Η Διεθνής των Αδιάφθορων

Είναι δικαστικοί, έχουν δώσει δύσκολους αγώνες κατά της διαφθοράς στις χώρες τους και συναντιούνται για να ανταλλάξουν μεταξύ τους απόψεις και εμπειρίες για ένα πρόβλημα που μαστίζει πολλές κοινωνίες. Αυτοί οι άνθρωποι συγκροτούν «το Δίκτυο», όπως το έχουν ονομάσει. Θα μπορούσαν να λέγονται και «η Διεθνής των Αδιάφθορων».

Το Δίκτυο γεννήθηκε από μια ιδέα της Εύας Ζολί, μιας δικαστού νορβηγικής καταγωγής που έγινε διάσημη στη Γαλλία ξεσκεπάζοντας μεγάλα σκάνδαλα παρά τις απειλές που δέχθηκε για τη ζωή της. Όταν το 2005 επέστρεψε στη Νορβηγία, αποφάσισε να χρησιμοποιήσει τη φήμη της στον αγώνα κατά της διαφθοράς. Πετυχαίνοντας τη στήριξη του υπουργείου Εξωτερικών της χώρας της και μια ετήσια χρηματοδότη- ση ύψους 400.000 ευρώ, κάλεσε συναδέλφους της από άλλες χώρες να συμμετάσχουν στην προσπάθειά της. Οι προϋποθέσεις για να γίνει ένας δικαστικός μέλος του Δικτύου είναι δύο: πρώτον να υπάρχει πρόβλημα διαφθοράς στη χώρα καταγωγής του και δεύτερον να διαθέτει υψηλή αίσθηση του χρέους του.

«Μυστικές» συναντήσεις
Η ιδέα υλοποιήθηκε και από τότε οι περίπου είκοσι δικαστικοί του Δικτύου συναντιούνται δύο φορές τον χρόνο με κάθε διακριτικότητα. Το τελευταίο ραντεβού δόθηκε τον περασμένο Φεβρουάριο στη Ζάμπια κι εκεί βρέθηκε και η «Μonde». Δικαστές από την Ελλάδα, την Ιταλία, τη Βρετανία, το Μπανγκλαντές, τη Βενεζουέλα, την Κένυα, την Αργεντινή και πολλές χώρες ακόμη, καταθέτουν τις δυσκολίες που συνάντησαν, τις συγκρούσεις τους με την εξουσία. Κάποιοι από αυτούς είναι πραγματικοί ήρωεςνεομάρτυρες του αγώνα κατά της διαφθοράς. Όπως για παράδειγμα ο 48χρονος Νουχού Ριμπαντού, πρώην επικεφαλής της επιτροπής για τα οικονομικά εγκλήματα στη Νιγηρία, ο οποίος παύθηκε από τα καθήκοντά του και στη συνέχεια έπεσε θύμα απόπειρας δολο φονίας. Ή ο Μανουέλ Γκαρίντο, εισαγγελέας στην Αργεντινή, ο οποίος υποχρεώθηκε σε μια θεαματική παραίτηση. Το λάθος του; Η έρευνά του για τη χρηματοδότηση της προεκλογικής εκστρατείας της προέδρου της χώρας Κριστίνας Κίρσνερ. Ο προϊστάμενός του στην Εισαγγελία, Εστεμπάν Ρίγκι, έκανε ό,τι μπορούσε για να σταματήσει την έρευνα.

Στη συνάντησή τους οι «αδιάφθοροι» προσπαθούν να βρουν τρόπους για να ενισχύσουν τη διεθνή συνεργασία. Μιλούν για βρώμικο χρήμα, για μυστικά οικονομικά κυκλώματα, για παράνομες προμήθειες. Κάποιοι από αυτούς έρχονται για πρώτη φορά. Σηκώνονται από τη θέση τους, συστήνονται και μιλούν για τα γεγονότα. «Καλημέρα, είμαι εισαγγελέας στην Κόστα Ρίκα, ανατρέψαμε δύο προέδρους», λέει ο Χουάν Κάρλος Κουμπίγιο. Έπειτα έρχεται η σειρά του Φάμπιο ντε Πασκουάλε, εισαγγελέα στο Μιλάνο. Ο δικός του στόχος δεν ήταν άλλος από τον Ιταλό πρωθυπουργό Σίλβιο Μπερλουσκόνι. «Όταν ο Φάμπιο πλησίασε αρκετά, ο Μπερλουσκόνι άλλαξε τον νόμο για να προστατευτεί», αποκαλύπτει η Βρετανίδα Έλεν Γκάρλικ, που ερευνούσε μια υπόθεση διαφθοράς, στην οποία εμπλεκόταν η βρετανική αεροδιαστημική επιχείρηση ΒΑΕ.

Σαν γάγγραινα
Η Εύα Ζολί θεωρεί ότι έχασε τη δική της μάχη στη Γαλλία απέναντι στην εταιρεία πετρελαιοειδών Εlf. «Νικηθήκαμε από την εξουσία και την απληστία, αλλά είναι ένας αγώνας που αξίζει να συνεχίσουμε», δηλώνει. «Για πολλούς από εμάς η Εύα είναι ένα σύμβολο», επισημαίνει ο Γερμανός συνάδελφός της Ρίτσαρντ Φιντλ, ο οποίος ερευνά για τα μαύρα ταμεία της Ζίμενς. Ένα σύμβολο ασφαλώς, αλλά για ποιο αποτέλεσμα; Η διαφθορά δεν σταματάει να κερδίζει έδαφος στις δυτικές οικονομίες και πλήττει σαν γάγγραινα τις υπό ανάπτυξη χώρες. Και παντού, η δικαιολογία είναι η ίδια: υπό το πρόσχημα της προστασίας των συμφερόντων των εθνικών επιχειρήσεων, η εξουσία προστατεύει τελικά τον εαυτό της. Οι έλεγχοι παρακάμπτονται χάρη στους φορολογικούς παραδείσους και τους οφ-σορ λογαριασμούς. Μοιραία, οι δικαστικοί που ερευνούν τέτοιες υποθέσεις καταλήγουν απομονωμένοι και ανυπεράσπιστοι, ενώ πολλές φορές κινδυνεύουν.

Δυστυχώς, τα παραδείγματα είναι πολλά.


Δεν περιορίζονται μόνο σε συζητήσεις

ΤΟ ΔΙΚΤΥΟ δεν περιορίζεται σε θεωρητικές συζητήσεις. Σε κάποιες περιπτώσεις αποδεικνύεται σωτήριο για τα μέλη του. Ο Νουχού Ριμπαντού κόντεψε να χάσει τη ζωή του όταν αποκάλυψε 170 περιπτώσεις διαφθοράς στη Νιγηρία για τα 320 δισεκατομμύρια ευρώ που έκαναν φτερά (στην υπόθεση της εξόρυξης πετρελαίου). Ανάμεσα σε αυτούς που ανέκρινε ήταν η κόρη του προέδρου της χώρας, ο αντιπρόεδρος, γερουσιαστές και κυβερνήτες. Το 2008 το θωρακισμένο του αυτοκίνητο δέχθηκε μια ριπή από σφαίρες. Τότε επενέβη το Δίκτυο βοηθώντας τον Ριμπαντού να φύγει από τη χώρα και εξασφαλίζοντάς του μια θέση ερευνητή στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης. Επισήμως, η Νορβηγία δεν αναμείχθηκε στην υπόθεση.