Φαινόμενα

Υψηλή γιουρομαγειρική
Της Πόπης Διαμαντάκου diaman@dolnet.gr ,

Στη σκιά της οικονομικής ύφεσης οι «ισχυροί» της Ευρώπης γλυκοκοιτούν το «τραπέζι» της Γιουροβίζιον
Αυτά που ξέραμε για τη Γιουροβίζιον μάλλον θα πρέπει να αρχίσουμε να τα ξεχνάμε σιγά σιγά. Όσο ψήφισαν οι «λαοί» ψήφισαν, όσο έκανε την πλάκα της με τα SΜS η πιτσιρικαρία, την έκανε. Αναλαμβάνουν δράση σιγά σιγά και σταθερά και οι εταίροι του θεσμού, που επί χρόνια τον αντιμετώπιζαν με σνομπισμό (Βρετανοί, Γάλλοι κ.λπ.) αφήνοντάς τον στα χέρια των νεοεισερχόμενων στη μεγάλη ευρωπαϊκή παρέα να «κάνουν παιχνίδι» και να αισθανθούν ότι έχουν ένα πεδίο, όπου περνάει το «δικό τους», αφού βέβαια το πολτοποιήσουν και το αναδιαμορφώσουν με βάση τις κοινές «αξίες» της αγοράς της κατανάλωσης. Αλλά πλέον δεν αρκεί αυτό.

Τα πλάνα με τον κ. «Φάντασμα της Όπερας» Λόιντ Βέμπερ, που έχει υπογράψει τη σύνθεση του βρετανικού γιουροβιζιονικού τραγουδιού, να επισκέπτεται τον πολύ κ. Πούτιν και να ζητά την υποστήριξή του για το «12άρι» στη Βρετανία, έκαναν τον γύρο της Ευρώπης και έστειλαν το μήνυμά τους: διεκδικούμε πρωτιά γιατί μας ενδιαφέρει η αγορά.

Θα ήταν περίεργο να μην ενδιαφερθούν τέτοιες εποχές και οι Βρετανοί και οι Γάλλοι και όλοι οι λεγόμενοι «μεγάλοι» λόγω των ισχυρών- ώς χθες τουλάχιστον- οικονομιών τους, για τη Γιουροβίζιον. Σε μια περίοδο οικονομικής ύφεσης, με τον τουρισμό σε κρίση και την επιχειρηματική δραστηριότητα σε στασιμότητα, η γιουροβιζιονική αγορά είναι η μόνη όπου στήνεται χορός εκατομμυρίων. Και ακόμη είναι ο μοναδικός ευρωπαϊκός θεσμός στην κατεύθυνση της δημιουργίας μιας μεγάλης ευρωπαϊκής κοινότητας ο οποίος λειτουργεί. Μέσα από τις ψευδαισθήσεις του θεάματος, μέσα από τις υπερβολές της τηλεόρασης, μέσα από την ντισνεϊλαντική ομογενοποίηση και σύνθλιψη εν τέλει των διαφορετικών στοιχείων στις ευρωπαϊκές κουλτούρες, η Γιουροβίζιον παραμένει η μοναδική στιγμή όπου η Ευρώπη συναντιέται. Στον χαμηλότερο παρονομαστή του πολιτισμού της, όπως επιβάλλει το τηλεοπτικό θέαμα, στο οποίο εξελίχθηκε ο αλλοτινός θεσμός του μουσικού διαγωνισμού.

Ούτε το Ευρωπαϊκό Σύνταγμα ένωσε σε μια κοινή συζήτηση για την Ευρώπη, ούτε οι επιδοτήσεις και τα «πακέτα» στήριξης των ευρωπαϊκών συνεργασιών, ούτε το πρόγραμμα ΜΕDΙΑ για τη διακίνηση των ευρωπαϊκών οπτικοακουστικών προϊόντων, ούτε οι «ακαδημαϊκοί» των Βρυξελλών κατάφεραν να εμπνεύσουν μια τόσο μαζική «συνάντηση» των λαών της Ευρώπης, έστω κι αν πρόκειται για λαούς τηλεθεατών, όσο το «πανηγυράκι» της Γιουροβίζιον. Για την ακρίβεια πρόκειται για μια κολοσσιαία ευρωπαϊκή βιομηχανία με επικάλυψη έναν πανηγυρτζίδικο μουσικοχορευτικό αποκριάτικο αχταρμά και περιεχόμενο ένα σκληρό εμπορικό, τουριστικό και διπλωματικό παζάρι.

Αν η Ντίσνεϊλαντ υπήρξε το πρότυπο της συνύπαρξης των διαφορετικών στοιχείων του αμερικανικού, πολυπολιτισμικού κόσμου, αφού μετατράπηκαν σε γλυκερά, άφυλα και ανώδυνα παιχνίδια, η Γιουροβίζιον αποτέλεσε ένα ομοίωμά της, όπου όμως διατηρήθηκαν, όπως αποδείχθηκε, υπογείως όλες οι επιμέρους ιδιαιτερότητες μιας αγοράς, που δεν πέτυχε ακόμη την πλήρη οικονομική ισορροπία, ούτε τη σύγκλιση των κανόνων και των αξιών που θα ΄πρεπε να τη διέπουν.

Βέβαια, η Ενωμένη Ευρώπη απευθύνεται σε πολίτες, που σημαίνει ότι η διαδρομή για την εκπαίδευσή τους στη δημοκρατική συνύπαρξη είναι μακρά, πολύπλοκη, περνά από τις διαφορές της πολιτικής, από τις συγκρούσεις αξιών και ρόλων, ενώ η Γιουροβίζιον απευθύνεται σε καταναλωτές, σε αυτή την ιδιαίτερη ανθρώπινη κατάσταση, όπου κυριαρχεί η ικανοποίηση ενστίκτων ανεξαρτήτως διαφορών εξ ου και ευκολότερη η «συνάντηση». Ιδίως όταν το «όχημα» είναι το πιο λαοφιλές και εύληπτο προϊόν, το τραγούδι.

Ωστόσο, το να είσαι πολίτης σημαίνει ότι προσπαθείς να ξεπεράσεις την ιδιαίτερη κατάστασή σου και λαμβάνεις υπόψη το «κοινό καλό», ενώ καταναλωτής, σημαίνει να παραμένεις γαντζωμένος στις επιθυμίες και τις ιδιαιτερότητές σου, πασχίζοντας για την προάσπιση των συμφερόντων σου. Αυτό το δεύτερο παρακολουθούμε να συμβαίνει υπό την καθοδήγηση μιας τηλεόρασης που έχει ακριβώς αυτούς τους στόχους.


Για το «κοινό καλό» ή το εθνικό κέρδος;

Ακόμη κι έτσι όμως, το «πακέτο» εμφανίστηκε περισσότερο ανεξέλεγκτο από τις αντοχές μιας αγοράς που περνάει κρίση και της οποίας οι εμπνευστές διεκδικούν προνομιακό μερίδιο ως κάτοχοι του know how. Εξ ου και η αναδιαμόρφωση της ψηφοφορίας σε πιο «επαγγελματικό» πλαίσιο υπό τον έλεγχο επιτροπών από «σοφούς» της αγοράς της διασκέδασης, των οποίων οι ψήφοι θα συνυπολογίζονται εξ ίσου με εκείνους των γιουροβιζιονιστών.

Αφού το μεγάλο ταμπλό της Ενωμένης Ευρώπης παρουσιάζει ανάγλυφα τα ελλείμματά της, η στιγμιαία γιουροβιζιονική φωτογραφία δέχεται το βιαστικό «ρετούς» των ευρωπαϊκών ελαττωμάτων από «καλλιτέχνες» του είδους. Για το «κοινό όφελος»; Ή το όνειρο μιας μεγάλης αγοράς καταναλωτών παραμένει πιο ισχυρό από οποιαδήποτε ευρωπαϊκή ιδέα για Ένωση πολιτών;