Η μυστική κοινωνία του Εθνικού Κήπου

Ο περαστικός από τον Εθνικό Κήπο δεν θα τους προσέξει ποτέ. Μόνο όποιος συχνάζει στα σκιερά δρομάκια του θα τους εντοπίσει και ίσως καταφέρει να ανταλλάξει κάποια κουβέντα μαζί τους.
Άνθρωποι μοναχικοί και απόμακροι που ζουν στο περιθώριο, περνούν όλη την ημέρα τους στα παγκάκια του Κήπου. Είναι η «μυστική κοινωνία» του. Ο σκηνοθέτης Απόστολος Καρακάσης τους ανακάλυψε και τους ανέδειξε στην ταινία του «Εθνικός Κήπος», που απέσπασε το Βραβείο Κοινού στην κατηγορία «ελληνική παραγωγή διάρκειας άνω των 45 λεπτών», στο φετινό Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης.

Τα γυρίσματα της ταινίας μπορεί να διήρκεσαν μήνες, όμως ο σκηνοθέτης με το μικρό συνεργείο του περιφέρονταν στον Εθνικό Κήπο επί έναν χρόνο. «Άρχισα να κάνω βόλτες στον χώρο του Κήπου, παρατηρώντας κάθε περαστικό και γέμιζα τις κασέτες της κάμερας με πλάνα από το τοπίο. Έπειτα από μερικές ημέρες εντόπισα τους μόνιμους θαμώνες του. Τους πλησίασα εξηγώντας την ιδέα μου για μια ταινία με πρωταγωνιστές εκείνους. Θέλησα να παρατηρήσω την ανθρώπινη ευαισθησία που κρύβει ο Εθνικός Κήπος, ο οποίος αποτελεί μια μικρή ζούγκλα και συνάμα ένα κρησφύγετο για τους μοναχικούς», λέει στα «ΝΕΑ» ο 39χρονος σκηνοθέτης. «Δεν ήμουν ένας επισκέπτης που μάζευε πληροφορίες, αλλά έβαλα τον εαυτό μου στον δικό τους κόσμο».

Οι πρωταγωνιστές του είναι άνθρωποι κάθε ηλικίας και κοινωνικής προέλευσης που αναζητούν καταφύγιο ανάμεσα στα ψηλά δέντρα, στα εκατοντάδες είδη φυτών και στα ζώα που φιλοξενούνται εκεί. «Μας ενδιέφεραν οι πιο απόμακροι χαρακτήρες, που ήθελαν να κρυφτούν από τους υπόλοιπους επισκέπτες του Κήπου. Ήταν μια ευκαιρία για εμάς ν΄ ανοίξουμε τα μάτια μας στη διαφορετικότητα και για εκείνους ν΄ αποκαλύψουν τις σκέψεις τους. Φροντίσαμε να δείξουμε όλη την ευαίσθητη πλευρά τους, ώστε κανείς θεατής να μη νιώσει αποστροφή ή αντιπάθεια για εκείνους» λέει ο σκηνοθέτης και λέκτορας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.

«Δύσκολη ζωή». Κάθε Σάββατο πρωί, οι δύο μαραθωνοδρόμοι συνδέονται με ένα σπαγκάκι δεμένο στο χέρι, καθώς ο ένας είναι τυφλός, και ξεκινούν την προπόνηση. Συζητούν για καθημερινά προβλήματα- όπως ότι αρρώστησε το σκυλάκι του ενός. Λίγα μέτρα πιο πέρα, ένας Βιρμανός πρόσφυγας, ο μοναδικός στην Ελλάδα, μαζεύει σαλιγκάρια για 10 ευρώ τη μέρα. «Δεν θέλω να ζω αυτή τη ζωή, είναι πολύ δύσκολη» λέει.

Είναι πρωταγωνιστές στην ταινία, αλλά ποτέ δεν γνωρίζονται προσωπικά καθώς κανείς δεν παίρνει την απόφαση να συστηθεί. «Υπάρχει από όλους τους σεβασμός στην ιδιωτικότητα και τη μοναχικότητα. Σαν να έχουν συμφωνήσει να μην ενοχλεί ο ένας τον άλλον. Ακόμη και αν κάθονται στο απέναντι παγκάκι, κανείς δεν θα κάνει το βήμα να αρχίσει μια συζήτηση. Επίσης, δεν διέκρινα αποδοκιμασία από τη μεριά των επισκεπτών» σχολιάζει ο Απόστολος Καρακάσης.

«Η ηθική της εργασίας». Ο Θόδωρος, ένας ακόμη θαμώνας του Κήπου, είναι άστεγος. Μαζεύει ανακυκλώσιμα είδη και αφαιρεί τον χαλκό από καλώδια που βρίσκει σε σκουπίδια για να τον μεταπωλήσει και να εξασφαλίσει 5-10 ευρώ την ημέρα. Κοιμάται σε ένα εγκαταλελειμμένο αυτοκίνητο, ενώ η Αρχιεπισκοπή και ο Δήμος Αθηναίων φροντίζουν για τη σίτιση και την ένδυσή του. «Ο Θόδωρος είναι ένας άνθρωπος σκληρά εργαζόμενος. Η ηθική της εργασίας είναι το σημαντικότερο για εκείνον» σχολιάζει ο σκηνοθέτης. Ανάμεσά τους βρίσκεται ο εδώ και 25 χρόνια κηπουρός του Εθνικού Κήπου. Καθώς πλησιάζει η ώρα της σύνταξης, τον στενοχωρεί που θα χάσει τη δημιουργική και ευχάριστη ρουτίνα του. «Δεν μιλάμε για την κατάντια του Εθνικού Κήπου, αλλά για ένα μικρό θαύμα που συντελείται σε αυτόν. Η οποιαδήποτε πολιτική καλλωπισμού που ενδεχομένως θα αποφασίσει ο εκάστοτε δήμαρχος, μπορεί να σημαίνει την απομάκρυνση των ανθρώπων αυτών. Και αυτός είναι ο μεγαλύτερος φόβος τους» συμπληρώνει.


Μια όαση με ιστορία στο κέντρο

O Εθνικός Κήπος βρίσκεται δίπλα στη Βουλή των Ελλήνων και έχει έκταση 160 στρεμμάτων- μαζί με τον κήπο του Ζαππείου φτάνει τα 285 στρέμματα- και 500 είδη φυτών. Η κύρια είσοδός του βρίσκεται στη Λεωφόρο Αμαλίας προς τιμήν της βασίλισσας που τον οραματίστηκε. Είναι ανοιχτός για το κοινό από την ανατολή μέχρι τη δύση του Ηλίου. Υπάρχουν άλλες έξι είσοδοι: μία από την οδό Βασιλίσσης Σοφίας, τρεις από την οδό Ηρώδου Αττικού και δύο από την περιοχή του Ζαππείου. Στον Κήπο υπάρχουν λίμνες με πάπιες, ένας μικρός ζωολογικός κήπος, καφετέρια, η παιδική βιβλιοθήκη και μια παιδική χαρά. Ακόμη, υπάρχουν αρχαία ερείπια, κίονες, μωσαϊκά, καθώς και προτομές του Ιωάννη Καποδίστρια, του φιλέλληνα Εϋνάρδου, του εθνικού ποιητή Διονυσίου Σολωμού και του Αριστοτέλη Βαλαωρίτη.

Η πρώτη του ονομασία μέχρι το 1974 ήταν «Βασιλικός Κήπος». Οριοθετήθηκε το 1836 από τον Φρειδερίκο Γκέρτνερ, τον αρχιτέκτονα των ανακτόρων, σε μια έκταση 500 στρεμμάτων. Το σχέδιο αυτό αναθεωρήθηκε το 1839 από τον Χοχ. Τις πρώτες φυτευτικές εργασίες επέβλεψε ο Βαυαρός γεωπόνος Σμάρατ το 1839 (15.000 καλλωπιστικά φυτά που μεταφέρθηκαν από τη Γένοβα, και αυτοφυή είδη που μετέφερε από το Σούνιο και την Εύβοια ο Πρώσος γεωπόνος Φρειδερίκος Σμιτ). Ο Γάλλος κηποτέχνης Φρανσουά Λουί Μπαρό ανέλαβε τη διεύθυνσή του από το 1845 έως το 1854. Τον Μπαρό διαδέχθηκε ο Φρειδερίκος Σμιτ, ο οποίος διηύθυνε τον κήπο επί 30 χρόνια, συμπληρώνοντας τη φύτευση του κήπου στα σημερινά της όρια.