Πανελλήνιες 2009 Νεοελληνική Γλώσσα Γενικής Παιδείας

Επιλεγμένα θέματα για τους υποψήφιους μαθητές όλων των Κατευθύνσεωντης Γ’ τάξης Ενιαίου Λυκείου.

ΚΕΙΜΕΝΟ
Ημεγαλύτερηαρετήτουβιβλίουείναιότισουπροτείνειένανπόλεμοέντιμο:Διαλέγειςταβιβλίαπουθέλεις·μόνα τουςεκείνα,ότανδιαθέτειςηθικήυγεία,σεπαρακινούν, κι΄άθελάτουςακόμα, ναδιαβάσειςάλλα, αντίθετα, για να μορφώσειςγνώμη, νασυγκρίνεις,ναδιαφωτιστείς, ναεπιβεβαιώσειςτηνπροσωπικήσουαυτοτέλεια, ναμηγίνειςετερόφωτος, ετεροκίνητος. Έτσι, με το ένα βιβλίο ν΄ ανασκευάζειήναπολεμάειτ΄άλλο, όλαμαζίσεγυμνάζουνστη διαδικασίατουδιαλόγου, όπουκανέναςδενρητορεύειαπό «θέσεωςισχύος », γιατίεδώτηναυθεντία, ότανκι΄ όπου υπάρχει,μετρόποπάντωςελέγξιμο,δεντηνπεριφρουρείκαμμιάαστυνομικήδύναμη. Δικαίωμάσουνακρίνειςκαι τουςμέγιστους,υπόπροσωπικήσουευθύνη.Μ ΄αυτήτην έννοιακαιμόνο-δηλαδήμετηνυψηλότερη-μπορείκανέναςναμιλάει, όπωςσυνηθίζεται, για «δημοκρατίατων Γραμμάτων ». Δενείναικαθεστώςακέφαλο:οιάριστοιδιαλάμπουν, καισεκλίμακαδιεθνή. Αλλάδενσευποχρεώνει ,δηλαδήδενσευποτάσσει, κανέναςτους.

Ηαρετήτούτηγίνεταιεντονότερααισθητήσεκαιρούςπολιτικάσκοτεινούςήισκιωμένους, ότανταμαζικάμέσαεπικοινωνίαςμπαίνουναυθωρεί 1στηνυπηρεσίατουσατραπισμού 2. Τοβιβλίο τότε,ως ελεύθερηέκφραση ιδεών, ήαπαγορεύεται-κιαυτόγίνεταιτότεπανηγυρικήεκδήλωσηα- δυναμίαςτωνκρατούντων-ήαπομένειμόνοτουναδιασώζειτηναξιοπρέπειατωνσυνειδήσεων. Ταμέσαμαζικήςεπικοινωνίας τούστήνουνπολιορκίαστενή,γιανατοπαραμερίσουν, νατουποκαταστήσουν. Όταντοπετυχαίνουν, αυτόπληρώνεταιπανάκριβααπότονάνθρωπο, μεαντίτιμοτο αυτεξούσιότου. Δοκιμάστεόμωςναχρησιμοποιήσετε τοβιβλίοωςμέσοπροπαγάνδας:Αναδίνειαμέσωςμιαν αποφορά 3σ ΄ακτίναμακρύτατη, ειδοποιεί. Είναι, θαέλεγε κανένας, μαγική, ακατάλυτη, ηζώνη πουπεριβάλλει την αγνότητατου βιβλίου.

Υπάρχουνσοβαροίλόγοιναπιστεύουμεπωςοπολιτισμός μαςέχειπαρεκκλίνει, ανδενέχειπάρειολότελαστραβό δρόμοκάτωαπότηνεπίδρασησκοτεινώνεκμεταλλευτών. Μόνηελπίδαναδιορθωθείηπορείατου, όσοθαείναιακόμακαιρός, τοβιβλίο. ΟΒολταίροςείχεπεικάποτεπως τονκόσμοτονκυβερνάνεταβιβλία. Σήμεραπρέπειένας άλλοςλόγος, ακόμαπιοκρίσιμος, ναειπωθεί: Πωςοκόσμος, ανσωθεί, θατοχρωστάειστοβιβλίο. Γιατίαυτότο γκόλφι4τηςανθρωπιάςέχειτηδύναμηναξορκίζειταδαιμόνια, ναεξυγιαίνειτηνατμόσφαιρα, ναοπλίζειτηλυτρωτικήφαντασία, ναξυπνάειτηναυτογνωσία, ν ΄ανάβειτομάτι , ναστυλώνειτοφρόνημα, ναψυχώνειτοχέρι. Ημάχητου ανθρώπουδενθαχαθείενόσωθαυπάρχεικαταφυγή του Λόγου, το βιβλίο.

ΆγγελουΤερζάκη, Ταραγμένεςψυχές, Οι Εκδόσειςτων Φίλων, Αθήνα 1993, σσ. 155-156

1. αυθωρεί:ευθύς, αμέσως 2. σατραπισμός: δεσποτισμός, αυταρχισμός 3. αποφορά:δυσάρεστηοσμή, κακοσμία 4. γκόλφι:εγκόλπιο, φυλακτό Α. Ναγράψετεστοτετράδιόσαςτηνπερίληψητου κειμένουπου σαςδόθηκε (90-110 λέξεις).

Μονάδες 25
Β 1. Νααναπτύξετεσεμιαπαράγραφο 80έως 100λέξεων τοπεριεχόμενοτουπαρακάτωαποσπάσματοςτουκειμένου:

μετοέναβιβλίον ΄ανασκευάζειήναπολεμάειτ ΄άλλο, όλα μαζί σε γυμνάζουν στη διαδικασία του διαλόγου…
Μονάδες 11
Β 2. α) Οσυγγραφέαςχρησιμοποιείωςτρόποπειθούς καιτηνεπίκλησηστηναυθεντία. Ναεντοπίσετετοσυγκεκριμένοτρόποπειθούςστοκείμενοκαινααιτιολογήσετε τη χρήση του.

Μονάδες 4
β) Ναβρείτετέσσεραπαραδείγματαμεταφορικήςχρήσηςτουλόγουμέσααπότοκείμενοπουσαςδόθηκε.

Μονάδες 4
Β 3. α) Ναγράψετεένααντώνυμογιακαθεμιάαπότις παρακάτω λέξεις:

ετερόφωτος, ελέγξιμος, ευθύνη, ελεύθερη, αδυναμία.

Μονάδες 5 β) Ναγράψετεένασυνώνυμογιακαθεμιάαπότιςπαρακάτω λέξεις:

αρετή, γνώμη, ισχύς, περιφρουρώ, φρόνημα. Μονάδες 5
Β 4. Νααναγνωριστείτοείδοςτηςσύνταξης (ενεργητικής ήπαθητικής) στις παρακάτω προτάσεις καινα μετατραπεί η καθεμιάσύνταξη στηναντίθετήτης:

α) « γιατίεδώτηναυθεντία, ότανκι΄όπουυπάρχει, μετρόποπάντωςελέγξιμο, δεντηνπεριφρουρείκαμμιά αστυνομική δύναμη.» β) « Ημάχητουανθρώπουδενθαχαθείενόσωθα υπάρχει καταφυγήτου Λόγου, το βιβλίο».

Μονάδες 6
Γ. Συχνάπαρατηρείταιπολλοίμαθητέςνακαταστρέφουν τασχολικάτουςβιβλίασταπροαύλιατωνσχολείωνκατά τοτέλοςτουσχολικούέτους.Σεάρθροπουθαδημοσιευθεί στησχολικήσαςεφημερίδανααιτιολογήσετετοπαραπάνωφαινόμενοκαινααναφερθείτεστουςτρόπουςπουθα συμβάλουνστηναρμονικήσυνύπαρξητουβιβλίουμετα ηλεκτρονικάμέσαπληροφόρησης και γνώσης (500-600 λέξεις).

Μονάδες 40
ΑΠΑΝΤΗΣΕ Ι Σ
Α. Στο δοκίμιοσχολιάζεται η διαφωτιστική δύναμη του βιβλίου σε σκοτεινές εποχές. Αρχικά διαπιστώνεται η διαλεκτική σχέση που τα βιβλία επιβάλλουν στους αναγνώστες τους αφού προσφέρουν ποικιλία ακόμη και αντίθετων ιδεών. Παράλληλα ο κόσμος των βιβλίων είναι κόσμος συγκροτημένα «δημοκρατικός» όπου οι αυθεντίες κρίνονται και οι «άριστοι» διακρίνονται χωρίς να εξανδραποδίζουν. Αυτή η αξία του βιβλίου γίνεται εντονότερη σε περιόδους ολοκληρωτισμού που υπηρετούνται και από τα ΜΜΕ, οπότε τα βιβλία ή λογοκρίνονται ή παραμένουν εγγύηση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Διότι τα υπόλοιπα μέσα χρησιμοποιούνται για να χειραγωγήσουν τους πολίτες ενώ το προπαγανδιστικό βιβλίο εκτίθεται. Τότε το βιβλίο, μόνη ελπίδα, «δεν κυβερνά-απλώς- τον κόσμο» αλλά γίνεται φυλαχτό της ανθρώπινης τελείωσης και του ανθρωπιστικού ιδανικού.

Β1. Τα βιβλία με την ποικιλία των απόψεων που καταγράφουν προτρέπουν τους αναγνώστες όχι απλώς να αφομοιώσουν ιδέες και γνώμες, αλλά να προβούν σε εσωτερικό διάλογο και να ασκήσουν κριτική σε αυτές, ώστε να διαμορφώσουν αυτόβουλα τις πεποιθήσεις και την προσωπικότητά τους. Η μόρφωση, τότε, αποτελεί άμεση απόρροια της δημιουργικής ανάγνωσης, ενός ανθρώπου που μυείται στην ελεύθερη διακίνηση των ιδεών και στη δημοκρατία των απόψεων. Παράλληλα ο αναγνώστης μαθαίνει ότι η αλήθεια είναι πολλαπλή, ότι δεν ισχύει μόνο η δική του αλήθεια·δίδαγμα πολύτιμο κατά της πνευματικής μονομέρειας και τύφλωσης. Το βιβλίο, λοιπόν, καταρρίπτει κάθε μορφής αυθεντία και καλεί τον άνθρωπο να υπερασπιστεί το αυτεξούσιό του και να συνυπάρξει αρμονικά μέσα στην πολύχρωμη συλλογικότητα.

Β2.α) Η επίκληση στην αυθεντία εντοπίζεται στη φράση: «Ο Βολταίρος είχε πει κάποτε πως τον κόσμο τον κυβερνάνε τα βιβλία». Η φράση αποτελεί επίκληση στην αυθεντία διότι αναφέρεται το όνομα και η κρίση ενός κορυφαίου Διαφωτιστή.

Η χρήση της αυθεντίας συμβάλλει στη συνοχή και συνεκτικότητα του κειμένου, αφού τεκμηριώνει/ επικυρώνει το συλλογισμό του Τερζάκη ότι «το βιβλίο είναι η μόνη ελπίδα», ενώ ο συγγραφέας με έξοχη επιδοτική αντίθεση δείχνει ότι σήμερα έχει έναν ακόμη σημαντικότερο ρόλο: είναι «το γκόλφι της ανθρωπιάς». Ως αυθεντία δίνει κύρος στις απόψεις του συγγραφέα και ασκεί πειθώ στους αναγνώστες. β) Χαρακτηριστικές μεταφορές που εντοπίζονται στο δοκίμιο είναι:

το βιβλίο σου προτείνειέναν πόλεμο έντιμο ηθική υγεία (άνθρωπος) ετερόφωτος, ετεροκίνητος σε γυμνάζουνστη διαδικασία του διαλόγου «δημοκρατίατων γραμμάτων» οι άριστοι διαλάμπουν (το βιβλίο) αναδίνει αποφορά η ζώνη που περιβάλλει την αγνότητατου βιβλίου γκόλφι ανθρωπιάς κ.λ.π Β3.α) ετερόφωτος = ανεξάρτητος, αυτεξούσιος, αυτόνομος, αυτόφωτος ελέγξιμος = ανεξέλεγκτος, ασύδοτος, αναπόδεικτος, ανεξακρίβωτος ευθύνη = ανευθυνότητα, αμέλεια, αδιαφορία, προχειρότητα, επιπολαιότητα ελεύθερη = χειραγωγημένη, υποταγμένη, κυριαρχημένη αδυναμία = ισχύς, εξουσία, δύναμη β) αρετή = προτέρημα, χάρισμα, αξία, τελειότητα, προσφορά, όφελος, ωφέλεια γνώμη = άποψη, κρίση, θέση, αντίληψη, πεποίθηση ισχύς = εξουσία, δύναμη, επιβολή περιφρουρώ = διαφυλάσσω, προστατεύω, προφυλάσσω φρόνημα = σκέψη, ιδεολογία, πεποιθήσεις Β4. α ) « γιατί εδώ την αυθεντία, όταν κι΄ όπου υπάρχει, με τρόπο πάντως ελέγξιμο, δεν την περιφρουρεί καμμιά αστυνομική δύναμη.» η σύνταξη είναι ενεργητική η παθητική μετατροπή: « γιατί η αυθεντία όταν και όπου υπάρχει, με τρόπο ελέγξιμο, δεν περιφρουρείται από καμμιά αστυνομική δύναμη.» β) «Η μάχη του ανθρώπου δεν θα χαθεί ενόσω θα υπάρχει καταφυγή του Λόγου, το βιβλίο» η σύνταξη είναι παθητική η ενεργητική μετατροπή: « Ο άνθρωπος δε θα χάσει τη μάχη ενόσω θα υπάρχει καταφυγή του Λόγου, το βιβλίο».

Γ. « Το σχολικό ολοκαύτωμα των βιβλίων» ( Εισαγωγή ) Τώρα που τελειώνει το σχολικό έτος στα προαύλια των σχολείων θα επαναληφθούν σκηνές συχνές -και για πολλούς πικρές: τα βιβλία της χρονιάς που πέρασε θα ριχτούν στην πυρά, σε μια ιδιότυπη και αταίριαστη «γιορτή».

Πρόκειται για μια σχεδόν πρωτόγονη τελετή της νεότητας συμβολική της ρήξης με τον κόσμο του σχολείου που αντιπροσωπεύει μία καταπιεστική καθημερινότητα, γεγονός που πρέπει να προβληματίσει όσους σχεδιάζουν, οργανώνουν ή υπηρετούν την εκπαιδευτική διαδικασία.

κύριο μέρος α) οι αιτίες Ζ το βιβλίο αντιπροσωπεύει τη σχολική καταπίεση, καθώς είναι συνυφασμένο με τις σχολικές υποχρεώσεις, οπότε η καταστροφή του γίνεται κίνηση συμβολική της απελευθέρωσης, λυτρωτική πράξη Ζ συχνά η εμφάνιση/ μορφή και το περιεχόμενο των σχολικών εγχειριδίων είναι απωθητικά για τους μαθητές. Κακή ποιότητα εκτύπωσης, εικόνων·περιεχόμενο δυσνόητο, γλώσσα ξύλινη και ξένη, παρωχημένες γνώσεις Ζ η ίδια η μελέτη, η ανάγνωση αντιμετωπίζεται χρησιμοθηρικά·το βιβλίο είναι το εργαλείο της επιτυχίας και όχι της μόρφωσης. Η απαίτηση της στείρας αποστήθισης αλλοιώνει τη σχέση του μαθητή με το βιβλίο. Όταν, επομένως ο στόχος επιτευχθεί αυτό θεωρείται περιττό..

Ζ οι γενικότερες πολιτισμικές συνθήκες, η κοινωνία του θεάματος και ο πολιτισμός της εικόνας έχουν διαρρήξει τη σχέση των νέων ανθρώπων με την ανάγνωση. Άλλα μέσα, και όχι το βιβλίο, κυριαρχούν στις νεανικές επιλογές της επικοινωνίας και της διασκέδασης: η εικόνα της τηλεόρασης, οι πολλαπλές δυνατότητες του η/υ και του διαδικτύου, το κινητό τηλέφωνο β) τρόποι αρμονικής συνύπαρξης του βιβλίου με τα ηλεκτρονικά μέσα Η νεολαία έχει το δικαίωμα και μαζί το χρέος να διαδραματίσει έναν ουσιαστικό ρόλο στο παρόν και στο μέλλον του τόπου μας, της γης ολόκληρης. Δεν επιτρέπεται να εκχωρεί το δικαίωμα να ονειρεύεται, να φαντάζεται, να συγκινείται, να αγωνίζεται·να παραιτείται τελικά από τη διεκδίκηση του κόσμου. Χρειάζεται τη σπίθα, το ερέθισμα της γνώσης. Το βιβλίο είναι μια τέτοια σπίθα. Η ιστορία της ανθρωπότητας, κόσμοι πραγματικοί και κόσμοι μαγικοί είναι αποθησαυρισμένοι στο βιβλίο. Ποιήματα, διηγήματα και μυθιστορήματα, που έρχονται από το βάθος των αιώνων, υμνούν τη ζωή, μιλούν για τον έρωτα και τη φιλία, πλάθουν έναν καλύτερο κόσμο και δυναμώνουν τη θέλησή μας να αγωνιστούμε για να τον πετύχουμε.

Θα ήταν απελπιστικά άδειο ένα σχολείο χωρίς βιβλία έστω και αν διέθετε την τελειότερη ηλεκτρονική υποδομή. Ο κόσμος του βιβλίου δεν είναι αντίπαλος με τον κόσμο της τεχνολογίας. Το χρέος του σχολείου και γενικότερα των φορέων της παιδείας είναι να υπερασπίσουν αυτή την αρ μονία και την ισορροπία Ζ το σχολείο διαθέτει και αξιοποιεί τα πολυμέσα, το διαδίκτυο, τους υπολογιστές. Παράλληλα διαθέτει και αξιοποιεί τη σχολική βιβλιοθήκη. Η σχέση με τον η/υ διευκολύνει την εποπτεία, την ταχύτητα, τη διαδραστική επικοινωνία. Η σχέση με το βιβλίο, σχεδόν σωματική, διασώζει την ψυχική επαφή και τη γλωσσική καλλιέργεια Ζ τα σύγχρονα μέσα διακινούν πληροφορίες και γνώσεις·τα βιβλία επιτρέπουν την επιλογή, εμβάθυνση, κατανόηση. Ο δάσκαλος δείχνει και εκμεταλλεύεται αυτές τις διαφορές Ζ παράλληλα και έξω από τα τείχη του σχολείου απαιτείται η πολιτιστική πολιτική της κοινωνίας και της πολιτείας. Τα ηλεκτρονικά μέσα υπάρχουν και κυριαρχούν. Είναι το βιβλίο που χρειάζεται την υποστήριξη των κοινωνικών φορέων και της πολιτείας: η προσιτή τιμή, οι εκδηλώσεις για το βιβλίο, οι λέσχες ανάγνωσης, οι εκθέσεις Ζ οι πνευματικοί άνθρωποι, οι φυσικοί δημιουργοί των βιβλίων, συμμετέχουν σ΄ αυτή την προσπάθεια. Με λόγο σύγχρονο αποδεικνύουν τη δυνατότητα της συνύπαρξης του βιβλίου και των ηλεκτρονικών μέσων Ο κόσμος του βιβλίου, είναι ένας κόσμος τέλειος, επειδή δημιουργείται από τη σοφία, την ευαισθησία και το μόχθο του συγγραφέα. Διαφυλάσσει τη σοφία, την ποικιλία και την ετερότητα. Οι νέοι άνθρωποι έχουν ανάγκη τις ιδέες και το λόγο.

(Σ.Σ. Όπως είναι ευνόητο οι απαντήσεις είναι ολωσδιόλου ενδεικτικές· σε ένα μάθημα ελεύθερης δημιουργίας, όπως το μάθημα της νεοελληνικής γλώσσας, η ποικιλία των απαντήσεων δεν είναι απλώς επιτρεπτή αλλά και αναγκαία)

(Σημείωση: τα θέματα είναι ενδιαφέροντα, περιέχουν σύγχρονο προβληματισμό- παρά του ότι το δοκίμιο έρχεται από παλαιότερες εποχές- και θίγουν πληγές αλλά και ελπίδες σημερινές. Ανήκουν σε όσα οι μαθητές έχουν επεξεργαστεί.)

ΤΙΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΠΙΜΕΛΗΘΗΚΑΝ ΤΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΠΟΛΥΤΡΟΠΟ