[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Το άσυλο σε νέα βάση

Η αλλαγή που συντελέστηκε πριν από δύο εβδομάδες στην ηγεσία του συνδικαλιστικού οργάνου των πανεπιστημιακών δίνει ελπίδες ότι η συζήτηση για την Ανώτατη Εκπαίδευση στην Ελλάδα θα τεθεί σε νέα βάση και θα αποκτήσει περιεχόμενο. Η απελθούσα ηγεσία της ΠΟΣΔΕΠ (παρατάξεις προσκείμενες στο ΚΚΕ και στο Αριστερό Ρεύμα του Συνασπισμού) χαρακτηρίστηκε από ακραία αντιφατικές πρακτικές: αφενός αντιστεκόταν σε κάθε θεσμική αλλαγή, υπερασπιζόμενη μέχρι κεραίας τον νόμο για τα πανεπιστήμια που εισήγαγε το 1982 το ΠΑΣΟΚ. Αφετέρου αντιμετώπιζε το πανεπιστήμιο ως βραχίονα στην «πάλη για το γκρέμισμα του καπιταλισμού».

Η επάνοδος σε μια έλλογη συζήτηση περνά από την κατάρριψη ορισμένων στερεοτύπων για τα πανεπιστήμια που η πολιτική τάξη της χώρας έχει επιβάλει στην κοινωνία. Ένα από αυτά είναι το περιβόητο ζήτημα του ασύλου, που συμπυκνώνει κατά συνθήκην ψεύδη και κοινά αποδεκτούς θεσμικούς παραλογισμούς. Η πολιτική μας τάξη συμπίπτει εν πολλοίς στην αντίληψη ότι το πανεπιστημιακό άσυλο έχει καλώς, αρκεί να εφαρμόζονται οι διατάξεις των νόμων που το διέπουν. Προς τούτο, απαιτεί από την πανεπιστημιακή κοινότητα να αναλάβει τις ευθύνες που της αναλογούν, στο πλαίσιο της «πλήρους αυτοδιοίκησης» των ΑΕΙ, που στην πράξη συνίσταται σε συνδιοίκηση των πανεπιστημίων από διδάσκοντες και κομματικές φοιτητικές παρατάξεις.

Οι πολιτικοί μας, που πατρονάρουν τις παρατάξεις τους, είναι πρόθυμοι να μεσολαβήσουν σε αυτή την κατεύθυνση. Ο Αλέκος Αλαβάνος απέστειλε προ ημερών επιστολή στον Πρωθυπουργό και τον αρχηγό της αξιωματικής αντιπολίτευσης ζητώντας τους να συμβάλουν στην ανασυγκρότηση της ΕΦΕΕ. Η σχετική ανταλλαγή επιστολών μεταξύ πολιτικών αρχηγών αποτελεί την πιο κυνική ομολογία της χειραγώγησης του πανεπιστημίου γενικά και του λεγόμενου «φοιτητικού κινήματος» ειδικότερα από τις ηγεσίες των πολιτικών κομμάτων. Ασφαλώς, είναι ορθό και χρήσιμο να ανασυγκροτηθεί η ΕΦΕΕ. Όμως, η ανάμειξη των φοιτητοπατέρων πολιτικών είναι ενδεικτική της ελληνικής παθογένειας που δεν πρόκειται να αρθεί. Και, σε κάθε περίπτωση, δεν πρόκειται να λύσει το πρόβλημα του ασύλου. Οι ίδιες πολιτικές ηγεσίες που έχουν μεταβάλει το πανεπιστήμιο σε χώρο κομματικής αναπαραγωγής υποβάλλουν σήμερα την εξορία του από τις πόλεις. Πού, άραγε; Στις ερημιές; Στα ξερονήσια; Oι διατάξεις που διέπουν το άσυλο είναι υπόδειγμα νομικής στρέβλωσης. Στον σχετικό νόμο ορίζεται ότι «επέμβαση δημόσιας δύναμης χωρίς την άδεια του αρμοδίου οργάνου του ΑΕΙ επιτρέπεται μόνον εφόσον διαπράττονται αυτόφωρα κακουργήματα ή αυτόφωρα εγκλήματα κατά της ζωής». Δηλαδή,

ΕΞΟΡΙΑ…

Οι ίδιες πολιτικές ηγεσίες που έχουν μεταβάλει το πανεπιστήμιο σε χώρο κομματικής αναπαραγωγής υποβάλλουν σήμερα την εξορία του από τις πόλεις

η επέμβαση προϋποθέτει τον χαρακτηρισμό του αδικήματος. Αν μέσα στο πανεπιστήμιο μια ομάδα προσώπων φιλοδωρεί ένα άλλο πρόσωπο με ελαφρά χαστουκάκια για να το επαναφέρει στον σωστό δρόμο, η «δημόσια δύναμη» κάθεται ήσυχη. Οφείλει να κινητοποιηθεί μόλις βγουν οι σιδηρολοστοί και ανοίξει το κρανίο του προσώπου που υφίσταται την επίθεση. Βέβαια, η «δημόσια δύναμη» μπορεί να προσκληθεί από το Πρυτανικό Συμβούλιο, το οποίο ωστόσο δεν θα προλάβει ποτέ να συνέλθει και να αποφασίσει νομίμως, σύμφωνα με τις διατάξεις που διέπουν τη λειτουργία του. Επίσης, στον νέο νόμο (3549/2007, αρ. 3, παρ.

3) εννοείται ότι το άσυλο παραβιάζεται από μέλη της πανεπιστημιακής κοινότητας που ενεργούν εις βάρος άλλων, παρεμποδίζοντας το έργο τους. Πρόκειται επίσης για νομικό παραλογισμό. Το άρθρο 9 του Συντάγματος κατοχυρώνει το οικογενειακό άσυλο. Αλλά είναι προφανές ότι μια διένεξη μεταξύ συζύγων μπορεί να καταλήξει σε παραβίαση των διατάξεων του ποινικού κώδικα και όχι βέβαια του οικογενειακού ασύλου. Συνολικά, το νομικό πλαίσιο του πανεπιστημιακού ασύλου είναι στρεβλό και ανεφάρμοστο.

Είναι αλήθεια ότι το άσυλο θεσπίστηκε σε μια εποχή αγωνίας για το μέλλον των νεαρών, τότε, δημοκρατικών θεσμών. Αλλά οι εποχές έχουν αλλάξει. Η επίκληση της ιστορικότητας για τη μη μεταβολή ενός αντιλειτουργικού θεσμού είναι η πιο ανιστόρητη και συντηρητική πράξη. Ωστόσο υπάρχουν λόγοι για την αναθέσπιση του ασύλου, διατηρώντας την ουσία του, δηλαδή τη διαφύλαξη της ελεύθερης διακίνησης των ιδεών. Και αυτό σημαίνει την εξαρχής θεσμική διατύπωσή του. Η παραγωγή και διακίνηση των ιδεών στο πανεπιστήμιο πρέπει να είναι απροϋπόθετη, στο πλαίσιο του Συντάγματος. Δεν μπορεί να δεσμεύεται από την «ανάπτυξη της εθνικής και θρησκευτικής συνείδησης», όπως την εννοεί η εκάστοτε πολιτική εξουσία. Και αυτό απαιτεί συνταγματική αναθεώρηση. Επίσης, μπορούμε να εξετάσουμε την «αντίστροφη θέσπιση» του ασύλου, όπως προτείνει ο αντιπρύτανης του Παντείου καθηγητής Ανδρέας Λύτρας. Δηλαδή, να ισχύει όταν τίθεται σε εφαρμογή, με βάση τη συνταγματική πρόνοια, ο νόμος για την κατάσταση πολιορκίας.

Τέλος, αν θέλουμε να διατηρήσουμε το πανεπιστήμιο ως χώρο περιορισμένης δικαιοδοσίας της Αστυνομίας, θα πρέπει να προβλέψουμε τη δημιουργία μιας υπηρεσίας πανεπιστημιακής προστασίας υπό την αποκλειστική αρμοδιότητα των πρυτανικών αρχών. Κάθε άλλη «αυτοοργάνωση» για την αποτροπή της ενδοπανεπιστημιακής βίας υπονοεί αυτοδικία και δίνει άλλοθι στη διαιώνιση της σημερινής κατάστασης.

Σε κάθε περίπτωση, αντί να μηρυκάζουμε τα στερεότυπα, πρέπει να αρχίσουμε να σκεφτόμαστε. Και να έχουμε το θάρρος της γνώμης μας, ακόμα και υπό συνθήκες αντικειμενικά δυσμενείς.

Ο Αλέξης Καλοκαιρινός είναι κοσμήτορας της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης.