Τηλε-διαγνώσεις με ψυχιατρικές ανακρίβειες

Στα αλλεπάλληλα κρούσματα βίας που κάνουν την εμφάνισή τους στις μέρες μας, προστέθηκε ένα αποτρόπαιο συμβάν. Δεκαεννιάχρονος έκανε διπλή δολοφονική απόπειρα και κατόπιν αυτοκτόνησε σε Σχολή Μαθητείας του ΟΑΕΔ. Η κοινή γνώμη συγκλονίζεται, οι θεατές μιας αλόγιστης βίας κατακλύζονται από φόβο, ανασφάλεια και ένα μεγάλο «γιατί;».

Την απάντηση έσπευσαν ταχέως να δώσουν στα ΜΜΕ κάθε λογής ειδικοί (εκπαιδευτικοί, ψυχολόγοι, ψυχίατροι, αστρολόγοι, σύμβουλοι), οι οποίοι ερμήνευσαν με απόλυτη σιγουριά τη φύση και την προσωπικότητα του δράστη. Μία σειρά άκαρπων απόψεων, στρεβλών γνωματεύσεων και ψευδοεπιστημονικών ερμηνειών βομβάρδισε τα τηλεοπτικά πάνελ.

Ένα χαρακτηριστικό θεματικό μοτίβο αυτών ήταν η διάγνωση του θύτη- θύματος ως σχιζοφρενή. Γνωστός τηλε-ψυχίατρος μάλιστα υποστήριξε ότι ο δράστης «έπασχε από σχιζοφρένεια», σχετίζοντας τη σχιζοφρένεια, εκτός από τη βία και με την αυτοκτονία.
 
Η συμπεριφορά του θύτη θύμισε στοιχεία συμπεριφοράς ατόμου με ψύχωση. Άρα, αυθαιρέτως τα χαρακτηριστικά του δράστη αντιστοιχίστηκαν στα κριτήρια για τη σχιζοφρένεια και ως διά μαγείας η ψυχιατρική διάγνωση τέθηκε τυφλά ως μία αδιαπραγμάτευτη και αντικειμενική αλήθεια περί της ψυχικής του υγείας.

Και διερωτάται κανείς αν είναι πράγματι η ψυχιατρική διάγνωση τόσο απλή και αυτονόητη υπόθεση. Με ποια δικαιοδοσία τίθεται από τους ειδικούς, δίχως να εκπληρώνεται μία σειρά δεοντολογικών και επιστημονικών προϋποθέσεων;

Η ψυχιατρική διάγνωση δεν είναι έμφυτη ικανότητα που ορισμένοι δικαιούνται να εφαρμόζουν και να καταχρώνται κάθε στιγμή, με κάθε μέσο, για κάθε σκοπό. Εκτός από το υπόβαθρο των τεχνικών γνώσεων και της εμπειρίας του γιατρού, εκείνη προϋποθέτει ισχυρό δεοντολογικό πλαίσιο.

Επίσης, ο γιατρός πρέπει τουλάχιστον να γνωρίζει τον εν δυνάμει ασθενή μέσω της απαραίτητης πρώτης ψυχιατρικής συνέντευξης, στο πλαίσιο της οποίας θα έχει λάβει το πλήρες ιστορικό του. Έχουμε όμως κατάφωρη παραβίαση επιστημονικών και δεοντολογικών προδιαγραφών.

Σχιζοφρένεια και μοναξιά

Άλλη προσφιλής ερμηνεία των ειδικών για το έγκλημα ήταν η απόδοσή του στην ψυχική διαταραχή αλλά και στην προσωπικότητα του δράση («ήταν μοναχικός»). Αφενός οι άνθρωποι με σχιζοφρένεια δεν είναι περισσότερο πιθανό να διαπράξουν έγκλημα σε σχέση με τα άτομα του γενικού πληθυσμού σύμφωνα με τις έρευνες, αφετέρου η μοναχικότητα σε καμία περίπτωση δεν μετατρέπει έναν άνθρωπο σε αιμοσταγή δολοφόνο. Αλίμονο αν το έκανε! Αναρωτιέται κανείς πώς μπορεί να νιώθουν οι τηλεθεατές που έχουν σχιζοφρένεια και οι οικογένειές τους, οι οποίοισύμφωνα με τους πανελίστες- κάποια στιγμή θα οδηγηθούν στο έγκλημα… Επίσης ποιος εξαιρείται σήμερα από τη διαφορετικότητα, τη μοναχικότητα, την απόγνωση; Άρα, όλοι μας είμαστε δυνάμει ειδεχθείς εγκληματίες;

Άλλη επικίνδυνη ανακρίβεια στον τηλεοπτικό λόγο των ημερών ήταν και η άμεση σύνδεση της σχιζοφρένειας με μια εξαιρετικά υψηλή πιθανότητα αυτοκτονίας. Από επισκόπηση ερευνών στο πεδίο, έχει βρεθεί ότι 9%-13% των ανθρώπων με σχιζοφρένεια αυτοκτονεί, ενώ άλλη έρευνα καταλήγει πως αυτό συμβαίνει μόνο σε 5% αυτών. Η εκλαϊκευμένη παραποίηση της επιστημονικής γνώσης όσον αφορά τα ψυχικά ζητήματα, όχι μόνο εμποδίζει τη διάχυση της αλήθειας και της κατανόησης σημαντικών εννοιών, αλλά αποτελεί και μια σύγχρονη μορφή κακοποίησης μεγάλου ποσοστού ανθρώπων, οι οποίοι σήμερα δυσκολεύονται να ζήσουν όπως οι υπόλοιποι.

Η Μυρσίνη Κωστοπούλου είναι ψυχολόγοςψυχοθεραπεύτρια (Ρh. D). Εmail: myrsi@hol.gr