«Είδα τους δύτες να συζητούν μέσα στο ναυάγιο!»

«Ένιωσα ξαφνικά ότι το αίμα μου παγώνει! Μέσα στον μακρύ σκοτεινό διάδρομο του ναυαγισμένου πλοίου, εκεί όπου βρίσκονταν οι καμπίνες των επιβατών, ακούγονταν ομιλίες. Ο βυθός έχει νεκρική σιγή, όμως σε αυτή την αίθουσα κάποιος σιγοψιθύριζε…».

ΗΚάλλια Αριστείδου νόμισε ότι έπαθε τη νόσο των δυτών. Ο χρόνος φάνηκε πως αρχίζει να κυλά αντίστροφα. Με μια αποφασιστική κίνηση κουνά τα βατραχόπεδιλά της και μπαίνει στην καμπίνα όπου ακούγονται οι φωνές. Η λάμψη από τον φακό της πέφτει στα σώματα δύο δυτών που κρέμονταν από την οροφή. Μέχρι να συνειδητοποιήσει τι συνέβη, τα δάκτυλα της ανοίγουν και ο φακός στριφογυρίζει προς το πάτωμα.

«Ήταν κάτι σπάνιο, ένα δωμάτιο σε ένα βυθισμένο πλοίο, όπου έχει παγιδευτεί αέρας. Από το 1980 που το “Ζηνοβία” έγειρε και βούλιαξε στα ανοικτά της Λάρνακας, ο αέρας αυτός δεν έφυγε ποτέ από την καρδιά του πλοίου. Εκείνη τη στιγμή, αντίκρυζα δύο δύτες που είχαν βγάλει τις μάσκες και συζητούσαν μεταξύ τους αφού το ύψος του νερού είχε παραμείνει στάσιμο 60 εκατοστά κάτω από το ταβάνι!».

Η Κάλλια είναι ωκεανογράφοςθαλάσσια περιβαλλοντολόγος του Πανεπιστημίου Αιγαίου και βούτηξε στο ναυάγιο για να καταγράψει το πλήθος των οργανισμών που βρήκαν καταφύγιο τα τελευταία χρόνια σε αυτό το οχηματαγωγό μήκους 165 μέτρων, που βυθίστηκε στις 7 Ιουνίου του 1980 μεταφέροντας περισσότερες από 100 νταλίκες και αυτοκίνητα. Είναι ένα ναυάγιο- θρύλος. Οι δύτες λένε πως είναι το 7ο καλύτερο στον κόσμο για υποβρύχιες εξερευνήσεις.

Μετά το σοκ, και αφού χαιρέτισε τους δύο δύτες που συνάντησε (40.000

από αυτούς το επισκέπτονται κάθε χρόνο), η Κάλλια βγαίνει στο εξωτερικό κατάστρωμα και κολυμπά 30 μέτρα κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας, στο σημείο όπου βρίσκονται τα φουγάρα. Και τότε μια δεύτερη έκπληξη την περιμένει.

Τα ψάρια κολυμπούν… ανάποδα
Ένα κοπάδι ψάρια περνά κάτω από τη σκιά των φουγάρων που γέρνουν, και εκείνη τη στιγμή σαν να μπερδεύονται από τον όγκο των καμινάδων. Τα ψάρια δείχνουν να χάνουν την ισορροπία τους. «Ξαφνικά αρχίζουν να κολυμπούν ανάποδα και η κοιλιά τους να είναι στραμμένη προς τα πάνω! Σαν να μπέρδεψαν τον πυθμένα με την επιφάνεια της θάλασσας και μόλις απομακρύνθηκαν από τις καμινάδες, γύρισαν ξανά το σώμα τους και συνέχισαν να κολυμπούν κανονικά!».

«Το έχεις ξαναδεί αυτό;», ρώτησε μόλις βγήκε στην ακτή τον Βασίλη Γεροβασιλείου, που είναι ωκεανογράφος, υποψήφιος διδάκτορας στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου. Ο Βασίλης συμμετείχε και αυτός στην υποβρύχια εξερεύνηση και κατέγραφε σχολαστικά τα περίπου 70 είδη χλωρίδας και πανίδας που έχουν βρει καταφύγιο στο μεγάλο ναυάγιο. Χωρίς να χάσουν καιρό πληκτρολόγησαν έναν τηλεφωνικό αριθμό στη Μυτιλήνη. «Σφύζει από ζωή!», ακούστηκε η ενθουσιώδης φωνή των παιδιών μόλις χτύπησε το τηλέφωνο στο γραφείο του κ. Δρόσου Κουτσούμπα, που είναι αναπληρωτής καθηγητής Θαλάσσιας Βιολογίας στο Τμήμα Επιστημών της Θάλασσας του Πανεπιστημίου Αιγαίου και υπεύθυνος της έρευνας.

«Έχει τεράστιους ροφούς, μπαρακούντα (μοιάζουν με ξιφίες), σπάρους, σκορπίνες, γύλους, χάνους, σαλιάρες, μαγιάτικα… έχουμε μετρήσει περισσότερα από 20 είδη ψαριών». Και να ήταν μόνο αυτά; «Συνολικά με τα μέσα που διαθέταμε, εντοπίσαμε 67 είδη και εκτός από ψάρια, υπήρχαν σπόγγοι σε διάφορα μεγέθη και χρώματα, φύκια που είχαν έρθει από μακρινές θάλασσες μέσω του Σουέζ, κοχύλια, πίνες, μαλάκια, όστρακα και κάθε λογής οργανισμούς», λέει στα ΝΕΑ ο κ. δρ. Κουτσούμπας. «Να γιατί το ναυάγιο αυτό είναι τόσο αγαπητό σε χιλιάδες αυτοδύτες. Φιλοξενεί μια απίστευτη ποικιλία οργανισμών». Τεχνητός ύφαλος
Υπό την καθοδήγησή του, η Κάλλια και ο Βασίλης εξερεύνησαν το ναυάγιο, δύο ναυτικά μίλια από την ακτή της Λάρνακας, με σκοπό να διαπιστώσουν μεταξύ άλλων πώς ένα πλοίο που λειτουργεί ως τεχνητός ύφαλος, μπορεί να αποτελέσει μια όαση ζωής, σαν να επρόκειτο για ένα μεγάλο βράχο στον βυθό, που γύρω του και μέσα στις τρύπες του ζουν, τρέφονται και αναπαράγονται ψάρια και θαλάσσια φυτά.

«Υπάρχουν ιδιαίτερα χαρακτηριστικά στη μορφή ενός πλοίου που κάνει τα ψάρια και άλλους οργανισμούς να το προτιμούν για ενδιαίτημά τους», εξηγεί ο καθηγητής. «Κάποια μέρη στο ναυάγιο είναι φωτεινά, άλλα είναι σκοτεινά, υπάρχουν μικρές ή μεγάλες εσοχές, κρυψώνες, θάλαμοι όπου κάθε είδος προτιμά για να φωλιάσει». Στο “Ζηνοβία”, μεγάλοι ροφοί κάθονταν νωχελικά στις πόρτες και τα παράθυρα. Στους κατακόρυφους τοίχους κάτω από τα φουγάρα, δεκάδες σπόγγοι είχαν βρει την ησυχία τους μακριά από τα φύκια. Σε μια αποθήκη οχημάτων, στο απόλυτο σκοτάδι, ζούσαν ανενόχλητοι μικροί οργανισμοί όπως σκουλήκια και εχίουρα. Καρκινοειδή ακροβατούσαν πάνω σε βοηθητικά σκοινιά ενω πολλά είδη φωτόφιλων και σκιόφιλων φυκιών δημιουργούσαν αποικίες πάνω στην οροφή του ναυαγίου.

ΤΟ 7οΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ

Το πλοίο που βυθίστηκε το 1980 έχει χαρακτηριστεί ως το έβδομο καλύτερο ναυάγιο στον κόσμο για υποβρύχιες εξερευνήσεις

«Τα ψάρια δεν θα πλησίαζαν ποτέ σε τοξικό περιβάλλον»

ΤΑ ΝΑΥΑΓΙΑ δεν αποτελούν πάντα ιδανικό καταφύγιο για τα ψάρια και άλλους οργανισμούς. Περιέχουν επικίνδυνα χημικά συστατικά που διαταράσσουν το θαλάσσιο οικοσύστημα. Και για τον λόγο αυτό, είναι αδιανόητο να προχωρήσει κάποιος στη βύθιση ενός πλοίου με σκοπό να το μετατρέψει σε τεχνητό ύφαλο χωρίς να έχει μεριμνήσει για τον «καθαρισμό» του. Ο κ. Δρόσος Κουτσούμπας επισημαίνει στα «ΝΕΑ» ότι «θα πρέπει αφενός να έχουν απομακρυνθεί από το πλοίο όλα τα τοξικά υλικά που διαθέτει και αφετέρου να πραγματοποιηθούν επισταμένες ωκεανογραφικές έρευνες για την ταυτότητα της θαλάσσιας περιοχής στην οποία πρόκειται να βυθιστεί».

Κάθε πλοίο είναι βαμμένο με υφαλοχρώματα τα οποία περιέχουν τοξικές ουσίες για να διώχνουν τους οργανισμούς που προσκολλώνται στα υφαλά του. Στο πλοίο υπάρχουν επίσης πετρέλαιο, ποσότητες λαδιού, μηχανολογικός και ηλεκτρολογικός εξοπλισμό, μπαταρίες με επικίνδυνα υγρά και μια σειρά από υλικά που θα έβλαπταν τη θάλασσα αν βυθιζόταν. «Τα ψάρια δεν θα πλησίαζαν ποτέ ένα τοξικό περιβάλλον». Για τον λόγο αυτό, όταν ποντίζονται κατασκευές με σκοπό να χρησιμοποιηθούν ως τεχνητοί ύφαλοι, είναι φτιαγμένες από αδρανή υλικά όπως το τσιμέντο ή οι φυσικοί ογκόλιθοι από πέτρα που δεν διαταράσσουν το οικοσύστημα.

Οι ύφαλοι, όπως και τα πλοία που υφίστανται επεξεργασία με ειδικές διαδικασίες για να παίξουν τον ίδιο ρόλο, ποντίζονται κατά κύριο λόγο σε αμμώδεις περιοχές του πυθμένα, εκεί δηλαδή όπου η συγκέντρωση των οργανισμών είναι λιγοστή.

Οι τεχνητοί ύφαλοι μιμούνται το βραχώδες υπόστρωμα του βυθού, δηλαδή τους βράχους ή τους ύφαλους, και έτσι μετατρέπονται σε εστίες βιοποικιλότητας.