Αγώνας δρόμου για το παγκόσμιο εμβόλιο της γρίπης

Το παγκόσμιο εμβόλιο κατά της γρίπης που θα παρέχει προστασία στον ανθρώπινο οργανισμό από κάθε μετάλλαξη του ιού προσπαθούν να παρασκευάσουν οι επιστήμονες. Σχεδιάζουν ένα εμβόλιο που θα μπορεί να εξουδετερώνει κάθε στέλεχος του ιού της γρίπης βάζοντας φρένο στην εμφάνιση νέων πανδημιών. Για τον λόγο αυτό έχουν αποδυθεί σε ένα αγώνα δρόμου ώστε να εντοπίσουν τα αδύνατα σημεία του ιού στα οποία θα στοχεύει αυτό το εμβόλιο.

Δύο εμβόλια κατά της ιλαράς, στη διάρκεια της σχολικής ηλικίας, προστατεύουν τον άνθρωπο για όλη του τη ζωή απέναντι σε αυτή την ασθένεια. Τέσσερα εμβόλια για την πολιομυελίτιδα έχουν επίσης το ίδιο αποτέλεσμα. Αντιθέτως, για τη γρίπη ο εμβολιασμός πρέπει να γίνεται κάθε χρόνο. Και δυστυχώς, η προστασία που παρέχουν αυτοί οι εμβολιασμοί δεν είναι πλήρης. Ο λόγος που συμβαίνει αυτό είναι επειδή ο ιός της γρίπης μεταλλάσσεται πολύ πιο γρήγορα από ό,τι η συντριπτική πλειονότητα των άλλων ιών. Ένας άνθρωπος που αναπτύσσει ανοσία σε ένα στέλεχος του ιού δεν είναι απολύτως προστατευμένος στην επιθετική δράση ενός άλλου στελέχους του ίδιου ιού.

Πιθανή πανδημία. Το γεγονός αυτό αποτελεί μεγάλο πρόβλημα, καθώς ολόκληρος ο κόσμος προετοιμάζεται για μια πιθανή πανδημία αυτό το φθινόπωρο από ένα νέο στέλεχος της γρίπης των χοίρων. Είναι αδύνατον να γνωρίζουμε πόσοι άνθρωποι ενδεχομένως να πεθάνουν μέχρι να παρασκευαστεί ένα εμβόλιο που θα εξουδετερώνει αυτό το στέλεχος.

Οι επιστήμονες και οι παρασκευαστές εμβολίων εργάζονται πυρετωδώς για τη δημιουργία του λεγόμενου παγκόσμιου εμβολίου κατά της γρίπης, το οποίο θα είναι δραστικό σε όλα τα είδη γρίπης. Ο στόχος είναι το εμβόλιο αυτό να προστατεύει για χρόνια, αν όχι για όλη τη διάρκεια της ζωής του ανθρώπου, ενάντια σε όλα τα εποχικά στελέχη γρίπης. «Όσο πιο σύντομα παρασκευάσουμε το παγκόσμιο εμβόλιο τόσο το καλύτερο, επειδή θα σταματήσουμε να ανησυχούμε για το πότε θα ξεσπάσει η επόμενη πανδημία» λέει η δρ Σάρα Γκίλμπερντ από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, που είναι ειδική στα εμβόλια.

Μάλιστα ένα τέτοιο παγκόσμιο εμβόλιο θα έδινε τέλος στην «προγνωσιολογία» που επικρατεί στις αρχές κάθε χρόνου, όταν οι επιστήμονες προσπαθούν να μαντέψουν ποια στελέχη του ιού της γρίπης θα αποτελέσουν κίνδυνο για τους επόμενους μήνες ώστε να παρασκευάσουν το κατάλληλο εμβόλιο. Και αν δεν προβλέψουν σωστά, τότε το εμβόλιο που θα παρασκευάσουν θα είναι λιγότερο αποτελεσματικό. Η εποχική γρίπη εκτιμάται ότι συμβάλλει στην πρόκληση περίπου 36.000 θανάτων ετησίως στις Ηνωμένες Πολιτείες και περίπου μισού εκατομμυρίου θανάτων στον υπόλοιπο κόσμο.

Το ανοσοποιητικό. Όταν κάποιος προσβάλλεται από γρίπη, το ανοσοποιητικό του σύστημα παράγει αντισώματα τα οποία κατά κύριο λόγο επιτίθενται σε μια πρωτεΐνη στην επιφάνεια του ιού που λέγεται αιμοσυγκολλητίνη. Η πρωτεΐνη όμως αυτή αποτελεί το μέρος του ιού που μεταλλάσσεται πιο γρήγορα από κάθε άλλο, με αποτέλεσμα τα αντισώματα του οργανισμού να αναγνωρίζουν ένα στέλεχος και να μην αναγνωρίζουν ένα άλλο που μόλις μεταλλάχθηκε. Για τον λόγο αυτό λοιπόν, το παγκόσμιο εμβόλιο θα πρέπει να καθοδηγεί το ανοσοποιητικό μας σύστημα ώστε να προσβάλλει το τμήμα του ιού της γρίπης το οποίο δεν διαφοροποιείται από στέλεχος σε στέλεχος. Δηλαδή την «καρδιά» του ιού που μένει αναλλοίωτη.

Οι επιστήμονες που εργάζονται για την παρασκευή του παγκόσμιου εμβολίου υποστηρίζουν ότι αυτό θα μπορούσε να «διδάξει» το ανοσοποιητικό μας σύστημα να κάνει πράγματα που από μόνο του μάλλον δεν θα μπορούσε. Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι ότι οι περισσότερες πρωτεΐνες του ιού της γρίπης που δεν διαφέρουν πολύ μεταξύ τους, βρίσκονται στο εσωτερικό του ιού και έτσι τα αντισώματα του οργανισμού μας δεν μπορούν να τις προσεγγίσουν. Υπάρχει όμως μια πρωτεΐνη που λέγεται Μ2, η οποία εξέχει ελάχιστα από τον ιό. Σε αυτό το κομμάτι της πρωτεΐνης έχει επικεντρωθεί η έρευνα για το παγκόσμιο εμβόλιο.

Οι δοκιμές. Οι ερευνητές προσπαθούν να παρασκευάσουν το εμβόλιο συνδυάζοντας το εξωτερικό τμήμα της πρωτεΐνης Μ2 με μια βακτηριακή πρωτεΐνη που θα διεγείρει το ανοσοποιητικό μας σύστημα ώστε να αναλάβει δράση.

Αναζητούν την αχίλλειο πτέρνα του ιού

ΟΙ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΕΣ προσπαθούν να βρουν ένα ευάλωτο σημείο κάποιας πρωτεΐνης του ιού της γρίπης που να εξέχει από το εσωτερικό του, ώστε να το απομονώσουν και να φτιάξουν το πολυπόθητο εμβόλιο.

Έτσι, πριν από λίγο καιρό, δύο ομάδες ερευνητών ανακοίνωσαν ανεξάρτητα η μία από την άλλη ότι ενδεχομένως να υπάρχει ένα άλλο ακάλυπτο σημείο της αιμοσυγκολλητίνης στο εξωτερικό τμήμα του ιού, το οποίο παραμένει σταθερό κατά τις μεταλλάξεις αποτελώντας τον καλύτερο στόχο για την επίθεση κατά του ιού. Το σημείο αυτό βρίσκεται στο «μπαστούνι» της πρωτεΐνης η οποία μοιάζει με γλειφιτζούρι και όχι στο κεφάλι της που αλλάζει συνεχώς.

Μια από τις ομάδες των ερευνητών, έδειξε ότι αντισώματα που απομονώθηκαν από ανθρώπινο αίμα το οποίο περιέβαλλε το σημείο του «μπαστουνιού» της πρωτεΐνης, μπορούσαν να προστατεύσουν τη ζωή ποντικιών απέναντι σε διάφορα στελέχη ιών της γρίπης όπως εκείνο που προκάλεσε τη φοβερή πανδημία το 1918 στην Ισπανία αλλά και το στέλεχος της περίφημης γρίπης των πτηνών.

Όμως οι ειδικοί λένε ότι είναι πολύ δύσκολο να απομονώσουν αυτό το τμήμα της πρωτεΐνης από τον ιό ώστε να το χρησιμοποιήσουν σε εμβόλιο ή να το κατασκευάσουν με τη χρήση γενετικής μηχανικής. Παράλληλα συνεχίζουν να αναζητούν άλλη αχίλλειο πτέρνα στον ιό και ερευνούν το πόσο τρωτή είναι μια πρωτεΐνη που λέγεται νουκλεοπρωτεΐνη.

Εξετάζουν λοιπόν τρόπους ώστε να επιστρατεύσουν «κρυφά» όπλα του ανοσοποιητικού μας συστήματος, τα λεγόμενα κύτταρα Τ, τα οποία με την βοήθεια του εμβολίου να τα εξαπολύουν όχι μόνο κατά αυτής της πρωτεΐνης αλλά και των κυττάρων του οργανισμού μας που έχουν μολυνθεί ώστε να τα αποδεκατίσουν και έτσι να περιορίσουν την εξάπλωση της ασθένειας.