[ Δρόμοι ]

Την περασμένη
Κυριακή, η ρωσική τηλεόραση είχε ένα αφιέρωμα στην ταινία «Τάρας Μπούλμπα». Είναι μια ταινία που βασίστηκε στο ομώνυμο μυθιστόρημα του Νικολάι Γκόγκολ, ο οποίος ήταν ουκρανικής καταγωγής. Ο Ρώσος σκηνοθέτης δήλωσε πως «το έργο του Γκόγκολ είναι αφιερωμένο στην κοινή ιστορία του ρωσικού λαού». Αλλά ο Ουκρανός ηθοποιός που υποδύθηκε τον κεντρικό χαρακτήρα της ταινίας διαφώνησε: «Ο Γκόγκολ έγραψε για την ιστορία του ουκρανικού λαού».

Την ίδια
ημέρα, ο Πατριάρχης Κύριλλος αποφάσισε να κολυμπήσει κι αυτός στα θολά νερά της Ιστορίας. Πρότεινε να κηρυχθεί εθνική εορτή της Ρωσίας η 12η Ιουνίου, γενέθλιος ημέρα του Αλέξανδρου Νιέφσκι, μεγάλου πρίγκιπα του Νόβγκοροντ τον 13ο αιώνα, τον οποίο η ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία τον αγιοποίησε τον 16ο αιώνα. Στα τέλη της περασμένης χρονιάς, όπως έγραψε η ρωσική εφημερίδα «Κομερσάντ», δύο μεγάλες δημοσκοπήσεις ανέδειξαν τον Αλέξανδρο Νιέφσκι ως τον κυριότερο ήρωα της ρωσικής Ιστορίας. Οι περισσότεροι σύγχρονοι Ρώσοι γνωρίζουν τον Νιέφσκι από την περίφημη ταινία του Σεργκέι Αϊζενστάιν, που προβάλλεται ακόμη. Η διαδρομή της υπήρξε επεισοδιακή. Η ταινία, που δείχνει τη νίκη του Νιέφσκι επί των Τευτόνων εισβολέων, άρχισε να γυρίζεται το 1938, όταν η Σοβιετική Ένωση προσπαθούσε να συνεννοηθεί με τη Βρετανία και τη Γαλλία για μια από κοινού αντιμετώπιση του Χίτλερ. Τα γυρίσματα διακόπηκαν από τις σοβιετικές αρχές το 1939, όταν η Σοβιετική Ένωση υπέγραψε το σύμφωνο μη επίθεσης Ρίμπεντροπ- Μολότοφ με τη Γερμανία. Και επαναλήφθηκαν το 1941, όταν οι ναζί επιτέθηκαν στη Σοβιετική Ένωση.

Την ώρα
που δύο καλλιτέχνες διεκδικούν την εθνική ταυτότητα του έργου ενός συγγραφέα, ο Πατριάρχης της ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας ζητάει και νέες τιμές για τον Νιέφσκι, που υπήρξε μία από τις αγαπημένες ιστορικές προσωπικότητες του Στάλιν. Να φανταστούμε πως ο Πατριάρχης Κύριλλος είναι σταλινικός; Να φανταστούμε πως πίσω από τους δύο καλλιτέχνες που διεκδικούν την εθνική ταυτότητα του Γκόγκολ κρύβεται η σύγχρονη πολιτική αντιπαράθεση της Ουκρανίας με τη Ρωσία; Να φανταστούμε επίσης πως, όταν ακόμη ο Στάλιν προσπαθούσε να συμμαχήσει με τους Βρετανούς και τους Γάλλους κατά των ναζί, ο Χίτλερ συνωμοτούσε κατά της ταινίας που έδειχνε τον ήρωα Νιέφσκι να μάχεται τους Τεύτονες ιππότες; Και πως αργότερα χειροκροτούσε την απόφαση του Στάλιν να διακόψει τα γυρίσματά της, όταν υπέγραφε το σύμφωνο μη επίθεσης μαζί του;

Η Ιστορία
είναι, έτσι κι αλλιώς, γεμάτη συνωμοσίες. Μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης, οι ιστορικοί των χωρών που προέκυψαν από αυτήν κάνουν τις δικές τους μικρές συνωμοσίες: μετέωροι πια, προσπαθούν απεγνωσμένα να δημιουργήσουν τις δικές τους εθνικές μυθολογίες. Την εποχή του Γκορμπατσόφ, γράφει ο Αλεξέι Πάνκιν στους «Τάιμς της Μόσχας», γελούσαν με το ανέκδοτο πως «η Σοβιετική ΄Ενωση είναι μια χώρα με απρόβλεπτο παρελθόν». Σήμερα δεν γελούν πια. Επειδή, «προς γαρ το τελευταίον εκβάν, έκαστον των πριν υπαρξάντων κρίνεται» (Δημοσθένους, Ολυνθιακός Α΄).