Ημερολόγιο Συνόρων Τα άγρια σκυλιά των συνόρων…

LΙΝΚ:

www.gkapllani.com

Κάποτε, ούτε είκοσι χρόνια πριν δηλαδή, αυτά τα σύνορα ήταν αδιαπέραστα. Ειδικά εκεί όπου οι «χώρες του υπαρκτού» συνόρευαν με την καπιταλιστική Δύση. Σύνορα ερμητικά κλειστά, με φαντάρους, νεκρές ζώνες, ναρκοθετημένες ζώνες, απαγορευμένες ζώνες, πολυβόλα, πολυβολεία, χαφιέδες, σκυλιά. Ειδικά σκυλιά, μεγάλα σαν τσοπανόσκυλα, άγρια σαν λύκοι, έτοιμα να δαγκώσουν, να ξεσκίσουν, να πετσοκόψουν τον εσωτερικό εχθρό που αποπειράται να δραπετεύσει από τον «σοσιαλιστικό παράδεισο». Μικροί, στην Αλβανία, τα βλέπαμε τα άγρια σκυλιά των συνόρων στα βιβλία του Δημοτικού. Βλέμμα στρατευμένο, σε ένταση, άγρυπνο, ψάχνοντας, αναμένοντας τον εχθρό. Οι δασκάλες μας έλεγαν ότι τα επίφοβα σκυλιά των συνόρων είναι οι φύλακες του έθνους και του σοσιαλισμού. Είναι μία από τις αιτίες, νομίζω, που ακόμα και σήμερα δυσκολεύομαι να έχω ομαλή σχέση με τα σκυλιά, ειδικά τα μεγαλόσωμα…

●●● Τώρα που επισκέπτομαι μουσεία της Ανατολικής Γερμανίας, της Τσεχίας, της Πολωνίας, βλέπω προπαγανδιστικούς πίνακες της εποχής όπου τα σύνορα ήταν ερμητικά κλειστά. Βλέπω ξανά τα ίδια άγρια, επίφοβα σκυλιά των συνόρων που έβλεπα στα βιβλία του Δημοτικού στην Αλβανία. Λες και είναι κλωνοποιημένα. Βλέπω τους ίδιους συνοριοφύλακες, το ίδιο βλέμμα, αετίσιο, άγρυπνο, που δεν ξέρεις ακριβώς προς τα πού κοιτάζει: έξω από τα σύνορα ή μέσα; Συνήθως έβλεπαν προς τα μέσα, για να συλλάβουν, να εκτελέσουν επί τόπου τους υποψήφιους δραπέτες. Το τοπίο πίσω από τους συνοριοφύλακες, σκέτη natura morta. Όσο πιο πολύ μοιάζει με νεκροταφείο το πέρασμα των συνόρων, τόσο πιο περήφανο και ευτυχισμένο είναι το βλέμμα του συνοριοφύλακα. Από τους πίνακες λείπουν τα ηλεκτροφόρα συρματοπλέγματα, οι νεκρές ζώνες, οι απαγορευμένες ζώνες, τα πολυβολεία, οι χαφιέδες. Και οι δολοφονημένοι. Εκείνοι που άφησαν την τελευταία τους πνοή προσπαθώντας να περάσουν τα σύνορα. Εκείνοι που μετά θάβονταν ατιμασμένοι, ως ορκισμένοι «εχθροί του σοσιαλισμού και του έθνους». Κάθε ιδεολογία έχει τα δικά της σκυλιά, τα δικά της σύνορα, τους δικούς της συνοριοφύλακες, τη δική της μυρωδιά, το δικό της χρώμα. Τα σκυλιά των συνόρων και τα σύνορα των καθεστώτων του «υπαρκτού» είναι ίδια. Η μυρωδιά είναι συνήθως ένα μείγμα μούχλας και καμένου καουτσούκ. Αν πάτε στα γραφεία της Στάζι ειδικά, θα σας τρυπήσει τα ρουθούνια. Είναι η ίδια μυρωδιά που είχα μυρίσει στα πρώην γραφεία της Σιγκουρίμι, στην Αλβανία. Αν και πέρασαν είκοσι χρόνια από την κατάρρευση των καθεστώτων, η μυρωδιά δεν φεύγει με τίποτα. Το χρώμα αυτών των καθεστώτων, ένα καταθλιπτικό καφέ. Εμείς το λέγαμε απλά «σκατουλί χρώμα». Θα το βρείτε ακόμα από την Αλβανία μέχρι τη Σιβηρία, στα γραφεία των πρώην απαράτσικ και χαφιέδων, σε εστιατόρια, σε ξενοδοχεία…

Όσο τέλεια και δολοφονικά και αν είναι τα σύνορα, κάποιοι πάντα θα καταφέρουν να τα περάσουν, να τα ξεγελάσουν, να τα νικήσουν. Ακόμα και από το Άουσβιτς και τα σταλινικά γκουλάγκ κατάφεραν κάποιοι να δραπετεύσουν. Στο Άουσβιτς οι ναζί εκτελούσαν για αντίποινα τους συγκρατουμένους και τους συγγενείς των δραπετών. Στην Αλβανία εξόριζαν τους συγγενείς των δραπετών. Τους έκαναν τη ζωή κόλαση, σε τέτοιο σημείο που οι συγγενείς καταριούνταν τον δραπέτη. Η απόδραση και η αυτοκτονία θεωρούνταν οι κατ΄ εξοχήν θανάσιμες αμαρτίες. Ήταν και οι δυο πράξεις ανυπακοής ενάντια σε καθεστώτα που ήθελαν να εξουσιάζουν ολοκληρωτικά το σώμα του ανθρώπου, ακόμα και τον θάνατό του… Εδώ και λίγα χρόνια έχω αρχίσει να παίρνω συνεντεύξεις από πρώην συνοριοφύλακες στην Αλβανία. Ένας από αυτούς μου έχει διηγηθεί μια εντυπωσιακή ιστορία: το πώς κάποιος δραπέτευσε με την «ανοχή» του σκυλιού των συνόρων. «Δεν ξέρουμε πώς συνέβη», είπε, «αλλά το σκυλί τον είδε και δεν όρμησε, δεν γάβγισε καν, δεν μας ειδοποίησε. Τον άφησε να φύγει. Όταν εμείς τον αντιληφθήκαμε ήταν αργά». Ποιος ξέρει, ίσως το σκυλί λυπήθηκε τον άνθρωπο περισσότερο από όσο οι συνάνθρωποί του. Στο ίδιο συνοριακό πέρασμα, στη Νότια Αλβανία, είχε δολοφονηθεί πριν από έναν χρόνο ένας τριαντάχρονος από τα γύρω χωριά που προσπάθησε να δραπετεύσει. Η συνέχεια της ιστορίας ήταν ακόμα πιο απίστευτη. Την άλλη ημέρα στο συνοριακό φυλάκιο έφτασαν οι τρομεροί ανακριτές των μυστικών υπηρεσιών. Όλοι οι φαντάροι και οι αξιωματικοί πέρασαν από ανάκριση. Έπρεπε να ανακαλύψουν οπωσδήποτε τον εσωτερικό εχθρό οι χαφιέδες. Και το πρώτο θύμα ήταν ο σκύλος. «Τον είχαν δεμένο και τον έβριζαν, λες και αυτός ήταν ο δραπέτης», είπε ο συνοριοφύλακας. «Στο τέλος αποφάσισαν να τον εκτελέσουν». Δεν είχε εκπληρώσει το καθήκον του προς το Κόμμα, προς το Έθνος, προς τον Σοσιαλισμό. Μπορεί οι ανακριτές να υποψιάζονταν ότι ήταν συνεργάτης του εχθρού. Αν μπορούσαν να τον περάσουν από δικαστήριο, θα το έκαναν σίγουρα. Θα τον βασάνιζαν, θα τον τρέλαιναν, μέχρι να υπογράψει ομολογία ότι είναι πράκτορας των ιμπεριαλιστών, όπως είχαν κάνει με πάμπολλους ανθρώπους. Αλλά, δυστυχώς γι΄ αυτούς, τα σκυλιά δεν μιλάνε και δεν ομολογούν- ούτε στα κομμουνιστικά καθεστώτα. Το σκυλί εκτελέστηκε και ο συνοριοφύλακας της ιστορίας μού είπε ότι έκλαψε. «Ήμουν πολύ δεμένος με αυτό το σκυλί», είπε. Τον ρώτησα αν έκλαψε και για τον τριαντάχρονο δραπέτη που δολοφόνησαν. Με κοίταξε με έκπληκτο βλέμμα. Δεν του είχε περάσει ποτέ από το μυαλό μια τέτοια ερώτηση. Κατάλαβα από τη σιωπή του την απάντηση: δεν είχε κλάψει. Οι περισσότεροι συνοριοφύλακες που δολοφόνησαν δραπέτες λένε σήμερα ότι «εκτελούσαν εντολές». Ότι εάν δεν σκότωναν τους δραπέτες, τότε οι ίδιοι και οι οικογένειές του θα πήγαιναν φυλακή. Αυτό αληθεύει. Αλλά είναι αλήθεια επίσης ότι στο μυαλό πολλών συνοριοφυλάκων ο δραπέτης ήταν «ταξικός και εθνικός εχθρός». Δηλαδή, κάτι λιγότερο από σκυλί…

Κάθε ιδεολογία έχει τα δικά της σκυλιά, τα δικά της σύνορα, τους δικούς της συνοριοφύλακες, τη δική της μυρωδιά, το δικό της χρώμα. Τα σκυλιά των συνόρων και τα σύνορα των καθεστώτων του «υπαρκτού» είναι ίδια