρεμένοι να μην έχουν πάει ποτέ έναν ολόκληρο μήνα για διακοπές, αλλά πάντα δέκα, το πολύ δεκαπέντε μέρες, κι αυτές σκάρτες». Για να ολοκληρώσει η σύζυγος, σε κατάσταση σχεδόν υστερίας: «Δεν είναι χώρα αυτή που ζούμε».

Δύσκολα θα καταλάβαινε κανείς αν κατηγορούσε, τελικά, τον σύζυγό της ή τη χώρα της, το βέβαιο, όμως, είναι πως θα ήταν ανεπίληπτη η τελευταία, αν κατόρθωνε η συγκεκριμένη σύζυγος (μακάρι να ήταν η μόνη), να πηγαίνει κάθε χρόνο έναν μήνα διακοπές – έστω κι αν στην Πανεπιστημίου ήταν παρατεταγμένα σε όλο το μήκος της αναπηρικά καροτσάκια. Βέβαια οι «διακοπές» με το να έχουν εξελιχθεί για όλους σχεδόν σ΄ έναν εντελώς προσωποπαγή βραχνά, δεν επιτρέπουν στον καθένα να καταλάβει συνήθως τι συμβαίνει γύρω του- όσο τουλάχιστον κρατάνε οι ίδιες και η προετοιμασία τους. Δεν ισχυρίζεται κανείς πως θα ΄πρεπε να μας διακρίνει μια στοιχειώδης έστω ευαισθησία ώστε να μην εμφανίζουμε ως τρομερή δυστυχία κάτι δευτερεύουσας σημασίας (όπως το να μην πας παρατεταμένες «διακοπές»), όταν κραυγάζει δίπλα μας ή μπροστά μας η πραγματικά μεγάλη και αθεράπευτη δυστυχία. Ωστόσο, παραμένει άκρως εντυπωσιακό το γεγονός ότι δεν αντιλαμβανόμαστε πια τη δυστυχία ενώ την αναπνέουμε και τη ζούμε καθημερινά. Την αντιμετωπίζουμε λίγο πολύ σαν ένα σκηνικό που πρόκειται να αλλάξει και η γυναίκα στο καροτσάκι την επόμενη στιγμή, ή έστω την επόμενη ώρα, θα σηκωθεί και θα περπατήσει, ενώ η πραγματικότητα που την κάνει δυστυχισμένη θα είναι πια μια ανάμνηση για την ίδια- άρα για μας δικαιολογείται να μην είναι καν ανάμνηση.

Τι το αδιανόητο είναι αυτό που μας συμβαίνει ώστε ευπαθέστατοι στο δικό μας μικροπρόβλημα, το θηριώδες πρόβλημα του άλλου που το έχουμε μπροστά στα μάτια μας να μη μας περνάει καν από το μυαλό; Πώς να εξηγήσεις στη γυναίκα που κραύγαζε στην Πανεπιστημίου, με την αφόρητη μάλιστα ζέστη, να της εξηγήσεις και να το καταλάβει, πως η χώρα που ζούμε θα ήταν ασυγκρίτως ιδεωδέστερη αν μεριμνούσε για τη γυναίκα στο καροτσάκι, έστω κι αν αδιαφορούσε για τις δικές της διακοπές;

Τίποτε δεν πληρώνουν πιο ακριβά στην ιδιωτική τους ζωή και στις διαπροσωπικές τους σχέσεις οι άνθρωποι, παρά την «κοινωνικοποίηση» των πιο ζωτικών τους λειτουργιών. Οι «διακοπές», λόγου χάρη, που είναι μια ζωογόνα παρένθεση, ώστε δύο ανθρώποι να έρθουν πιο κοντά μεταξύ τους, ή με τα παιδιά τους, ή με τους φίλους τους (πράγμα που θα μπορούσε, βέβαια, να συμβεί σε οποιονδήποτε χώρο, οποιαδήποτε εποχή), με το να μεταβάλλονται σε ένα «δέον» κοινωνικό, προκαλούν το ακριβώς αντίθετο αποτέλεσμα. Αν δεν δημιουργούνταν οι «διακοπές» ως ανάγκη, γιατί όλοι σχεδόν μιλάνε γι΄ αυτές και δείχνουν να τις επιθυμούν διακαώς, τότε ίσως να προέκυπτε, εξαιτίας τους, κάποιο ευεργετικό αποτέλεσμα. Το «χάι», η επιδειξιομανία, η πολυτέλεια, δεν είναι πραγματική ανάγκη. Τα μεταβάλλει σε ανάγκη μια λανθασμένου τύπου κοινωνικοποίηση, αλλά καθώς είναι άμετρες ως έννοιες, ή μάλλον η υπερβολή αποτελεί συστατική τους προϋπόθεση, καταστρέφουν τις σχέσεις των ανθρώπων καθώς σ΄ ένα ζευγάρι, αίφνης, ο ένας μπορεί να κατηγορεί τον άλλον γιατί αδυνατεί να του προσφέρει ένα «μοντέλο» ζωής που δείχνουν όλοι να αποδέχονται με ανενδοίαστο σεβασμό.

Σε βαθμό, μάλιστα, που ν΄ αναρωτιέται κανείς τι συνιστά σοβαρότερη αναπηρία: Τα κομμένα πόδια της γυναίκας στο καροτσάκι ή τα μυαλά των ανθρώπων που αφού επένδυσαν στο διάστημα των «διακοπών» ως κάτι τρομερά εξαιρετικό, αναρωτιούνται τώρα στον χώρο που «διακόπτουν» γιατί αισθάνονται το ίδιο αμήχανοι, μετέωροι ή και κορόιδα, όσο νιώθανε στον χώρο της καθημερινής τους συναναστροφής.

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Η Λέξη».