Τοξικά ομόλογα βαλκανικού τύπου

Υπήρχε ένα φάντασμα που πλανιόταν στην ατμόσφαιρα κατά τη διάρκεια της πρόσφατης συνόδου των είκοσι ισχυρότερων οικονομικά κρατών (G20). Στο πίσω μέρος του μυαλού των ηγετών βρισκόταν ένα βασικό ερώτημα: Από πού θα έρθει το επόμενο οικονομικό σοκ; Ποιος θα είναι ο επόμενος;

Αν οι ηγέτες της G20 κοίταζαν προσεκτικότερα τα στοιχεία τους, θα αναγνώριζαν αμέσως ότι η παγκόσμια οικονομία απειλείται από τις εύθραυστες οικονομίες στην Ανατολική Ευρώπη. Αυτές αποτελούν τον ασθενέστερο κρίκο στη διεθνή οικονομική αλυσίδα.

Όμως γιατί η Δύση θα έπρεπε να νοιάζεται για το τι γίνεται, για παράδειγμα, με τη Βουλγαρία και το εθνικό της νόμισμα, το λεβ; Η απάντηση είναι, επειδή οι δυτικές τράπεζες έχουν δανείσει μεγάλα ποσά στη Βουλγαρία και σε άλλες ανατολικές χώρες και τώρα κινδυνεύουν να χάσουν πολλά από την έκθεσή τους στον κίνδυνο της Ανατολικής Ευρώπης.

Σκεφτείτε το όλο θέμα σαν ένα τοξικό ομόλογο βαλκανικού τύπου. Ξέρουμε όλοι τι ζημιά μπορεί να προκληθεί αν οι δυτικές τράπεζες υποστούν τεράστιες απώλειες από επισφαλή δάνεια: σταματούν να δανείζουν όλο τον υπόλοιπο κόσμο. Επομένως, η τύχη της Βουλγαρίας έχει μεγάλη σημασία για τις ανεπτυγμένες οικονομίες.

Τα καλά νέα
Τα καλά νέα είναι ότι η G20 αποφάσισε να λάβει μέτρα για να αντιμετωπιστεί η κρίση. Μία από τις σημαντικότερες αποφάσεις ήταν να δοθεί μεγάλη χρηματοδότηση στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ), ώστε να μπορεί να σώσει οικονομίες που κινδυνεύουν. Η αύξηση στους πόρους του ΔΝΤ ανέρχεται στο ιλιγγιώδες ποσό των 750 δισ. δολαρίων. Με τον τρόπο αυτόν όλοι ελπίζουν ότι θα αντιμετωπιστεί οποιοδήποτε πρόβλημα προέλθει από την Ανατολική Ευρώπη.

Βέβαια, η επιχορήγηση του ΔΝΤ δεν δίνεται επειδή οι άλλες χώρες είναι… αλτρουίστριες. Αναγνωρίζουν ότι, αν επεκταθεί η κρίση, οι πολίτες από τον Καναδά έως την Κορέα θα γίνουν ακόμη φτωχότεροι. Η G20 κατάλαβε ότι ένας ακόμη τραπεζικός πανικός που θα μπορούσε να δημιουργηθεί από την κατάρρευση μιας τράπεζας στην Αυστρία ή τη Σουηδία θα συντάραζε το παγκοσμιοποιημένο οικονομικό σύστημα, δημιουργώντας παρατεταμένη ύφεση. Η G20 αναγνώρισε τον κίνδυνο αυτόν και παρενέβη.

Είναι αληθινή η απειλή, λοιπόν; Ναι, αν και πολλοί την έχουν υποτιμήσει. Όπως προειδοποίησε το ΔΝΤ, «αναδυόμενες και αναπτυσσόμενες οικονομίες εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν μεγάλες πιέσεις από το εξωτερικό στη χρηματοδότηση (του χρέους τους)» και πρόσθεσε ότι η κακή κατάσταση της οικονομίας στις χώρες αυτές δημιουργεί την απειλή χρεοκοπιών μεγάλης κλίμακας στον ιδιωτικό τομέα επηρεάζοντας τις προοπτικές ανάπτυξης. Φαντάσματα στην G20
Υπήρχαν, λοιπόν, αρκετά… φαντάσματα στη συνάντηση της G20. Η Τουρκία, η Ουκρανία, η Σερβία, η Λετονία, η Ρουμανία και άλλες χώρες είναι κράτη «ζόμπι» και βρίσκονται σε διαδικασία εξασφάλισης χρηματοδότησης από το ΔΝΤ για να σώσουν τις οικονομίες τους.

Σύμφωνα με το ΔΝΤ, αρκετές δυτικές τράπεζες είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένες σε μεγάλους πιθανούς κινδύνους. Αναλυτές της Capital Εconomics εκτιμούν ότι τα κρατικά χρέη που πρέπει να αναχρηματοδοτηθούν φέτος ανέρχονται σε 500 δισ. δολάρια, από τα οποία τα 100 δισ. μπορούν να χρηματοδοτηθούν από τη Ρωσία. Άρα μένουν 400 δισ. δολάρια, και αν οι απώλειες των τραπεζών ανέλθουν στο 50% του ποσού αυτού θα βρεθούν εκτεθειμένες για 200 δισ. δολάρια, ποσό που είναι ιδιαίτερα μεγάλο.

Ποιοι απειλούνται περισσότερο
Ποιος, όμως, απειλείται περισσότερο; Η έκθεση των αυστριακών τραπεζών στην Ανατολική Ευρώπη, για παράδειγμα, αναλογεί στο 75% του ΑΕΠ της χώρας. Κίνδυνος υπάρχει εξάλλου και για τράπεζες από την Ελβετία, το Βέλγιο, την Ολλανδία και τη Σουηδία. Μετά την υποβάθμιση της πιστοληπτικής ικανότητας

Τα 20 οικονομικά ισχυρότερα κράτη (G20) εφαρμόζουν μέτρα προστατευτισμού, και αυτός ο προστατευτισμός είναι ο μεγαλύτερος κίνδυνος για τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης

της Ιρλανδίας, της Ισπανίας, της Πορτογαλίας και της Ελλάδας από τους διεθνείς οργανισμούς, βλέπουμε ότι δημιουργείται κίνδυνος και για την αξιοπιστία του ευρώ. Επίσης η G20 δεν έκανε τίποτε για να αντιμετωπιστεί ο προστατευτισμός που κάνει όλο και συχνότερα την εμφάνισή του- και οι χώρες της Ανατολικής Ευρώπης κινδυνεύουν πολύ από τον προστατευτισμό. Το 80% του ΑΕΠ της Τσεχίας, για παράδειγμα, προέρχεται από τις εξαγωγές, όπως και σημαντικό ποσοστό του ΑΕΠ στην Ουγγαρία και την Πολωνία. Επομένως, η μείωση κατά 13% στο παγκόσμιο εμπόριο που προέβλεψε ο ΟΟΣΑ λόγω της κρίσης μπορεί να αποβεί καταστροφική για τις χώρες αυτές.

Οι χώρες της G20 εφαρμόζουν μέτρα προστατευτισμού, και αυτός ο προστατευτισμός είναι ο μεγαλύτερος κίνδυνος για τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης. Η G20 υποσχέθηκε ότι θα παράσχει στο ΔΝΤ χρηματοδότηση για να σωθούν οι οικονομίες αυτές. Όμως, για να μη χρεοκοπήσει η Βουλγαρία και άλλες χώρες, μπορεί να είναι πιο λογική και πιο φθηνή λύση να εγκαταλείψουν οι ανεπτυγμένες οικονομίες τα μέτρα προστατευτισμού.
Σε παράλυση οι αγορές μέχρι να λυθεί ο γρίφος

Οι προσπάθειες που γίνονται από τη διεθνή κοινότητα για να μπει φρένο στην παγκόσμια ύφεση είναι καταδικασμένες, εκτός αν βρεθεί τρόπος να απαλλαγεί η οικονομία από τι τοξικές επενδύσεις, προειδοποιεί ο Ηernando De Soto, ο βραβευμένος οικονομολόγος από το Περού.

«Το να λυθεί το πρόβλημα των τοξικών χρεών είναι ο χαμένος κρίκος για να αρχίσει να λειτουργεί ξανά η παγκόσμια οικονομία. Μέχρι να μάθουμε πόσα από τα 600 τρισεκατομμύρια δολάρια των συμβολαίων παραγώγων είναι τοξικά, οι αγορές θα παραμένουν σε χρόνια παράλυση», είπε ο De Soto.

Προσέθεσε επίσης ότι όσα δημοσιονομικά πακέτα και να δοθούν και όσες νέες ρυθμίσεις εποπτείας και να γίνουν, το τραπεζικό σύστημα θα ανακάμψει μόνον αφού μάθουμε πόσα τοξικά ομόλογα βρίσκονται στους ισολογισμούς των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων.

Δεν είναι τόσα πολλά
Ο De Soto είναι σύμβουλος αρκετών κυβερνήσεων σε ολόκληρο τον κόσμο και επικεφαλής του Ινστιτούτου Ελευθερίας και Δημοκρατίας στη Λίμα (Ιnstitute of Liberty and Democracy). Παρέχει επίσης συμβουλευτικές υπηρεσίες σε αναπτυσσόμενες οικονομίες για το πώς να αντιμετωπίσουν τη φτώχεια. Όπως πιστεύει, τα τοξικά ομόλογα δεν είναι τόσα πολλά όσο αρκετοί οικονομολόγοι φοβούνται, και εκτιμά ότι ανέρχονται σε μερικά δισεκατομμύρια δολάρια. Επίσης τάσσεται υπέρ των πιέσεων που ασκεί ο υπουργός Οικονομίας των ΗΠΑ, Τ. Geithner, προς τις τράπεζες και άλλες εταιρείες προκειμένου να αποκαλύψουν τον βαθμό έκθεσής τους σε τοξικές επενδύσεις.